A: Lý do chọn đề tài
Năm học 2001 - 2002; 2002 - 2003 tôi đợc Phòng giáo dục huyện Nga
Sơn phân công về công tác tại trờng THCS Nga Tiến, đợc nhà trờng phân công
giảng dạy môn Lịch sử khối 6, 7, 8. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghiên
cứu giảng dạy, tôi nhận thấy môn lịch sử có vị trí, ý nghĩa quan trọng đối với
việc giáo dục thế hệ trẻ. Từ những hiểu biết về quá khứ học sinh hiểu rõ truyền
thống dân tộc, tự hào với những thành tựu dựng nớc và giữ nớc của tổ tiên, xác
định và làm tốt công việc, nhiệm vụ đợc giao. Với tầm quan trọng đó thì việc
nâng cao chất lợng bộ môn nói riêng - chất lợng giáo dục nói chung, luôn là
mối quan tâm lớn nhất của Đảng, của Chính phủ, ngành giáo dục và nỗi trăn trở
của chính những ngời trực tiếp tham gia nhiệm vụ giảng dạy. Trong việc nâng
cao chất lợng nói chung - môn lịch sử nói riêng thì việc cải tiến phơng pháp
dạy học là một nhân tốt quan trọng.
Trong việc đổi mới, cải tiến phơng pháp dạy học, theo tôi việc sử dụng
phơng pháp trình bày miện có ý nghĩa rất quan trọng, trong đó lời nói giữ vai
trò chủ đạo trong dạy học nói chung và môn lịch sử nói riềng. Phơng pháp trình
bày miệng trong dạy học lịch sử có ý nghĩa to lớn không những đối với việc tái
hiện lại thông tin lịch sử mà còn để nhận thức bản chất các sự kiện, thể hiện kết
quả học tập, nghiên cứu của học sinh. Đồng thời nóp cũng thể hiện đợc khả
năng diễn đạt của học sinh trớc một nội dung - một vấn đề cần đợc trình bày.
Năm học 2001 - 2002 qua thực tế giảng dạy ở trờng THCS Nga Tiến tôi
nhận thấy năng lực tiếp thu bài của học sinh cha đợc cao, học sinh cha có sự
yêu thích môn học, dẫn tới chất lợng bộ môn trong năm học cha cao. Cụ thể:
Kết quả môn học lịch sử năm học 2001 - 2002
Khối
lớp
SLH
S
Kết quả
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %

Thực ra phơng pháp trình bày miệng trong dạy hoc lịch sử đã đợc
sử dụng nhiều trong quá trình dạy học. Cho nên những nội dung tôi trình
bày ở đây chỉ mang tính chất cải tiến phơng pháp nhằm vận dụng có hiệu
quả hơn phơng pháp trình bày miệng trong dạy học lịch sử khối 6 ở trờng
THCS Nga Tiến.
- 2 -
II: Nội dung thực hiện
1) Một số nội dung cơ bản về phơng pháp trình bày miệng trong dạy
học lịch sử.
* Trớc khi đi vào tìm hiểu những nội dung cụ thể trong phơng pháp này,
tôi muốn đề cập tới một yếu tố đóng vai trò hết sức quan trọng mang tính chất
quyết định hiệu quả của phơng pháp trình bày miệng đó chính là ngôn ngữ.
Có thể nói trong dạy học nói chung - dạy học lịch sử nói riêng, lời nói
giữ vai trò chủ đạo. Với ngôn ngữ trong sáng, gợi cảm, giàu hình ảnh, giáo viên
sẽ dẫn dắt học sinh "trở về" với quá khứ của lịch sử, tạo đợc biểu tợng rõ ràng
cụ thể về một sự vật, biến cố lịch sử... giúp học sinh biết suy nghĩ, tìm tòi rút ra
kết luận, hình thành khái niệm nhằm tìm hiểu bản chất của sự vật, quy luật quá
trình phát triển của lịch sử .
Lời nói có ý nghĩa giáo dục rất lớn, nó tác động đến tình cảm, hình thành
t tởng cho học sinh... vì vật trong dạy học lịch sử lời nói bao giờ cũng gắn liền
với t cách, đạo đức, t tởng của giáo viên. Lời nói nhiệt tâm, chân thành sẽ tăng
thâm tác dụng giáo dục, lời nói lạnh nhạt, hững hờ sẽ làm giảm nhẹ hoặc gây
phản tác dụng giáo dục. Những chức năng của lời nói trong dạy học lịch sử có
quan hệ chặt chẽ với nhau, vì có hình ảnh chính xác về quá khứ mới hiểu đúng
và sâu sắc lịch sử, do đó có tác dụng đến t tởng, tình cảm. Vì vậy rèn luyện các
cách trình bày miệng là một yêu cầu cao đối với giáo viên để truyền thụ kiến
thức, hình thành t tởng, đạo đức, kỹ năng t duy và thực hành cho học sinh.
* Một số hình thức trình bày miệng cơ bản trong phơng pháp trình bày
miệng đợc sử dụng trong dạy học lịch sử ở trờng THCS.
1.1/ Tờng thuật:

+ Miêu tả về các cơ quan Nhà nớc, tổ chức chính quyền ở Mỹ, triều đình
nhà Nguyễn...
+ Miêu tả về công cụ sản xuất, vũ khí, công trình văn hoá, đồ dùng trong
đời sống nhân dân: Công cụ sản xuất của ngời nguyên thuỷ, trống đồng Đông
Sơn...
- Miêu tả đợc chia thành 2 loại:
+ Miêu tả toàn bộ bức tranh quá khứ.
+ Miêu tả có phân tích.
- 4 -
- Yêu cầu: Cả hai hình thức miêu tả trên đều phải dựa vào những t liệu
khoa học chính xác nhằm tạo cho học sinh những hình ảnh lịch sử cụ thể, chân
thực mà có tác dụng giáo dục t tởng tình cảm đối với các em. Vì vậy,
khi miêu tả ngời giáo viên cần phải đảm bảo đợc tính khách quan,
khoa học, đồng thời phải trình bày rõ ràng, có thái độ đúng đắn với
đối tợng đợc miêu tả.
2.2/ Cơ sở thực hiện:
Căn cứ vào đặc điểm và yêu cầu của phơng pháp giảng dạy, căn cứ vào
nội dung giảng dạy bộ môn cho từng khối lớp, và năng lực tiếp thu của đối tợng
học sinh ở từng khối lóp nơi tôi trực tiếp giảng dạy, tôi nhận thấy rằng phơng
pháp trình bày miệng dới hình thức miêu tả trong dạy học lịch sử rất phù hợp
với đặc điểm học sinh lớp 6, yêu cầu về nội dung của chơng trình lịch sử lớp 6.
Cho nên tôi đã vận dụng phơng pháp miêu tả kết hợp với các phơng pháp dạy
học khác vào giảng dạy bộ môn lịch sử lớp 6.
2.3/ Biện pháp thực hiện:
Phơng pháp trình bày miệng dới hình thức miêu tả đợc chia thành 2 loại,
cho nên tôi sẽ lần lợt trình bày biện pháp thực hiện của hai phơng pháp dạy học
này:
a) Phơng pháp trình bày miệng dới hình thức miêu tả toàn cảnh.
Sử dụng phơng pháp này với mục đích nhằm phác hoạ bức tranh trọn vẹn
về đối tợng đợc trình bày.