BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

NGUYỄN THỊ THU HÀ

HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM
PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2016

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM
PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY




MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC ....................................................................................................................
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ......................................
DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN .......................................................
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI
BỘ TRONG DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ ........................ 10
1.1. Sự cần thiết và vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp
bảo hiểm phi nhân thọ .............................................................................................. 10
1.1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế thị
trƣờng............................................................................................................................... 10
1.1.2. Khái niệm hệ thống kiểm soát nội bộ ................................................................ 16
1.1.3. Sự cần thiết của hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp bảo hiểm phi
nhân thọ ........................................................................................................................... 19
1.1.4. Vai trò của hệ thống kiểm soát nột bộ ............................................................... 21
1.2. Các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp bảo
hiểm phi nhân thọ ....................................................................................................... 23
1.2.1. Môi trƣờng kiểm soát (Control Environment) .................................................. 24
1.2.2. Đánh giá rủi ro (Risk Assesment) ...................................................................... 27
1.2.3. Hoạt động kiểm soát (Control Activities).......................................................... 31
1.2.4. Hệ thống thông tin và truyền thông (Information & Communication) .......... 34
1.2.5. Hoạt động giám sát (Monitoring Activities) ..................................................... 35
1.3. Kiểm soát nội bộ các hoạt động kinh doanh chủ yếu của doanh nghiệp bảo
hiểm phi nhân thọ ........................................................................................................ 38
1.3.1. Giới thiệu về các hoạt động cần kiểm soát ....................................................... 38
1.3.2. Thủ tục kiểm soát các hoạt động ........................................................................ 43

Kết luận chƣơng 2 ................................................................................................. 127
Chƣơng 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT
NAM ....................................................................................................................... 128
3.1. Những cơ hội và thách thức đối với hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam ........................................................... 128
3.1.1. Những cơ hội ...................................................................................................... 128
3.1.2. Những thách thức............................................................................................... 131
3.2. Quan điểm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp bảo
hiểm phi nhân thọ ...................................................................................................... 134
3.2.1. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp bảo hiểm phi
nhân thọ phải hƣớng tới quản lý rủi ro ....................................................................... 135

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


3.2.2. Sự vận hành của hệ thống kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp bảo hiểm
phi nhân thọ phải chịu sự chi phối bởi hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan
quản lý nhà nƣớc .......................................................................................................... 136
3.2.3. Tổ chức và vận hành bộ phận kiểm toán nội bộ theo thông lệ quốc tế, phù
hợp với qui mô, tổ chức của từng doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ................ 136
3.3. Giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp
bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam ........................................................................ 137
3.3.1. Đối với môi trƣờng kiểm soát........................................................................... 137
3.3.2. Đối với đánh giá rủi ro ...................................................................................... 144
3.3.3. Đối với hoạt động kiểm soát ............................................................................. 155
3.3.4. Đối với thông tin và truyền thông .................................................................... 161
3.3.5. Đối với hoạt động giám sát ............................................................................... 162


GĐ
GĐBT
HĐKDBH

Giám định
Giám định bồi thƣờng
Hoạt động kinh doanh bảo hiểm

HĐQT

Hội đồng quản trị

HĐTV

Hội đồng thành viên

HH
HTKSNB
KTNB &QLRR
NTB
QLDN
TBH

Hàng hải
Hệ thống kiểm soát nội bộ
Kiểm tra nội bộ và quản lý rủi ro
Ngƣời thứ ba
Quản lý doanh nghiệp
Tái bảo hiểm

Sơ đồ 2.2: Khai thác trên phân cấp tại BHBV................................................ 91
Sơ đồ 2.3: Qui trình giám định và các cá nhân, bộ phận liên quan đến công
tác giám định tại BHBV .................................................................................. 97
Sơ đồ 2.4: Qui trình bồi thƣờng và các cá nhân, bộ phận liên quan đến............
công tác bồi thƣờng tại BHBV........................................................................ 98
Sơ đồ 2.5: Phối hợp giám sát giữa Tập đoàn và BHBV............................... 108

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam hiện nay đã có 57 DNBH, trong đó số lƣợng
các DNBH phi nhân thọ là 30. Qui mô thị trƣờng bảo hiểm phi nhân thọ ngày càng
mở rộng, tăng trƣởng không chỉ về số lƣợng doanh nghiệp mà cả về tốc độ phát
triển, số lƣợng sản phẩm, năng lực tài chính cũng nhƣ mức độ đầu tƣ vào nền kinh
tế quốc dân. Bên cạnh sự phát triển và những đóng góp không thể phủ nhận thì đối
với các DNBH phi nhân thọ, trong hoạt động kinh doanh, vẫn tồn tại những vấn đề
nổi cộm nhƣ khai thác bỏ qua hoặc không chú trọng đánh giá rủi ro, tuyển dụng đại
lý không đảm bảo qui định của cơ quan quản lý nhà nƣớc, định phí không tƣơng
ứng với mức độ rủi ro của khách hàng, trích lập dự phòng không đầy đủ,… đã ảnh
hƣởng không nhỏ tới mục tiêu hoạt động của các DNBH là phát triển bền vững, an
toàn và hiệu quả. Để giảm thiểu những rủi ro đó, xây dựng HTKSNB là rất cần thiết
đối với các DNBH phi nhân thọ. Cho đến thời điểm này, kiểm soát nội bộ không
phải là vấn đề mới đối với các DNBH. Theo NĐ 45/2007/NĐ-CP, để đƣợc cấp giấy
phép thành lập và hoạt động trên thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam, một trong các điều

Việt Nam, bao gồm: 11 DNBH trong nƣớc, 04 DNBH có vốn nƣớc ngoài.
- Các giải pháp hoàn thiện HTKSNB để hệ thống này thực sự là công cụ quản
lý hữu hiệu đối với các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Nghiên cứu thực trạng HTKSNB trong các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam
giai đoạn 2010- 2014.
- Nghiên cứu, đánh giá về kiểm soát nội bộ các qui trình, hoạt động liên quan
tới hoạt động cốt lõi - kinh doanh bảo hiểm, bao gồm: Hoạt động khai thác, giám
định - bồi thƣờng, TBH, trích lập DPNV; Đây là các qui trình, hoạt động tiềm ẩn
nguy cơ rủi ro cao ở thị trƣờng bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam.
- Để có những đánh giá cụ thể hơn về HTKSNB trong các DNBH phi nhân thọ
ở Việt Nam, 02 DNBH phi nhân thọ là Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt (BHBV)
và Tổng công ty Cổ phần Bảo hiểm Quân đội (MIC) đƣợc tác giả lựa chọn để phục
vụ mục đích nghiên cứu. BHBV là một DNBH hàng đầu, đồng thời cũng là DNBH
phi nhân thọ đầu tiên trên thị trƣờng bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam; MIC là một
DNBH phi nhân thọ đầu tiên đƣợc thành lập khi Nghị định 45/2007/NĐ-CP ra đời.
Nghị định này qui định một điều kiện để cấp giấy phép hoạt động đối với DNBH là
phải thiết lập qui trình kiểm tra, kiểm soát nội bộ. Với đặc thù đó, thực trạng thiết
lập và vận hành HTKSNB tại 02 DNBH cụ thể sẽ bổ trợ cho các đánh giá của luận
án cùng với kết quả điều tra qua bảng hỏi.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


3

4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Đề tài nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về HTKSNB trong kinh doanh

Phone: 0972.162.399


4

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Cho đến thời điểm hiện tại, những đề tài nghiên cứu về HTKSNB khá phong
phú nhƣng chỉ mới tập trung ở một số ngành nghề nhƣ ngân hàng, may mặc, sản
xuất xi măng. Riêng đối với lĩnh vực bảo hiểm chƣa có nghiên cứu nào đƣợc công
bố liên quan đến HTKSNB trong các DNBH. Tuy nhiên để phục vụ cho nghiên cứu
đề tài, tác giả đã tìm hiểu các nghiên cứu về HTKSNB trong các lĩnh vực khác và
những nghiên cứu gần với đối tƣợng nghiên cứu của đề tài về hoạt động kinh doanh
của các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam, cụ thể:
1. MỘT SỐ ĐỀ TÀI, LUẬN VĂN VÀ LUẬN ÁN
Những đề tài nghiên cứu ở các lĩnh vực khác
- Đề tài luận văn thạc sĩ: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt
động tín dụng tại ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Thừa Thiên
Huế”, tác giả Đặng Nữ Hà Ly, Học viện Tài chính, 2012.
Luận văn làm rõ các khái niệm, nội dung cơ bản liên quan đến HTKSNB; các
loại rủi ro và quản lý rủi ro tín dụng; nghiên cứu thực tiễn HTKSNB trong hoạt
động tín dụng tại Vietinbank Thừa Thiên Huế; Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận
án đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện HTKSNB trong hoạt động tín dụng tại ngân
hàng này.
- Đề tài luận án tiến sĩ: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các doanh
nghiệp may mặc Việt Nam”, tác giả Bùi Thị Minh Hải, Đại học Kinh tế Quốc dân, 2012.
Luận án nghiên cứu HTKSNB trong các doanh nghiệp dệt may trên cơ sở hệ
thống lý luận về HTKSNB theo 03 thành phần: Môi trƣờng kiểm soát, hệ thống
thông tin, thủ tục kiểm soát. Các giải pháp của luận án nhằm hoàn thiện HTKSNB
trong các doanh nghiệp dệt may về cơ bản tập trung vào 03 nhóm giải pháp: hoàn
thiện môi trƣờng kiểm soát, hoàn thiện hệ thống thông tin bao gồm thông tin kế

và phƣơng pháp kiểm toán nội bộ tại các DNBH Việt Nam”, chủ nhiệm đề tài TS
Giang Thị Xuyến, 2010.
Đề tài tập trung vào 03 vấn đề cơ bản: Hệ thống hóa và bổ sung lý luận cơ bản
về kiểm toán nội bộ và nội dung, qui trình, phƣơng pháp kiểm toán nội bộ trong
cácDNBH; Phân tích thực trạng xác định nội dung, qui trình và phƣơng pháp kiểm
toán nội bộ tại các DNBH Việt Nam; Đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện nội
dung, qui trình và phƣơng pháp kiểm toán nội bộ tại các DNBH Việt Nam.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


6

- Đề tài luận văn thạc sĩ: “Nâng cao hiệu quả công tác quản trị chi phí hoạt
động kinh doanh bảo hiểm gốc tại Tổng công ty cổ phần bảo hiểm Quân đội”, tác
giả Phạm Xuân Thƣơng, Học Viện Tài Chính, 2013.
Luận văn tập trung nghiên cứu về quản trị chi phí kinh doanh bảo hiểm gốc,
gồm chi phí bồi thƣờng, chi phí bán hàng, chi phí quản lý về mặt tài chính của Tổng
công ty cổ phần Bảo hiểm Quân đội, giai đoạn 2009 - 2012. Trong các giải pháp mà
tác giả đề xuất, có một số giải pháp liên quan đến kiểm soát chi phí bồi thƣờng, chi
phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, thành lập bộ phận quản trị rủi ro, ứng
dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên đề tài không nghiên cứu về HTKSNB tại Tổng
công ty cổ phần Bảo hiểm Quân đội.
- Đề tài luận án tiến sĩ: “Giám sát thị trƣờng bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt
Nam”, tác giả Nguyễn Thanh Nga, Học viện Tài chính, 2014.
Luận án nghiên cứu hoạt động giám sát của cơ quan quản lý Nhà nƣớc đối với
thị trƣờng bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp tái bảo hiểm, về nghiệp vụ và tài
chính. Luận án còn đề cập đến hoạt động giám sát đối với các trung gian bảo hiểm,

cứu trong đề tài này.
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Xuân Phƣơng mới chỉ nghiên cứu và đề
xuất giải pháp nhằm kiểm soát chi phí tại 01 DNBH phi nhân thọ.
- Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Nga không nghiên cứu hoạt động
tự giám sát của các DNBH phi nhân thọ. (Tuy nhiên hoạt động giám sát của cơ quan
quản lý Nhà nƣớc chắc chắn tác động tới HTKSNB trong các DNBH phi nhân thọ)
Tóm lại, cho đến thời điểm này, chƣa có nghiên cứu một cách chuyên sâu về
HTKSNB trong các DNBH phi nhân thọ cả về lý luận, thực tiễn và giải pháp.
3. NHỮNG NỘI DUNG SẼ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
Về cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận về HTKSNB là nền tảng quan trọng để nghiên cứu thực trạng
HTKSNB. Ở nội dung này, luận án làm rõ các vấn đề :
- Đặc điểm hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ và yêu cầu quản lý
hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ. Luận án làm rõ các hoạt động kinh
doanh bảo hiểm bao gồm kinh doanh bảo hiểm gốc, kinh doanh TBH, hoạt động
đầu tƣ và đặc điểm của các hoạt động. Từ đặc điểm đó, luận án lý giải vì sao cần
phải quản lý các hoạt động kinh doanh trong DNBH phi nhân thọ.
- Sự cần thiết và vai trò của HTKSNB: Đƣợc xem là một công cụ cho hoạt
động quản lý DNBH phi nhân thọ, luận án phân tích sự cần thiết cũng nhƣ vai trò
của HTKSNB trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, một lĩnh vực kinh doanh
đặc thù, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


8

- Các thành phần của HTKSNB: Luận án giới thiệu, phân tích các nhân tố

Phone: 0972.162.399


9

pháp hoàn thiện HTKSNB của doanh nghiệp chọn mẫu cũng nhƣ của tất cả các
DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam.
Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện HTKSNB trong các DNBH phi
nhân thọ ở Việt Nam
Các giải pháp tập trung giải quyết các tồn tại, hạn chế đƣợc nhận diện trong
phần thực tiễn nhằm hoàn thiện HTKSNB trong DNBH phi nhân thọ, liên quan đến:
- Các thành phần HTKSNB: Môi trƣờng kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động
kiểm soát, thông tin và truyền thông, hoạt động giám sát.
- Qui định pháp lý về HTKSNB đối với DNBH, vai trò quản lý giám sát của cơ
quan quản lý nhà nƣớc và vai trò của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


10

Chƣơng 1
NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG
DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
1.1. SỰ CẦN THIẾT VÀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG
DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
1.1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế
thị trƣờng

bảo hiểm và sự phát triển của các thị trƣờng bảo hiểm trên thế giới ngày nay đã
chứng minh cho điều đó. Với mục đích hoạt động là lợi nhuận, các DNBH đã chứng
tỏ sự tồn tại tất yếu nhằm đem lại sự ổn định cho cuộc sống, hoạt động kinh doanh
doanh của các cá nhân, tổ chức tham gia bảo hiểm, tác động tích cực tới sự phát
triển ổn định của một quốc gia.
Nếu phân loại bảo hiểm theo thời hạn bảo hiểm và kỹ thuật quản lý, bảo hiểm
đƣợc chia thành hai loại: bảo hiểm nhân thọ (gồm các nghiệp vụ bảo hiểm bảo đảm
cho các sự kiện liên quan đến tuổi thọ của NĐBH - tử vong hoặc sống) và bảo hiểm
phi nhân thọ (gồm các nghiệp vụ bảo hiểm không liên quan đến tuổi thọ của
NĐBH). Nhƣ vậy, bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm các nghiệp vụ bảo hiểm tài sản,
trách nhiệm dân sự và bảo hiểm sức khoẻ. Tuy nhiên trong Luật kinh doanh bảo
hiểm CHXHCN Việt Nam số 61/2010/QH12, bảo hiểm phi nhân thọ chỉ bao gồm
bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự. Với đặc thù ở thị trƣờng bảo hiểm
Việt Nam, các DNBH phi nhân thọ không chỉ kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ mà
còn kinh doanh cả bảo hiểm sức khỏe. Do đó, gắn với hoạt động kinh doanh của
doanh nghiệp, bảo hiểm phi nhân thọ đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Bảo hiểm phi nhân
thọ là loại bảo hiểm bao gồm các nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm
dân sự, bảo hiểm sức khỏe và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm
nhân thọ.
Có thể thấy rằng khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ đƣợc sử dụng là tất yếu vì
sự cần thiết phải tách bảo hiểm kinh doanh thành những nhánh có sự khác biệt trong
kỹ thuật nghiệp vụ, triển khai, quản lý và có sự khác biệt trong quản lý, giám sát của
nhà nƣớc.
1.1.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ
Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ về cơ bản là kinh doanh các
nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự, bảo hiểm sức khỏe với mục đích
sinh lời, trên cơ sở thu phí bảo hiểm của ngƣời tham gia bảo hiểm và cam kết bồi
thƣờng, trả tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm phát sinh. Không chỉ là kinh doanh

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ

đƣợc sử dụng để đảm bảo các trách nhiệm phát sinh trong tƣơng lai. Do vậy bản
thân kỹ thuật tính phí đã tiềm ẩn những rủi ro đe dọa đến quyền lợi của bên đƣợc
bảo hiểm và kết quả hoạt động kinh doanh của DNBH. Nguy hiểm nhất là khi phí
bảo hiểm xác định quá thấp. Phí bảo hiểm thấp sẽ tiềm ẩn nguy cơ DNBH phi nhân
thọ mất khả năng thanh toán. Khả năng này dễ trở thành hiện thực khi thị trƣờng

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


13

bảo hiểm có sự cạnh tranh quyết liệt, các DNBH phi nhân thọ sẽ phải sử dụng đến
một công cụ đó là hạ phí bảo hiểm và chính trong nội bộ một DNBH, vì thành tích,
cũng cạnh tranh nhau bằng hạ phí. Sự cạnh tranh này không chỉ ảnh hƣởng tới
DNBH phi nhân thọ, ảnh hƣởng tới khách hàng mà còn ảnh hƣởng tới sự ổn định
của thị trƣờng bảo hiểm và tất nhiên kéo theo những tác động bất lợi cho nền kinh
tế, xã hội.
Hoạt động kinh doanh các nghiệp vụ bảo hiểm hay còn gọi là kinh doanh bảo
hiểm gốc là hoạt động cơ bản, quyết định sự tồn tại của một DNBH phi nhân thọ.
Hoạt động này là một quá trình liên hoàn từ khâu khai thác (bao gồm từ đánh giá rủi
ro đến việc chấp nhận yêu cầu bảo hiểm của khách hàng bằng việc cấp đơn bảo
hiểm hay giấy chứng nhận bảo hiểm, thu phí bảo hiểm), theo dõi quá trình thực hiện
hợp đồng bảo hiểm cho đến khâu giám định tổn thất và giải quyết bồi thƣờng bảo
hiểm. Bất kỳ giai đoạn nào trong qui trình liên hoàn đó, nếu nhân viên bảo hiểm
không tuân thủ qui trình, yêu cầu của lãnh đạo DNBH, đều đƣa doanh nghiệp vào
tình trạng rủi ro:
- Đó là rủi ro khi chấp nhận cấp đơn bảo hiểm với mức độ rủi ro quá cao, hay
xác định mức phí thấp hơn so với mức độ rủi ro của khách hàng. Sự không thận

ro của một DNBH khác trong một hợp đồng bảo hiểm gốc với mục đích san sẻ gánh
nặng với doanh nghiệp nhƣợng TBH với những hợp đồng có giá trị lớn khi xảy ra
tổn thất, chống lại sự tích tụ rủi ro đồng thời tăng nguồn thu từ phí bảo hiểm. Nhận
TBH là nhận lại rủi ro nhƣng đồng thời DNBH lại thực hiện chức năng chia sẻ rủi
ro. Trách nhiệm của DNBH khi nhận TBH đƣợc qui định cụ thể trong hợp đồng
TBH theo thoả thuận, dựa trên những thoả thuận của hợp đồng bảo hiểm gốc. Khi
xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp nhận TBH phải thực hiện nghĩa vụ bồi
thƣờng cho DNBH gốc theo đúng trách nhiệm mà mình đã nhận.
- Nhƣợng TBH: nhƣợng TBH là việc một DNBH chuyển một phần trách nhiệm
đã cam kết với khách hàng cho một hoặc nhiều DNBH khác. Hoạt động nhƣợng TBH
rất cần thiết cho sự an toàn của một DNBH gốc khi năng lực tài chính có hạn hay mới
thâm nhập thị trƣờng mới hay bắt đầu tham gia thị trƣờng bảo hiểm khi không muốn
“vuột” mất những hợp có giá trị lớn, không muốn ảnh hƣởng đến uy tín, vị trí của mình
trên thƣơng trƣờng. Khi thực hiện hoạt động nhƣợng TBH, DNBH phải chuyển một
phần phí bảo hiểm cho doanh nghiệp nhận TBH theo những thoả thuận của hợp đồng
TBH. Đồng thời, doanh nghiệp nhƣợng TBH đƣợc nhận hoa hồng TBH từ doanh
nghiệp nhậnTBH. Khi phát sinh trách nhiệm bồi thƣờng theo hợp đồng bảo hiểm gốc,
doanh nghiệp nhƣợng TBH sau khi bồi thƣờng cho khách hàng, nếu phát sinh trách

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


15

nhiệm của hợp đồng TBH có quyền thu bồi thƣờng TBH từ doanh nghiệp nhận TBH
theo trách nhiệm xác định ở hợp đồng TBH.
Nhƣ vậy, trong kinh doanh TBH có thể phát sinh rủi ro ảnh hƣởng tới mục tiêu
hoạt động của DNBH phi nhân thọ. Đó là khi nhậnTBH, doanh nghiệp nhận những

16

Trong điều kiện cạnh tranh gay gắt trên thị trƣờng bảo hiểm, hoạt động đầu tƣ
tài chính đƣợc coi là hoạt động chủ yếu tạo ra thu nhập bù đắp những khoản chi phí
lớn của hoạt động kinh doanh trực tiếp (kinh doanh bảo hiểm gốc). Vì vậy, đầu tƣ
tài chính là hoạt động không thể thiếu trong hoạt động của một DNBH phi nhân thọ.
Hoạt động đầu tƣ luôn tiềm ẩn rủi ro nếu DNBH phi nhân thọ không tuân thủ
những qui định hoặc không đặt ra những qui định buộc những ngƣời có liên quan
phải tuân thủ. Những quyết định về phân bổ vốn cho các danh mục đầu tƣ, việc
quản lý hoạt động đầu tƣ của chính DNBH sai sót, lệch lạc khiến cơ cấu danh mục
đầu tƣ không thích hợp, đánh giá quá cao tài sản hay tập trung quá mức vào loại
khoản mục đầu tƣ nào đó đều là những nguyên nhân dẫn tới rủi ro trong hoạt động
đầu tƣ của doanh nghiệp bảo hiểm. Lẽ đƣơng nhiên, nếu rủi ro đầu tƣ xảy ra thì khả
năng không thực hiện đƣợc nghĩa vụ với khách hàng rất lớn.
1.1.2. Khái niệm hệ thống kiểm soát nội bộ
Khái niệm HTKSNB đƣợc đề cập đến trong nhiều tài liệu, qui định pháp lý và
quan điểm của một số học giả. Theo Viện Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ
(AICPA), HTKSNB là “hệ thống kế hoạch, tổ chức và các phƣơng pháp phối hợp
đƣợc thừa nhận áp dụng trong kinh doanh để bảo vệ tài sản của các tổ chức, kiểm
tra độ chính xác và tin cậy của thông tin kế toán, thúc đẩy hiệu quả hoạt dộng và
khích lệ, bám sát chủ trƣơng quản lý đã đặt ra”. Với khái niệm này, HTKSNB là tập
hợp các kế hoạch, phƣơng pháp và tổ chức thực hiện với 03 mục đích: Bảo vệ tài
sản, kiểm tra độ tin cậy của thông tin kế toán, khích lệ và bám sát các chủ trƣơng đề
ra. Đứng trên quan điểm của AICPA, mục đích tuân thủ khi của HTKSNB không
đƣợc đề cập một cách rõ ràng và HTKSNB mới chỉ tập trung kiểm soát thông tin kế
toán hơn là toàn bộ hoạt động của một tổ chức. Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt
Nam số 400 - Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ, ban hành theo Quyết định
143/2001/QĐ-BTC ngày 21/12/2001, HTKSNB “là các qui định và các thủ tục
kiểm soát do đơn vị đƣợc kiểm toán xây dựng và áp dụng nhằm đảm bảo cho đơn vị
tuân thủ pháp luật và các qui định, để kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa và phát hiện