BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH-MARKETING
---------------

NGUYỄN THANH LUẬT

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG LỰC
CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ DĨ AN
TỈNH BÌNH DƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 60.34.01.02

TP. HCM – NĂM 2015


BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH-MARKETING

---------------

NGUYỄN THANH LUẬT

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG LỰC
CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ DĨ AN
TỈNH BÌNH DƯƠNG
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 60.34.01.02


Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Lê Cao Thanh đã dành nhiều thời
gian, tâm huyết hƣớng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Đồng thời, tôi cũng xin cám ơn Ông Phạm Ngọc Ẩn – Chánh văn phòng thị ủy
Dĩ An; Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung – Phó chủ tịch Liên Đoàn Lao động và Ông Đặng
Thành Vinh – Chi hội trƣởng Hội doanh nghiệp trẻ thị xã Dĩ An; các anh, chị và ban
lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thị xã Dĩ An đã tạo điều kiện cho tôi điều tra
khảo sát để có dữ liệu viết luận văn.
Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những ngƣời đã giúp đỡ
tôi hoàn thành luận văn này.
TP. Hồ Chí Minh, tháng 06 năm 2015
Học viên
Nguyễn Thanh Luật

ii


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................. ii
DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ ............................................................................ viii
DANH MỤC BẢNG ..................................................................................................... ix
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................................ xi
TÓM TẮT LUẬN VĂN ............................................................................................... xii
CHƢƠNG 1:

GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU ...............................................................1

1.1. Tính cấp thiết của đề tài .....................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu ..........................................................................................2

2.2.1.

Quan điểm xác định DNNVV trên thế giới .............................................9

2.2.2.

Quan điểm xác định DNNVV tại Việt Nam ..........................................11
iii


2.2.3.

Những lợi thế DNNVV ..........................................................................12

2.2.4.

Những hạn chế DNNVV........................................................................13

2.3. Giới thiệu một số nghiên cứu trƣớc đây ..........................................................14
2.3.1.

Một số nghiên cứu trên thế giới .............................................................14

2.3.2.

Một số nghiên cứu trong nƣớc ...............................................................15

2.4. Các yếu tố năng lực cạnh tranh của DNNVV tại thị xã Dĩ An ........................19
2.4.1.


2.4.9.

Năng lực phát triển quan hệ kinh doanh ................................................24

2.5. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất ...................................25
Kết luận chƣơng 2 .........................................................................................................26
CHƢƠNG 3:

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................27

3.1. Khung phân tích ...............................................................................................27
3.1.2.

Lựa chọn các nhân tố quan trọng đối với NLCT của các DNNVV tại thị

xã Dĩ An ...............................................................................................................28
3.1.3.

Xây dựng thang đo .................................................................................29

3.1.4.

Kiểm định độ tin cây của thang đo Cronbach’s Alpha ..........................30

3.1.5.

Phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory factor analysis) ...........30

3.1.6.



Thang đo năng lực sức mạnh thƣơng hiệu.............................................35

3.2.7.

Thang đo năng lực cạnh tranh giá ..........................................................35

3.2.8.

Năng lực nghiên cứu và triển khai .........................................................36

3.2.9.

Thang đo năng lực phát triển quan hệ kinh doanh.................................36

3.3. Thiết kế khảo sát ..............................................................................................37
3.3.1.

Kích thƣớc mẫu......................................................................................37

3.3.2.

Đối tƣợng khảo sát .................................................................................37

3.3.3.

Phƣơng pháp khảo sát ............................................................................37

3.3.4.



Thang đo mức độ hiện tại các yếu tố ảnh hƣởng đến NLCT của các

DNNVV tại Thị xã Dĩ An .....................................................................................44
4.3.2.

Thang đo đo lƣờng năng lực cạnh tranh hiện tại của Doanh nghiệp .....46

4.4. Kết quả phân tích hồi quy bội ..........................................................................46
4.5. Dò tìm sự vi phạm các giả định cần thiết trong hồi quy tuyến tính .................53
4.5.1.

Kiểm định mối quan hệ tuyến tính ........................................................53

4.5.2.

Kiểm định phƣơng sai của phần dƣ không đổi ......................................53

4.5.3.

Kiểm định về phân phối chuẩn phần dƣ ................................................54

4.5.4.

Kiểm dịnh về tính độc lập của sai số .....................................................56

4.5.5.

Kết luận ..................................................................................................56



Dĩ An – Tỉnh Bình Dƣơng .....................................................................................66
vi


5.1.2.

Dự báo phát triển tình hình kinh tế - xã hội của Việt Nam đến năm 2020
...............................................................................................................67

5.1.3.

Quan điểm nâng cao năng lực cạnh tranh của các DNNVV tại thị xã Dĩ

An – Tỉnh Bình Dƣơng ..........................................................................................67
5.2. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các DNNVV tại thị xã Dĩ An....69
5.2.1.

Gia tăng năng lực quản lý và điều hành ................................................69

5.2.2.

Nâng cao năng lực tài chính ..................................................................70

5.2.3.

Giải pháp nâng cao năng lực công nghệ ................................................72

5.2.4.



DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
Trang

Hình 2.1:

Mô hình các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh ban đầu ...264

Hình 3.1:

Khung phân tích ..................................................................................27

Hình 3.2:

Mô hình nghiên cứu sau khi hiệu chỉnh ..............................................29

Hình 4.1:

Đồ thị thể hiện sự phân tán của phần dƣ .............................................53

Hình 4.2:

Biểu đồ tần số của phần dƣ chuẩn hóa ................................................55

Hình 4.3:

Biều đồ tần số Q-Q Plot ......................................................................56

viii


Thang đo năng lực công nghệ .............................................................34

Bảng 3.4:

Bảng thang đo nguồn nhân lực............................................................34

Bảng 3.5:

Thang đo năng lực marketing .............................................................35

Bảng 3.6:

Thang đo năng lực sức mạnh thƣơng hiệu ..........................................35

Bảng 3.7:

Thang đo năng lực cạnh tranh về giá ..................................................36

Bảng 3.8:

Thang đo năng lực nghiên cứu và triển khai .......................................36

Bảng 3.9:

Thang đo năng lực phát triển quan hệ kinh doanh ..............................37

Bảng 4.1:

Kết quả kiểm định độ tin cậy của các yếu tố độc lập ..........................40


Kết quả phân tích hồi quy bội .............................................................50

Bảng 4.9:

Kết quả kiểm định hệ số R2 .................................................................50

Bảng 4.10:

Kết quả kiểm định sự phù hợp mô hình bằng bảng Anova .................51

Bảng 4.11:

Kết quả phân tích hồi quy bội .............................................................51

Bảng 4.12:

Kết quả hệ số R2 của mô hình hồi quy phụ .........................................54

Bảng 4.13:

Kết quả dò tìm sự vi phạm các giả định cần thiết trong hồi quy tuyến
tính .......................................................................................................57

Bảng 4.14:

Trọng số của các yếu tố đối với năng lực cạnh tranh của các doanh
nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn xã Dĩ An............................................58

Bảng 4.15:


: Tiêu chuẩn chất lƣợng quốc tế

NLCT

: Năng lực cạnh tranh

R&D

: Nghiên cứu và triển khai

OSME

: Office of Small and Medium Enterprises Promotion ( Văn phòng quảng
bá doanh nghiệp nhỏ và vừa )

TPHCM

: Thành phố Hồ Chí Minh

SIG

: Significace ( Ý nghĩa, sự quan trọng )

xi


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Luận văn tốt nghiệp “ Các yếu tố năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và
vừa tại thị xã Dĩ An – Tỉnh Bình Dƣơng” đƣợc thực hiện nhằm: xác định các yếu tố
ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thị xã Dĩ An;

những huyện, thị, thành phố có tốc độ tăng trƣởng cao nhất trong Tỉnh Bình Dƣơng
những năm qua. Song song đó sự đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng trƣởng kinh tế cao
của Dĩ An thuộc về các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang hoạt động trên địa
bàn. DNNVV có vai trò quan trọng trong công tác giải quyết việc làm, tăng thu nhập
cho ngƣời lao động, huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tƣ phát triển và đóng góp
vào ngân sách.
Do hiện nay DNNVV chiếm đại đa số trong tổng số doanh nghiệp đang hoạt
động ở Việt Nam, có những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân trong đó phải
kể đến vai trò huy động sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên và nguồn lực đa dạng
tạo ra việc làm cho đại bộ phận lực lƣợng lao động trong nƣớc. Do đó ngày
30/06/2009 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 56/2009/NĐ – CP về Trợ giúp phát
triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Triển khai thực hiện nghị định trên Uỷ Ban Nhân Dân Tỉnh Bình Dƣơng đã ban
hành Kế hoạch Số: 3348/KH – UBND về Phát triển DNNVV tại tỉnh Bình Dƣơng giai
đoạn 2012 – 2015 nhằm hỗ trợ cho DNNVV phát huy mọi khả năng và nguồn lực đẩy
mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên do tình hình hội nhập kinh tế toàn
cầu hoá đang dần gỡ bỏ rào cản giữa các nƣớc nhƣ hiện nay, DNNVV tại Việt Nam
nói chung và DNNVV tại Thị xã Dĩ An nói riêng, đang và sẽ đối mặt nhiều thách thức
cũng nhƣ cơ hội phát triển trên thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế , không chỉ cạnh tranh
đối với các đối thủ trong nƣớc mà còn phải cạnh tranh với các doanh nghiệp nƣớc
ngoài xâm nhập vào thị trƣờng của mình. Trƣớc những ảnh hƣởng sâu và rộng đó
nhiều DNNVV tại thị xã Dĩ An đã không thể tồn tại lâu dài, để lại nhiều tồn thất to lớn
cho nền kinh tế Việt Nam nói chung và tại thị xã Dĩ An nói riêng.

1


DNNVV hiện nay tại Thị xã Dĩ An tuy đông vế số lƣợng nhƣng vẫn còn nhiều
mặc hạn chế nhƣ: năng lực tài chính, phạm vi hoạt động, chất lƣợng sản phẩm dịch vụ
không ổn định, trình độ công nghệ lạc hậu, khả năng quản trị còn yếu kém… chƣa tạo

Đề xuất các nhóm giải pháp cùng với các kiến nghị đối với nhà nƣớc về năng

lực cạnh tranh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại
Thị xã Dĩ An – Tỉnh Bình Dƣơng đến năm 2020.
2


Để đạt được mục tiêu trên, nghiên cứu cần trả lời các câu hỏi sau đây:
i).

Các yếu tố nào ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ

và vừa ở thị xã Dĩ An?
ii). Sử dụng phƣơng pháp nào xác định mức độ ảnh hƣởng của từng yếu tố đến
năng lực cạnh tranh của DNNVV tại Thị xã Dĩ An?
iii). Giải pháp nào cần thực hiện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNVVN
tại thị xã Dĩ An đến năm 2020?
1.3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
 Đối tượng nghiên cứu
Các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa
trên quan điểm tổng thể, những yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của
DNNVV cũng nhƣ vai trò của các yếu tố cho đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh
các DNNVV tại thị xã Dĩ An – Tỉnh Bình Dƣơng.
 Phạm vi nghiên cứu
-

Về mặt không gian: việc khảo sát đƣợc thực hiện chủ yếu tại Thị xã Dĩ An, Tỉnh

Bình Dƣơng.
-


Đƣợc thực hiện nhằm kiểm định và nhận diện các yếu tố thông qua các giá trị,

độ tin cậy và mức độ phù hợp của các thang đo, kiểm định mô hình nghiên cứu, các
giả thuyết nghiên cứu và xác định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố, đến khả năng
cạnh tranh của các DNNVV tại thị xã Dĩ An.
-

Thu thập dữ liệu nghiên cứu bằng bản câu hỏi và kỹ thuật phỏng vấn các quản

lý và các trƣởng phó phòng ban chuyên môn tại các DNNVV tại thị xã Dĩ An. Kích
thƣớc mẫu N = 350 đƣợc chọn chủ yếu theo phƣơng pháp lấy mẫu thuận tiện.
-

Đánh giá sơ bộ độ tin cậy và giá trị của thang đo, bằng hệ số tin cậy Cronbach’s

Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy bội thông qua phần
mềm xử lý SPSS 16.0, nhằm đánh giá độ tin cậy của các thang đo.
1.5. Ý nghĩa của nghiên cứu
Luận văn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nghiên cứu về các yếu tố năng lực
cạnh tranh DNVVN qua các quan điểm sau đây:
-

Kết quả nghiên cứu xác định đƣợc các yếu tố quyết định đến năng lực cạnh

tranh của DNNVV tại thị xã Dĩ An
-

Góp phần bổ sung vào hệ thống thang đo về các yếu tố tác động đến năng lực


-

Chương 3 - Phương pháp nghiên cứu: giới thiệu về việc xây dựng thang đo,

cách chọn mẫu, công cụ thu thập dữ liệu, quá trình thu thập thông tin đƣợc tiến hành
nhƣ thế nào và các kỹ thuật phân tích dữ liệu thống kê đƣợc sử dụng trong luận văn
này.
-

Chương 4 - Kết quả khảo sát và thảo luận: phân tích, diễn giải các dữ liệu đã

thu đƣợc từ cuộc khảo sát bao gồm các kết quả kiểm định độ tin cậy, độ phù hợp thang
đo và các kết quả thống kê.
-

Chương 5 - Kết luận và kiến nghị: đƣa ra một số quan điểm phát triển NLCT,

tiềm năng phát triển của DNNVV tại thị xã Dĩ An; giải pháp dựa trên kết quả khảo
sát;một số kiến nghị với cơ quan chính quyền địa phƣơng và một số hạn chế và đóng
góp của luận văn.

5


CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1. Tồng quan cơ sở lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
2.1.1. Khái niệm cạnh tranh
Cạnh tranh là một phạm trù kinh tế. Thuật ngữ cạnh tranh đƣợc sử dụng phổ
biến hiện nay trong nhiều lĩnh vực nhƣ chính trị, kinh tế, thƣơng mại...Thuật ngữ này
còn đƣợc sử dụng cho cả phạm vi doanh nghiệp, ngành hay quốc gia…Nhƣ vậy cạnh

Mặc dù có thể dẫn ra nhiều cách diển đạt khác nhau về khái niệm cạnh tranh,
song qua các định nghĩa trên có thể rút ra những điểm chung về cạnh tranh nhƣ sau: “
Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các cá nhân, các nhóm, nhằm giành phần thắng của
nhiều chủ thể cùng tham dự để đạt đƣợc mục đích cuối cùng.”
2.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh
Năng lực cạnh tranh đƣợc xem xét ở nhiều góc độ khác nhau nhƣ năng lực cạnh
tranh quốc gia, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh sản phẩm và
dịch vụ. Luận văn này chủ yếu đề cập đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
i) Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) “năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp là sức sản xuất ra thu nhập tƣơng đối cao trên cơ sở sử dụng các yếu tố
sản xuất có hiệu quả làm cho các doanh nghiệp phát triển bền vững trong điều kiện
cạnh tranh quốc tế|”.
ii) Theo Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Quốc tế (CIEM) cho rằng “Năng lực
cạnh tranh là năng lực của một doanh nghiệp không bị doanh nghiệp khác đánh bại về
năng lực kinh tế”.
iii) Theo quan điểm của Viện nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ƣơng thì:“Năng
lực cạnh tranh của doanh nghiệp đƣợc đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần,
thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi trƣờng cạnh tranh trong và ngoài nƣớc”.
iv) Theo từ điển thuật ngữ chính sách thƣơng mại, “Năng lực cạnh tranh là năng
lực của một doanh nghiệp hoặc một ngành, thậm chí một quốc gia không bị doanh
nghiệp khác, ngành khác hoặc nƣớc khác đánh bại về năng lực kinh tế”.
v) Tổ chức UNCTAD thuộc Liên hiệp quốc cho rằng năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp là năng lực của doanh nghiệp trong việc giữ vững hoặc tăng thị phần của

7


mình một cách vững chắc hay năng lực hạ giá thành hoặc cung cấp sản phẩm bền, đẹp
và rẻ của doanh nghiệp.
Ngoài ra còn có nhiều học thuyết đã xây dựng để phân tích về năng lực cạnh

thƣơng trƣờng, tri thức kinh doanh cho đến năng lực công nghệ, kỹ thuật.
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ
đang phát triển nhanh nhiều công trình khoa học công nghệ tiên tiến ra đời tạo ra các
sản phẩm tốt, đáp ứng nhu cầu mọi mặt của con ngƣời. Ngƣời tiêu dùng đòi hỏi ngày
càng cao về sản phẩm mà nhu cầu của con ngƣời thì vô tận. Do vậy các doanh nghiệp
phải đi sâu nghiên cứu thị trƣờng , phát hiện ra những nhu cầu mới của khách hang để
qua đó có thể lựa chọn phƣơng án phù hợp với năng lực kinh doanh của doanh nghiệp
nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng . Trong cuộc cạnh tranh này doanh nghiệp nào
nhạy bén hơn thì doanh nghiệp đó sẽ thành công.
Trong khi đó DNNVV tại Việt Nam nói chung và DNNVV tại thị xã Dĩ An nói
riêng kém hơn về nhiều mặt, nếu không nâng cao năng lực cạnh tranh thì sẽ không thể
tồn tại và phát triển đƣợc . Tóm lại, việc nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh
nghiệp trong điều kiện hội nhập là cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của doanh
nghiệp.
2.2. Các quan điểm về DNNVV
2.2.1. Quan điểm xác định DNNVV trên thế giới
Cách xác định về doanh nghiệp nhỏ và vừa ( DNNVV) trên thế giới hiện nay
vẫn chƣa có sự thống nhất, ngay trong khái niệm về loại hình DNNVV tại các nƣớc
đều khác nhau mặc dù đây là đối tƣợng doanh nghiệp đặc trƣng của nền kinh tế. Việc
định nghĩa rõ doanh nghiệp nào là nhỏ và vừa rất linh hoạt và tuỳ thuộc vào từng quốc
gia, từng khu vực kinh tế. Mỗi quốc gia mà có các tiêu chí khác nhau để xác định
DNNVV, tuy nhiên đối với 1 số quốc gia trên thế giới thì phần lớn 2 tiêu chí chính đó
là vốn đầu tƣ và số lao động; tiêu chí Doanh thu ít đƣợc khai thác.
Bảng 2.1: Tiêu chí phân loại DNNVV của một số quốc gia và khu vực
Quốc gia

Phân loại DNNVV

Số lao động bình
quân

thƣơng mại

1-100

¥ 0-100 triệu

- Đối với ngành dịch
vụ

1-100

¥ 0-50 triệu

Siêu nhỏ

< 10

3. EU

Nhỏ
Vừa

< 50
< 250

Không quy định

< €7 triệu
< €27 triệu


Nhỏ và vừa

< 300

Không quy định

Không quy định

8. Thailand

Nhỏ và vừa

Không quy định

< Baht 200 triệu

Không quy định

9. Malaysia

- Đối với ngành sản
xuất

0-150

Không quy định

RM 0-25 triệu

10. Philippine


Siêu nhỏ
Nhỏ

1-10
11-50

Không quy định

Không quy định

Vừa

51-250

5. Canada

13. Hungary

Không quy định

Không quy định

< CDN$ 5 triệu
CDN$ 5 -20 triệu

Nguồn: (1) Doanh nghiệp vừa và nhỏ, APEC, 1998; (2) Tổng quan về doanh nghiệp
vừa và nhỏ, OECD, 2000.
Bảng 1 cho thấy, hầu hết các quốc gia đều lấy tiêu chí số lao động bình quân
làm cơ sở quan trọng để phân loại doanh nghiệp theo quy mô. Điều này là hợp lý hơn

Số vốn tối đa ( đồng)

Số lao động tối đa ( Ngƣời)

10 tỷ

300

Nguồn : Nghị định 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính Phủ.
So với các DNNVV trên thế giới thì định nghĩa DNNVV tại Việt Nam theo Nghị
định 90/2001/NĐ-CP chủ yếu tập trung vào 2 tiêu chí là vốn và số lao động để xem xét
phân loại.
Bảng 2.3: Phân loại Doanh nghiệp theo số lƣợng lao động và quy mô vốn
Phân loại Doanh nghiệp

Số lƣợng lao động

Quy mô vốn

DN siêu nhỏ

< 10

< 1 tỷ

DN nhỏ

10 - 49

1 đến 5 tỷ