BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
---------------------------------------

ĐOÀN MẠNH NAM

THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN
NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG
TẠI MỘT SỐ BỆNH VIỆN CỦA TỈNH HÒA BÌNH NĂM 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
---------------------------------------

ĐOÀN MẠNH NAM - C00686

THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN
NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG
TẠI MỘT SỐ BỆNH VIỆN CỦA TỈNH HÒA BÌNH NĂM 2018

Chuyên ngành
Mã số

: Y tế công cộng
: 8720701


Tôi là Đoàn Mạnh Nam, học viên lớp thạc sỹ khóa 2016-2018, Trường
Đại học Thăng Long, chuyên ngành Y tế công cộng, xin cam đoan:
1. Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn
của PGS TS. Hồ Minh Lý.
2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã
được công bố tại Việt Nam.
3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung
thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi
nghiên cứu.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.
Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2018
HỌC VIÊN

ĐOÀN MẠNH NAM


iii

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ..................................................................................................1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .......................................................3
1.1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến điều dưỡng ........................3
1.1.1. Điều dưỡng và các nhà điều dưỡng trong bệnh viện ......................3
1.1.2. Khái niệm năng lực và năng lực quản lý của Điều dưỡng trưởng...4
1.1.3. Quản lý, quản lý y tế và quản lý điều dưỡng ..................................6
1.2. Thực trạng đào tạo và phát triển ngành điều dưỡng ở Việt Nam và
trên thế giới..........................................................................................9
1.2.1. Trên thế giới ...................................................................................9
1.2.2. Ở Việt Nam ...................................................................................10
1.3. Các nghiên cứu về hoạt động quản lý của Điều dưỡng trưởng và

3.11. Hạn chế của nghiên cứu ..................................................................37
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...................................................38
3.1. Một số thông tin chung về của đội ngũ Điều dưỡng trưởng tại 2
bệnh viện đa khoa, 3 Trung tâm Y tế thuộc tỉnh Hòa Bình năm
2018 ....................................................................................................38
3.2. Thực trạng năng lực quản lý của đội ngũ Điều dưỡng trưởng tại
một số bệnh viện đa khoa, trung tâm Y tế tỉnh Hòa Bình năm 2018
.............................................................................................................41
3.3. Một số yếu tố liên quan đến năng lực quản lý của đội ngũ Điều dưỡng
trưởng tại một số Bệnh viện đa khoa, Trung tâm Y tế tỉnh Hòa Bình
năm 2018 ............................................................................................53
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN ............................................................................58
4.1. Thực trạng năng lực quản lý của đội ngũ Điều dưỡng trưởng tại
một số Bệnh viện đa khoa, Trung tâm Y tế tỉnh Hòa Bình năm
2018 ....................................................................................................58
4.2. Một số yếu tố liên quan đến năng lực quản lý của đội ngũ Điều dưỡng
trưởng tại một số Bệnh viện đa khoa, Trung tâm Y tế tỉnh Hòa Bình
năm 2018.............................................................................................69
KẾT LUẬN....................................................................................................72
KHUYẾN NGHỊ ...........................................................................................73
DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................74
PHỤ LỤC .......................................................................................................78


v


vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT


BSCKI
BSCKII
BV
BVĐK
BVYHCT
BYT
CBNV
CĐ
CSNB
CSNBTD
DSCKI
ĐDT
ĐD
ĐH
HSSV
LLCT
NB
NBĐT
NCKH
QĐ-BYT
TBYT
TC
THCN
TTB
VTTBYT
VTYTTH
YDC

Nghĩa từ viết tắt



vii

DANH MỤC BẢNG
Thứ tự
Tên bảng
Trang
Bảng 3.1. Phân bố đội ngũ Điều dưỡng trưởng tham gia nghiên cứu
theo tuổi .......................................................................................38
Bảng 3.2. Phân bố các Điều dưỡng trưởng theo trình độ chuyên môn
và thâm niên công tác ..................................................................39
Bảng 3.3. Phân bố Điều dưỡng trưởng theo chứng chỉ bồi dưỡng về
quản lý nhà nước, quản lý điều dưỡng và trình độ lý luận
chính trị .......................................................................................40
Bảng 3.4. Phân bố Điều dưỡng trưởng theo trình độ ngoại ngữ, tin học
và các chứng chỉ văn bằng khác...................................................40
Bảng 3.5. Năng lực lập kế hoạch của Điều dưỡng trưởng...........................41
Bảng 3.6.

Năng lực quản lý nhân lực của Điều dưỡng trưởng ....................42

Bảng 3.7. Năng lực quản lý chuyên môn của Điều dưỡng trưởng...............43
Bảng 3.8. Năng lực quản lý vật tư, trang thiết bị của Điều dưỡng
trưởng ..........................................................................................45
Bảng 3.9. Năng lực thực hiện kỹ năng giao tiếp của Điều dưỡng trưởng ........46
Bảng 3.10. Năng lực thực hiện kỹ năng giải quyết vấn đề của Điều
dưỡng trưởng ...............................................................................48
Bảng 3.11. Năng lực thực hiện kỹ năng tổ chức cuộc họp của Điều
dưỡng trưởng................................................................................49

Trang
Biểu đồ 3.1. Phân bố theo giới tính đội ngũ Điều dưỡng trưởng tham
nghiên cứu ...............................................................................38
Biểu đồ 3.2. Phân bố số đối tượng nghiên cứu theo thâm niên làm Điều
dưỡng trưởng............................................................................39
Biểu đồ 3.3. Đánh giá chung về các kỹ năng của Điều dưỡng trưởng.........52

DANH MỤC HÌNH

Thứ tự
Tên hình
Trang
Hình 1.1. Chu trình quản lý cơ bản...................................................................8
Hình 1.2. Mô hình quản lý cho các tổ chức dịch vụ y tế...................................8


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Điều dưỡng là một nghề vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ
thuật. Người Điều dưỡng dựa vào kiến thức, thái độ, kỹ năng của mình để
giúp đỡ các cá nhân, gia đình và cộng đồng trong việc duy trì, nâng cao sức
khỏe, phòng ngừa bệnh tật, giảm đau đớn về thể chất, tinh thần và biết cách tự
chăm sóc nhằm đáp ứng nhu cầu sức khỏe.
Ngày nay, vai trò của Điều dưỡng trưởng được xem như một trong
những vai trò khó và phức tạp nhất trong hệ thống y tế. Vai trò của người
Điều dưỡng trưởng là cực kỳ quan trọng bởi vì họ là người kết nối sự định
hướng, mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức với người cung cấp dịch vụ chăm sóc
hàng ngày cho người bệnh. Họ là người chịu trách nhiệm đối với các hoạt
động chăm sóc người bệnh tại khoa phòng trong suốt 24h.

một nghiên cứu nào đề cập tới vấn đề này. Với những lý do nêu trên, chúng
tôi tiến hành nghiên cứu: “Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến năng
lực quản lý của Điều dưỡng trưởng tại một số bệnh viện của tỉnh Hòa Bình
năm 2018” với các mục tiêu:
1. Đánh giá thực trạng năng lực quản lý của đội ngũ Điều dưỡng
trưởng tại một số bệnh viện của tỉnh Hòa Bình năm 2018.
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến năng lực quản lý của Điều
dưỡng trưởng.


3

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến điều dưỡng
1.1.1. Điều dưỡng và các nhà điều dưỡng trong bệnh viện
Có nhiều quan niệm khác nhau về điều dưỡng:
Theo Florence Nightingale (1860), “Điều dưỡng là hoạt động sử dụng
môi trường của người bệnh để hỗ trợ sự phục hồi sức khỏe của họ”.
Theo Virginia Henderson (1978) [34], “Điều dưỡng là các hoạt động
hỗ trợ nâng cao hoặc phục hồi sức khỏe của người bệnh hoặc các hoạt động
hỗ trợ các cá thể sao cho họ đạt được sự độc lập càng sớm càng tốt” và
“phát triển dịch vụ điều dưỡng trong bệnh viện hướng trọng tâm vào vấn đề
tự chăm sóc của người bệnh”. “Điều dưỡng hỗ trợ người bệnh khi họ không
thể tự đáp ứng các nhu cầu về thể chất, tinh thần, xã hội và sự phát triển cho
chính họ”. Điều dưỡng là một môn nghệ thuật và khoa học nghiên cứu cách
chăm sóc bản thân khi cần thiết, chăm sóc người khác khi họ không thể tự
chăm sóc [8]. Theo từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản - Khoa học xã hội thì “Y
tá là người có trình độ trung cấp trở xuống và chăm sóc người bệnh theo y
lệnh của bác sỹ”. Theo Hội điều dưỡng Mỹ năm 1980: “Điều dưỡng là chẩn

kiện hoạt động cụ thể vì vậy khi nghiên cứu năng lực cần xem xét năng lực
trong mối liên hệ với môi trường hoạt động của một bệnh viện cụ thể.
 Năng lực có thể thay đổi thông qua hoạt động. Do vậy, người ta có thể
chủ động tạo ra và phát triển năng lực hoặc ngược lại nếu không chú ý thỏa
đáng, năng lực cũng có thể bị thui chột và không phát huy được trong công việc.
Tóm lại năng lực được đề cập đến trong luận văn này là: “Năng lực là
tất cả các đặc điểm tính cách của một cá nhân, thể hiện ở kiến thức thái độ
góp phần tạo nên kết quả công việc của người đó nhằm đạt được mục tiêu
của tổ chức”


5
Theo quan điểm của những nhà tâm lý học: Năng lực là tổng hợp các đặc
điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một số
hoạt động. Các năng lực hình thành trên cơ sở của các tư chất tự nhiên của cá
nhân, năng lực của con người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có, phần
lớn do công tác, do luyện tập mà có. Tâm lý học chia năng lực thành các dạng
khác nhau như năng lực chung và năng lực chuyên môn.
 Năng lực chung là năng lực cần thiết cho nhiều ngành hoạt động khác
nhau như: năng lực phán xét tư duy lao động, năng lực khái quát hóa, năng
lực tưởng tượng,...
 Năng lực chuyên môn là năng lực đặc trưng trong lĩnh vực nhất định
của xã hội như: năng lực tổ chức, năng lực âm nhạc, năng lực kinh doanh, hội
họa, toán học ...
 Theo quan điểm của tâm lý học Mác xít: “Năng lực là sự tổng hợp
những thuộc tính của cá nhân con người, đáp ứng những yêu cầu của hoạt
động và đảm bảo cho hoạt động đạt những kết quả cao”.
 Năng lực nghề nghiệp được cấu thành bởi 3 thành tố sau:
+ Kỹ năng hành nghề
+ Thái độ đối với nghề

Quản lý y tế

Quản lý y tế là lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, kiểm tra và phối hợp
các nguồn lực và biện pháp sao cho nhu cầu về sức khỏe, chăm sóc y tế, môi
trường lành mạnh được đáp ứng bởi việc cung cấp các dịch vụ chuyên môn
cho các cá nhân, tổ chức và cộng đồng [3].


Các chức năng quản lý

Dự báo/dự đoán: Là chức năng vừa mang tính chất kỹ thuật vừa suy
luận trên cơ sở khoa học để đoán trước toàn bộ quá trình và các hiện tượng
mà tương lai có thể xảy ra. Những kết quả của dự báo có thể là những thông
tin định lượng và cũng có thể là những thông tin định tính.
Lập kế hoạch: Là chức năng quản lý mang tính chất kỹ thuật làm cho các
tổ chức dịch vụ đương đầu với hiện tại và dự kiến tương lai. Lập kế hoạch là


7
quá trình phán đoán để lựa chọn ưu tiên và phác thảo các công việc cần phải
làm để đạt được mục tiêu [2].
Kiểm tra và giám sát: Chức năng kiểm tra có tính chất kỹ thuật và tập
trung vào theo dõi, điều chỉnh và nâng cao năng lực thực hiện. Kiểm tra có
nghĩa là thiết lập các tiêu chuẩn để đo lường kết quả, các kỹ thuật và hệ thống
theo dõi can thiệp. Giám sát là một hình thức quản lý trực tiếp: thu thập thông
tin liên tục, phân tích thông tin để đưa ra những quyết định, những giải pháp
hợp lý để giải quyết vấn đề.
Nhân sự: Chức năng của công tác nhân sự là thu nhận và củng cố nguồn nhân
lực
Đánh giá: Là chức năng đo lường xem xét các kết quả đạt được của một


Lập kế
hoạch

Đánh giá

Hình 1.1. Chu trình quản lý cơ bản.
* Nguồn: theo Đại học Y Hà Nội (2002) [4].


Mô hình quản lý cho các tổ chức dịch vụ y tế

Hình 1.2. Mô hình quản lý cho các tổ chức dịch vụ y tế


9
* Nguồn: theo Đại học Y Hà Nội (2002) [4].
1.2. Thực trạng đào tạo và phát triển ngành điều dưỡng ở Việt Nam và
trên thế giới
1.2.1. Trên thế giới
Ngày nay trên thế giới đã công nhận điều dưỡng là một nghề độc lập,
Hội đồng chuyên viên Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo “Ở bất kỳ quốc
gia nào, muốn nâng cao chất lượng chăm sóc sức khoẻ thì phải chú ý phát
triển công tác điều dưỡng”. Cùng với những tiến bộ chung của toàn xã hội,
ngành điều dưỡng đã phát triển không ngừng, tiến ngang tầm và song song
với ngành điều trị.
Nghề điều dưỡng đã phát triển thành một ngành dịch vụ công cộng thiết
yếu, cần cho mọi người, mọi gia đình; sự gia tăng dân số đã làm cho nhu cầu
về dịch vụ chăm sóc điều dưỡng ngày càng gia tăng ở mọi quốc gia, đặc biệt
là các quốc gia phát triển dẫn đến tăng nhu cầu về nhân lực điều dưỡng.

kiến đào tạo cử nhân điều dưỡng chính quy từ 1995 tại Hà nội và Thành phố
Hồ Chí Minh. Nhiều điều dưỡng đã và đang học Thạc sĩ điều dưỡng hoặc tiến
sỹ trong và ngoài nước.
Đội ngũ Điều dưỡng trưởng nói chung và Điều dưỡng trưởng khoa nói
riêng đã có những đóng góp quan trọng vào việc tăng cường chất lượng dịch
chăm sóc người bệnh, quản lý các nguồn lực của các đơn vị y tế và nâng cao
trình độ cho điều dưỡng trưởng [4], [21], [22], [18].
Năm 2006, Bộ Nội vụ đã ban hành Nghị định 41 quy định chức danh của
điều dưỡng và hộ sinh trong đó có Điều dưỡng chính.


11
Năm 2011, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 07/2011/TT-BYT, ngày 26
tháng 01 năm 2011 quy định 12 nhiệm vụ, 3 quyền hạn của Điều dưỡng
trưởng khoa.


Nhiệm vụ

 Lập kế hoạch, tổ chức thực hiện công tác chăm sóc người bệnh trong
khoa và tổ chức thực hiện kịp thời các chỉ định điều trị, theo dõi, xét
nghiệm, chăm sóc của các bác sĩ điều trị;
 Phân công công việc và phân công trực cho điều dưỡng viên và hộ lý
trong khoa
 Kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các quy định, quy trình kỹ thuật bệnh
viện, các quy định về vệ sinh, kiểm soát nhiễm khuẩn. Báo cáo kịp
thời cho trưởng khoa các việc đột xuất và những diễn biến bất thường
của người bệnh để kịp thời xử lý;
 Quản lý buồng bệnh, đề xuất việc sửa chữa, bảo dưỡng cơ sở hạ tầng,
trang thiết bị của khoa;

năm 2012 về việc ban hành chuẩn năng lực cơ bản của điều dưỡng Việt Nam.
Theo Bộ Y tế: Điều dưỡng trưởng là người quản lý, vì vậy để công việc
quản lý hiệu quả cần phải có [2], [13], [19] như:
1. Kỹ năng lập kế hoạch
2. Kỹ năng quản lý nhân lực
3. Kỹ năng quản lý chuyên môn
4. Kỹ năng quản lý tài sản, vật tư,

6. Kỹ năng giải quyết vấn đề
7. Kỹ năng tổ chức cuộc họp
8. Kỹ năng văn bản
9. Kỹ năng đào tạo và quản lý đào

trang thiết bị y tế
tạo liên tục
5. Kỹ năng giao tiếp
10. Kỹ năng nghiên cứu khoa học
 Người quản lý Điều dưỡng trưởng với vai trò là người quản lý ở các
cấp đều phải làm tất cả những công việc trên. Tuy nhiên các Điều dưỡng
trưởng ở cấp càng cao thì càng phải chú trọng vào việc tác động xây dựng
chính sách, lập kế hoạch hoạt động, kiểm tra và đánh giá kết quả thực hiện.
Để hoàn thành nhiệm vụ nặng nề và luôn có áp lực phải đổi mới đòi hỏi
Điều dưỡng trưởng phải có năng lực về lãnh đạo, quản lý và kỹ năng chuyên
môn thì mới hoàn thành tốt được nhiệm vụ được giao.
 Kỹ năng lập kế hoạch:


13
Lập kế hoạch là một quá trình liên tục. Ngay khi đã xây dựng được kế
hoạch ban đầu, nếu không được liên tục cập nhật, nó sẽ nhanh chóng trở

Để có năng lực chuyên môn, người Điều dưỡng trưởng cần cập nhật
thông tin mới nhất, thông tin tổng quát về ngành nghề của bản thân cũng như
thông tin liên quan đến những công việc cụ thể đang làm. Họ phải chú ý bảo
vệ hình ảnh của mình, nếu được yêu cầu hợp tác trong những việc có khả
năng thành công thấp, họ có thể phân tích và đưa ra ý kiến tại sao không nên
thực hiện, thay vì tham gia một cách vô điều kiện để hình ảnh và danh tiếng bị
ảnh hưởng [21], [22], [1].
 Kỹ năng quản lý tài sản, vật tư, trang thiết bị y tế:
Quản lý tài sản, vật tư, trang thiết bị y tế là một trong những nhiệm vụ
quan trọng của người Điều dưỡng trưởng, có tầm quan trọng ảnh hưởng trực
tiếp đến công tác quản lý và chăm sóc người bệnh trong bệnh viện.
Nếu quản lý không có khoa học, không chủ động sẽ dẫn đến tình trạng
thừa hoặc thiếu, lạm dụng gây lãng phí, hiệu quả thấp, ảnh hưởng đến chất
lượng chăm sóc. Để quản lý tốt vật tư, tài sản của bệnh viện và khoa phòng,
người Điều dưỡng trưởng phải hiểu và biết được các bước của quá trình quản
lý tài sản vật tư
1. Làm kế hoạch dự trù
2. Lĩnh
3. Bảo quản
 Kỹ năng giải quyết vấn đề:

4. Cấp phát
5. Giám sát việc thực hiện
6. Kiểm tra, đánh giá [13].

Kỹ năng giải quyết vấn đề là một trong những kỹ năng rất cần thiết trong
điều hành công việc của nhà quản lý bởi cuộc sống là một chuỗi những vấn đề
đòi hỏi chúng ta phải giải quyết mà không vấn đề nào giống vấn đề nào và
cũng không có một công thức chung nào để giải quyết mọi vấn đề.
Điều dưỡng trưởng là người phải giải quyết những vấn đề hàng ngày