BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TÒNG MAI PHƢƠNG

CƢỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN TRONG THI
HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI
TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TÒNG MAI PHƢƠNG

CƢỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN TRONG THI
HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI
TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự


THADS

: Thi hành án dân sự

VKSND

: Viện kiểm sát nhân dân

UBND

: Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Cơ cấu ngạch, bậc cán bộ, công chức các cơ quan THADS tỉnh Sơn
La.....................................................................................................................42
Bảng 2.2: Kết quả THADS về việc.................................................................44
Bảng 2.3: Kết quả THADS về tiền……………………………………….....44
Bảng 2.4: Kết quả áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản...................46


MỤC LỤC
TRANG BÌA PHỤ
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 1
Chƣơng 1 .......................................................................................................... 7

2.2.1. Kiến nghị về hoàn thiện pháp luật ...................................................... 56
2.2.2. Kiến nghị về thực hiện pháp luật ........................................................ 63
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .............................................................................. 67
KẾT LUẬN .................................................................................................... 69
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ở nước ta, pháp luật hiện hành quy định cơ quan thi hành án dân sự có
thẩm quyền tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án, phán
quyết, quyết định của Trọng tài thương mại và quyết định xử lý vụ việc cạnh
tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh. Trên cơ sở các quy định của
pháp luật về thi hành án dân sự (THADS), tùy điều kiện thực tế ở mỗi địa
phương, các cơ quan THADS đã thực hiện nhiều biện pháp, giải pháp thi
hành án và đạt được những kết quả nhất định.
Ở tỉnh Sơn La, trong những năm qua, công tác THADS đã có những
chuyển biến tích cực, trong đó đáng chú ý là kết quả thi hành án thường đạt và
vượt chỉ tiêu, nhiệm vụ được Tổng cục THADS giao. Tuy nhiên, bên cạnh kết
quả đạt được, công tác THADS cũng còn những tồn tại, hạn chế nhất định
như số lượng việc chuyển kỳ sau còn nhiều; số việc chưa có điều kiện thi
hành án, nhất là về giá trị (về tiền) vẫn chiếm tỷ lệ cao so với tổng số phải thi
hành… Tính đến ngày 30/9/2017, tổng số việc thi hành án mà các cơ quan THADS
tỉnh Sơn La phải thi hành là 7.255 việc, trong đó đã giải quyết xong 5.734, còn
1.521 việc chưa thi hành được (chiếm 20% trong tổng số phải thi hành)1.
Nguyên nhân của thực trạng nêu trên là còn nhiều bản án, quyết định có
hiệu lực pháp luật nhưng chậm được tổ chức thi hành; một số cơ quan, tổ
chức cá nhân chưa tôn trọng và thi hành nghiêm chỉnh chấp hành án, bản án,

của Học viên là công trình nghiên cứu đầu tiên phân tích, đánh giá một cách
toàn diện về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La và đề xuất
các giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở
tỉnh Sơn La.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên c u
Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích, làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận, các quy định của pháp luật về cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS và thực tiễn tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh
Sơn La, từ đó đề xuất các giải pháp nh m hoàn thiện các quy định của pháp
luật về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và nâng cao hiệu quả cưỡng
chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La.
Để đạt được mục đích nêu trên, việc nghiên cứu có các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS và các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;


4

- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam
hiện hành về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;
- Khảo sát thực trạng cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các
cơ quan THADS tỉnh Sơn La, trong đó chú trọng những vấn đề tồn tại, hạn
chế và nguyên nhân của nó;
- Tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế kê biên tài
sản trong THADS và nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS ở tỉnh Sơn La trong thời gian tới.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên c u
Đối tượng là những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS, các quy định của pháp luật Việt Nam về cưỡng chế kê biên tài sản

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
Luận văn là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về cưỡng chế kê
biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La nên có ý nghĩa khoa học và thực tiễn
sau đây:
- Hoàn thiện khái niệm cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS; phân
tích làm rõ thêm đặc điểm, ý nghĩa và các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê
biên tài sản trong THADS;
- Phân tích làm rõ được nội dung các quy định của Luật Thi hành án
dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng chế kê biên tài
sản trong THADS;
- Đánh giá được thực trạng các quy định của LTHADS năm 2008, được
sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và
thực tiễn cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các cơ quan THADS ở
tỉnh Sơn La;
- Tìm ra những nguyên nhân của hạn chế trong việc thực hiện các quy
định của của LTHADS năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng
chế kê biên tài sản trong THADS tại các cơ quan THADS ở tỉnh Sơn La và đề
xuất được các kiến nghị nh m nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản
trong THADS ở tỉnh Sơn La;
- Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo để giảng dạy, học tập của các cơ
sở đào tạo luật, nghiệp vụ THADS và các cơ quan THADS.


6

7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được kết cấu gồm 2 chương:
Chương 1: Một số vấn đề chung về cưỡng chế kê biên tài sản trong
THADS.

quan THADS, Văn phòng Thừa phát lại, Chấp hành viên trong tổ chức thi
hành án và trình tự, thủ tục thi hành án bảo đảm việc thi hành đúng, đầy đủ,
kịp thời các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực thi hành. Vì vậy, khi người
phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành thì
s bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án tương ứng.


8

Theo đó, chủ thể có thẩm quyền (Chấp hành viên) ra quyết định áp
dụng biện pháp cưỡng chế THADS và tổ chức thực hiện quyết định cưỡng
chế THADS để đảm bảo hiệu quả thi hành án trên thực tế. Theo các nhà khoa
học: "Biện pháp cưỡng chế THADS là biện pháp thi hành án dân sự dùng
quyền lực của Nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ
THADS của họ, do Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi
hành án có điều kiện thi hành án không tự nguyện thi hành án”2
Theo quy định của pháp luật THADS hiện hành có nhiều biện pháp
cưỡng chế THADS. Tùy vào tính chất của nghĩa vụ dân sự phải thi hành,
trong quá trình tổ chức thi hành án Chấp hành viên quyết định áp dụng các
biện pháp cưỡng chế THADS tương ứng được quy định tại Điều 71 Luật Thi
hành án dân sự (LTHADS), bao gồm: Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi,
xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; trừ vào thu nhập của
người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả
tài sản đang do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải thi hành án;
buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ và buộc người phải
thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định. Như
vậy, "Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do
người thứ ba giữ” là một biện pháp cưỡng chế THADS do chủ thể có thẩm
quyền áp dụng khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án (có tài sản,
thu nhập) nhưng không tự nguyện thi hành. Điều này cũng có nghĩa là việc áp

Một là, cưỡng chế kê biên tài sản là cơ sở đảm bảo thi hành các khoản
nghĩa vụ dân sự về tiền.
Trong các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, phần "dân sự" được
tuyên gồm có các khoản bồi thường thiệt hại, tiền phạt, tịch thu tài sản, truy
thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí. Vì vậy,
ngoài phần quyết định việc xử lý vật chứng, tài sản thì để thi hành các nghĩa
vụ về tiền (bồi thường, tiền phạt, án phí), Chấp hành viên phải xác minh điều
kiện thi hành án của người phải thi hành án để có cơ sở áp dụng biện pháp thi
hành án phù hợp; nếu người phải thi hành án có điều kiện thi hành án (có tài
sản, thu nhập) mà không tự nguyện thi hành thì Chấp hành viên áp dụng biện
pháp cưỡng chế kê biên tài sản để đảm bảo thi hành án. Trên cơ sở kết quả
cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên s thực hiện các trình tự, thủ tục xử
lý tài sản để thi hành án (thông báo cho đương sự về việc lựa chọn tổ chức


10

thẩm định giá tài sản, thỏa thuận việc xử lý tài sản; ký hợp đồng với tổ chức
đấu giá tài sản để bán tài sản và thu tiền thi hành án ...). Từ đó, có thể nói r ng
để thi hành các khoản nghĩa vụ về tiền, nếu người phải thi hành án không tự
nguyện thi hành án trong khi có điều kiện thi hành thì biện pháp cưỡng chế kê
biên tài sản là biện pháp duy nhất để đảm bảo xử lý tài sản để thi hành án.
Hai là, đối tượng của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là động sản,
bất động sản hoặc các quyền tài sản khác.
Như đã đề cập ở trên, để thi hành nghĩa vụ về tiền thì cần phải kê biên
tài sản của người phải thi hành án. Theo quy định của Điều 105 Bộ luật Dân
sự năm 2015 quy định thì "Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài
sản. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có
thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai”, vì vậy, để đảm
bảo thi hành án thì các tài sản là bất động sản, động sản dù thể hiện dưới dạng

chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản).
- So với biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền,
giấy tờ có giá của người phải thi hành án; biện pháp trừ vào thu nhập của
người phải thi hành án. Đây là những biện pháp cưỡng chế mà khi áp dụng
người phải thi hành án bị chấm dứt quyền sở hữu đối với khoản tiền bị khấu
trừ và quyền sở hữu đối với giá trị của giấy tờ có giá đó.
- So với biện pháp cưỡng chế buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền
tài sản, giấy tờ. Đây là biện pháp cưỡng chế trong trường hợp người phải thi
hành án không còn quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản nhưng đang
chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật đối với tài sản đó. Vì vậy, biện pháp cưỡng
chế này nh m chấm dứt quyền chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật đối với tài
sản, giấy tờ (ví dụ như: cưỡng chế trả nhà cho thuê, cưỡng chế giao nhà cho
người mua trúng đấu giá tài sản).
Bốn là, tài sản bị kê biên phải thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người
phải thi hành án.
Về nguyên tắc, nghĩa vụ thi hành án được cá thể hóa theo bản án, quyết
định có hiệu lực thi hành, vì vậy, để đảm bảo cưỡng chế kê biên tài sản đúng
pháp luật thì tài sản bị kê biên phải thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người
phải thi hành án. Tuy nhiên, thực tế cho thấy r ng tài sản của người phải thi


12

hành án bị kê biên có thể là tài sản riêng; tài sản thuộc sở hữu chung của
người phải thi hành án với cá nhân, tổ chức khác (sở hữu chung theo phần, sở
hữu chung của vợ chồng…). Vì vậy, khi cưỡng chế kê biên tài sản của người
phải thi hành án, Chấp hành viên phải xác minh rõ tính chất sở hữu tài sản của
người phải thi hành án; trường hợp tài sản kê biên thuộc sở hữu chung của
người phải thi hành án với cá nhân, tổ chức khác thì căn cứ từng trường hợp
cụ thể để xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của người phải

sản không rõ, khó thi hành ....Từ đó, cơ quan THADS đề nghị Tòa án đã xét
xử đính chính, sửa chữa sai sót, giải thích bản án hoặc đề nghị người có thẩm
quyền xem xét lại bản án theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm.
Thứ hai, cưỡng chế kê biên tài sản đảm bảo hiệu quả công tác THADS.
Cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án phần lớn thường được áp
dụng đối với các trường hợp thi hành nghĩa vụ về tiền và đối tượng của biện
pháp cưỡng chế này là động sản, bất động sản, quyền tài sản. Vì vậy, nếu
người phải thi hành án có tài sản để thi hành án mà không tự nguyện thi hành
thì Chấp hành viên phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản. Thực tế
cho thấy số việc phải thi hành nghĩa vụ thi hành án về tiền chiếm tỷ lệ lớn
(khoảng 95%), đặc biệt là các việc thi hành án trong các vụ án kinh doanh
thương mại thường có giá trị lớn, có tài sản đảm bảo (nhà xưởng, dây chuyền
sản xuất, tàu biển, nhà ở, quyền sử dụng đất...) nên việc kê biên có ý nghĩa
quan trọng cho việc xử lý tài sản nh m thu tiền thi hành án. Do đó, việc kê
biên, xử lý tài sản s góp phần đảm bảo hiệu quả công tác THADS trên thực
tế, nhất là giá trị thi hành án về tiền.
Thứ ba, cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS góp phần nâng cao ý
thức pháp luật của các chủ thể trong xã hội.
Cưỡng chế kê biên tài sản cũng như các biện pháp cưỡng chế khác
được áp dụng thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật đối với trường hợp
đương sự hoặc cá nhân, tổ chức liên quan chống đối, trì hoãn, cản trở việc thi
hành án. Thực tế cho thấy r ng, việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài
sản nh m hạn chế quyền sở hữu, sử dụng tài sản của người phải thi hành án
thể hiện sự răn đe, tính nghiêm khắc và thu hút sự quan tâm của xã hội. Vì
thế, áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản và tổ chức thi hành biện


14

pháp này trên thực tế được coi là một kênh quan trọng để tuyên truyền nâng

15

1.1.2.2. Hệ thống quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự
THADS là việc tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực
pháp luật để bảo đảm trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương
sự và cá nhân, tổ chức liên quan. Trong THADS, pháp luật là cơ sở quan
trọng để cơ quan THADS, Chấp hành viên tổ chức thi hành án. Vì vậy, hệ
thống quy phạm pháp luật về THADS và các quy phạm pháp luật có liên quan
là yếu tố ảnh hưởng, chi phối mang tính quyết định đối với hiệu quả THADS
nói chung, hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng. Hệ thống quy phạm
pháp luật về THADS là cơ sở để cưỡng chế kê biên tài sản được quy định
trong LTHADS, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ
quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của LTHADS và các văn
bản quy phạm pháp luật có liên quan ( Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân
sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Đấu giá tài sản....). Vì vậy, để hoạt động
cưỡng chế kê biên tài sản có hiệu lực, hiệu quả thì các quy định của pháp luật
phải thống nhất, minh bạch và khả thi. Điều này đòi hỏi các cơ quan có thẩm
quyền phải thường xuyên rà soát các quy định pháp luật để kịp thời bãi bỏ các
quy định không khả thi và bổ sung các quy định mới phù hợp với tình hình,
yêu cầu công tác thi hành án (Ví dụ như: trong thời gian tới cần sửa đổi, bổ
sung quy định hiện hành về đăng ký tài sản; xử lý vi phạm hành chính, xử lý
hình sự đối với các hành vi chống đối, cản trở việc thi hành án).
1.1.2.3. Mô hình tổ chức các cơ quan thi hành án dân sự
Ở nước ta hiện nay, các cơ quan THADS được tổ chức trong Hệ thống
THADS từ Trung ương đến địa phương, theo đó cơ quan THADS có chức
năng tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, vì vậy về
nguyên tắc, pháp luật quy định cơ quan THADS phải độc lập và chỉ tuân theo
pháp luật trong quá trình thi hành án. Bản án, quyết định có hiệu lực thi hành
đã quyết định cụ thể quyền và nghĩa vụ của đương sự và người có quyền,
nghĩa vụ liên quan, do đó quá trình THADS nói chung cũng như cưỡng chế kê

thực thi nhiệm vụ...).
Trong cưỡng chế kê biên tài sản, năng lực của Chấp hành viên thể hiện
qua vai trò của người đảm bảo sự tuân thủ các trình tự, thủ tục THADS, đặc
biệt là ở kinh nghiệm chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp để đảm bảo hiệu


17

quả cưỡng chế kê biên tài sản. Do đó, để đảm bảo năng lực tổ chức thi hành
án, đòi hỏi Chấp hành viên phải là người được đào tạo, bồi dưỡng bài bản,
thường xuyên cả về mặt lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn để kịp thời cập
nhật thông tin, tri thức, kinh nghiệm để có thể áp dụng vào việc thực hiện
chức năng, nhiệm vụ thi hành án được giao. Ngoài ra, năng lực tổ chức thi
hành án của Chấp hành viên còn được đảm bảo thông qua việc lựa chọn được
những Chấp hành viên có đủ các yếu tố về ý thức chính trị, đạo đức như: tuân
thủ Hiến pháp và pháp luật, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, có
bản lĩnh, ý chí, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần kiên quyết bảo vệ công lý để
có thể vững vàng trước sức ép, ảnh hưởng, tác động từ những tiêu cực của xã
hội và sự chỉ đạo, can thiệp trái pháp luật của người có chức vụ, quyền hạn,
những người thân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ THADS.
Thực tế thời gian qua cho thấy r ng số việc các cơ quan THADS phải
tổ chức thi hành ngày càng tăng, nhất là có nhiều việc thi hành án có giá trị
lớn, phức tạp cần phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, do đó để
đảm bảo hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản thì đội ngũ Chấp hành viên cần
được đào tạo, tập huấn thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn,
nghiệp vụ, bản lĩnh, trách nhiệm và phải được bố trí, phân công tổ chức thi
hành án phù hợp với từng ngạch Chấp hành viên (sơ cấp, trung cấp và cao
cấp). Ngoài ra, để đảm bảo năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên
thì việc lựa chọn, bổ nhiệm Chấp hành viên cần đảm bảo đúng các điều kiện
theo quy định để quá trình tổ chức thi hành án thực sự là quá trình thực thi

Yêu cầu tôn trọng, chấp hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có
hiệu lực pháp luật là nguyên tắc có tính hiến định, do đó, hiệu quả THADS
nói chung, hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng cũng phụ thuộc nhiều
vào ý thức chấp hành pháp luật của các đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân
liên quan. Thực tiễn cho thấy r ng các bản án, quyết định có hiệu lực pháp
luật là kết quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng và các đương sự
liên quan đã phải tốn nhiều thời gian, chi phí cho quá trình tố tụng, do đó đến
giai đoạn thi hành án nếu các đương sự nhận thức đầy đủ được trách nhiệm,
nghĩa vụ thi hành án và tự nguyện, tích cực phối hợp thi hành thì s thuận lợi,
đảm bảo hiệu quả thi hành án.