ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA HÓA

DƯƠNG THỊ THANH THẢO
Tên đề tài:
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH
CỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM PHẦN
CÁC HỢP CHẤT HỮU CƠ CÓ NHÓM CHỨC TRONG
CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 THPT

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm

Đà Nẵng – 2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA HÓA

Tên đề tài:
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH
CỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM PHẦN
CÁC HỢP CHẤT HỮU CƠ CÓ NHÓM CHỨC TRONG
CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 THPT
Khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm
Sinh viên thực hiện : Dương Thị Thanh Thảo
Lớp

: 14SHH


- Máy tính, phần mềm tin học chuyên ngành.
3. Nội dung nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.
- Lựa chọn, sưu tầm, tìm tòi những biện pháp nâng cao chất lượng bài lên lớp

khi sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực theo nhóm để dạy phần
hợp chất hữu cơ có chức chương trình hóa học lớp 11.
- Thực nghiệm sư phạm.
4. Giáo viên hướng dẫn: ThS. Phan Văn An.
5. Ngày giao đề tài: Ngày 01/10/2017
6. Ngày hoàn thành: Ngày 21/04/2018

Chủ nhiệm khoa

Giáo viên hướng dẫn

(Kí và ghi rõ họ tên)

(Kí và ghi rõ họ tên)

PGS.TS Lê Tự Hải

Th.S Phan Văn An


Sinh viên đã hoàn thành và nộp báo cáo cho Khoa ngày 29 tháng 04 năm
2018.
Kết quả điểm đánh giá
Ngày 29 tháng 04 năm 2018
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

2. Mục đích nghiên cứu.............................................................................................. 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu............................................................................................. 2
4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu............................................................................ 2
5. Phương pháp nghiên cứu........................................................................................ 2
6. Giả thuyết khoa học................................................................................................ 3
7. Cái mới của đề tài................................................................................................... 3
NỘI DUNG................................................................................................................... 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN....................................................... 4
1.1. DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC........................4
1.1.1. Định hướng đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục phổ thông sau 2015 [1]....4
1.1.2. Khái niệm năng lực....................................................................................... 4
1.1.3. Cấu trúc của năng lực.................................................................................... 5
1.1.4. Quá trình hình thành năng lực....................................................................... 6
1.1.5. Năng lực của học sinh................................................................................... 8
1.1.6. Các năng lực cốt lõi của học sinh.................................................................. 8
1.1.7. Phát triển chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh.....8
1.2. VỀ ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP, HÌNH THỨC TỔ CHỨC
DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ [2]............................................................ 10
1.2.1. Đổi mới hình thức và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ
động, tích cực, sáng tạo và rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường kĩ năng
thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.........11


1.2.2. Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh, vì sự tiến bộ của học sinh........................................................ 11
1.2.3. Tiêu chí đánh giá bài học............................................................................. 14
1.3. XÂY DỰNG BÀI HỌC VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM
VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC [2].......................................................... 16
1.3.1. Tổ chức hoạt động học và hướng dẫn học sinh tự học................................. 17
1.3.2. Một số phương pháp và kĩ thuật tự học....................................................... 20

2. Kiến nghị.............................................................................................................. 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................... 87
PHỤ LỤC


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU TRONG KHÓA LUẬN
Giáo viên

: GV

Học sinh

: HS

Phương trình tổng quát

: PTTQ

Phương trình phản ứng : PTPƯ
Sách giáo khoa

: SGK

Xúc tác

: xt

Nhiệt độ

: t0

DANH MỤC ĐỒ THỊ
Hình 3.1. Biểu đồ thống kê chất lượng ở 2 lớp 11/6 và 11/4 trường THPT Thanh
Khê – Đà Nẵng........................................................................................................ 77
Hình 3.2. Biểu đồ thống kê chất lượng ở 2 lớp 11/6 và 11/1 trường THPT Thái
Phiên – Quảng Nam................................................................................................ 78
Hình 3.3. Biểu đồ thống kê chất lượng ở 2 lớp 11/6 và 11/4 trường THPT Thanh
Khê – Đà Nẵng........................................................................................................ 80
Hình 3.4. Biểu đồ thống kê chất lượng ở 2 lớp 11/6 và 11/1 trường THPT Thái
Phiên – Thăng Bình – Quảng Nam.......................................................................... 81


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội ngày càng phát triển, cuộc sống con người ngày càng hiện đại hơn.
Chính vì thế, xã hội đòi hỏi giáo dục đào tạo ra những con người có phẩm chất và
năng lực, tích cực, năng động sáng tạo trong lao động để phục vụ cho đất nước, xây
dựng đất nước phát triển vững mạnh.
Đứng trước nhu cầu đó thì việc nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học
được đặt lên hàng đầu ở mọi quốc gia kể cả nước ta. Việc lựa chọn những phương
pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp nhằm phát triển nguồn nhân lực phục vụ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang là yêu cầu cấp bách hiện nay. Nó đặt ngành
giáo dục và đào tạo nước ta đứng trước những thử thách và cơ hội mới để tìm ra
hướng đi phù hợp.
Trong những năm gần đây, nền giáo dục nước ta đã thay đổi đáng kể, đặc biệt
là trong đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, năng động và
sáng tạo của học sinh trong từng bài học ở mọi cấp học. Trong các phương pháp đó,
phương pháp hoạt động nhóm góp phần làm tăng khả năng hợp tác, khả năng tranh
luận nhằm giải quyết vấn đề và khả năng thuyết trình trước đám đông của các em.
Vì vậy, việc nghiên cứu các phương pháp và kỹ thuật dạy học theo nhóm sẽ kích
thích tư duy của học sinh và gây hứng thú cho học sinh tìm hiểu những kiến thức

- Thực nghiệm sư phạm để xác định hiệu quả và tính khả thi của đề tài.
4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực tổ chức

hoạt động theo nhóm nhằm phát huy tính tính cực và phát triển năng lực của học
sinh.
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Hóa học 11 về phần các hợp chất

hữu cơ có nhóm chức ở trường THPT.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu cơ sở khoa học của đề tài, quy trình xây

dựng bài học, các tài liệu khác có liên quan đến đề tài,…
- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu.
2


- Các phương pháp điều tra cơ bản: Thu thập thông tin bằng phiếu hỏi, quan

sát, phỏng vấn…qua các chuyên gia
- Thực nghiệm sư phạm: Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm bằng phương

pháp thống kê toán học.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu dạy học Hóa học theo những phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực
tổ chức hoạt động theo nhóm sẽ nâng cao chất lượng dạy và học ở trường THPT.
7. Cái mới của đề tài
- Hệ thống hóa lý thuyết về đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá, quy tình

dạy học, các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực theo nhóm.

- Bản chất của giáo dục định hướng năng lực:
+ Chương trình giáo dục không chỉ chú ý trang bị về hệ thống tri thức khoa

học của các môn học, mà đặc biệt chú trọng đến việc rèn luyện những kĩ năng vận
dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống để hình thành và phát triển những năng lực cơ
bản của người lao động.
+ Giáo dục định hướng năng lực không quy định những nội dung dạy học chi

tiết, mà quy định những kết quả đầu ra mong muốn của quá trình giáo dục, trên cơ
sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, hình
thức tổ chức quá trình dạy học và đánh giá kết quả dạy học.

4


+ Giáo dục định hướng năng lực, mục tiêu học, tức là kết quả học tập mong

muốn được mô tả thông qua hệ thống năng lực người học đạt được. Những kết quả
này có thể mô tả chi tiết được, có thể quan sát được, và có thể định lượng được.
+ Nội dung tri thức trong giáo dục định hướng năng lực là các tri thức được

trang bị ở các môn học đều nhằm vào phát triển những năng lực chung của người
học và những năng lực chuyên biệt của từng môn học. Kết quả này của người học
sẽ đáp ứng được nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế xã hội và thực tiễn cuộc sống.
1.1.2. Khái niệm năng lực
Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc
tính tâm lí cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,… để thực hiện thành công
một loạt công việc trong một bối cảnh nhất định.
Năng lực cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của
cá nhân đó khi giải quyết một vấn đề của cuộc sống. Có thể xem xét riêng một cách

- Vòng tròn ngoài là bối cảnh (điều kiện/hoàn cảnh có ý nghĩa).
1.1.4. Quá trình hình thành năng lực
Quá trình hình thành năng lực có thể mô hình hóa bằng một số sơ đồ bậc
thang, gồm các bước tăng tiến hình thành năng lực như sau:

6


1. Tiếp nhận thông tin.
2. Xử lí thông tin (thể hiện hiểu biết/kiến thức).
3. Áp dụng, vận dụng kiến thức (thể hiện khả năng).
4. Thái độ và hành động.
5. Sự kết hợp đầy đủ các yếu tố trên để tạo thành năng lực.
6. Tính trách nhiệm, thể hiện sự chuyên nghiệp, thành thạo.
7. Kết hợp với kinh nghiệm, trải nghiệm thể hiện năng lực nghề.

Năng lực nghề

Chuyên nghiệp – Kinh nghiệm

Năng lực – Trách nhiệm

Hành động – Sự đầy đủ

Khả năng – Thái độ

Kiến thức – Áp dụng

Thông tin – Xử lý
Sơ đồ 1.2: Mô hình phát triển năng lực

các em.
1.1.6. Các năng lực cốt lõi của học sinh
Chương trình giáo dục phổ thông mới của Việt Nam sau năm 2015 sẽ được
cấu trúc theo định hướng phát triển năng lực. Các năng lực của học sinh sau khi kết
thúc chương trình giáo dục phổ thông được xác định là:

8


+ Năng lực tự chủ và tự học.
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
+ Năng lực thể chất.
+ Năng lực thẩm mĩ.
+ Năng lực ngôn ngữ và giao tiếp.
+ Năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội.
+ Năng lực hợp tác.
+ Năng lực tin học.
+ Năng lực công nghệ.
+ Năng lực tính toán.

Đây là cơ sở ban đầu cho hoạt động phát triển chương trình nhà trường, trong
đó có việc xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp, giúp người học hình
thành năng lực cần thiết ở đầu ra.
1.1.7. Phát triển chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh
1. Các yêu cầu của bài học thiết kế theo cách tiếp cận năng lực
Để thiết kế được một bài học phù hợp với xu thế đổi mới, giáo viên cần nắm
được những yêu cầu của một bài học theo hướng tiếp cận năng lực người học. Một
bài học thiết kế theo cách tiếp cận năng lực có những đặc điểm sau:
- Mục tiêu bài học hướng vào việc mô tả kết quả mong đợi (các khả năng,



thân.
2. Tính nhất quán của chương trình dạy học theo định hướng phát triển

năng lực [3]
- Mục tiêu giáo dục: Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể

quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ của học sinh một cách liên
tục.
- Nội dung giáo dục: Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra
đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn. Chương trình chỉ quy định những nội
dung chính, không quy định chi tiết.
- Phương pháp dạy học:

10


+ Giáo viên chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh
hội tri thức. Chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao
tiếp,...
+ Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp và kĩ thuật dạy học tích

cực; các phương pháp học thí nghiệm, thực hành.
- Hình thức dạy học: Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý các hoạt động

xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng
công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.
- Đánh giá kết quả học tập của học sinh: Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực

đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trong quá trình học tập, chú trọng khả năng

phát triển tiềm năng sáng tạo.
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Trong các phương pháp

học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn luyện cho người học có phương
pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội
lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Vì vậy,
phải nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn
đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên
lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên.
- Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong

học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những
hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp giáo viên – học sinh và
học sinh – học sinh, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường
chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến
mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên
một trình độ mới. Được sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay là hoạt động hợp
tác trong nhóm nhỏ. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải
quyết những vấn đề gây cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá
nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.
- Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Trong quá

trình dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực

12


trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định
thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trong phương pháp tích cực, giáo
viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách



hiểu biết và năng động hơn. Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn
đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác. Kết quả làm việc của mỗi
nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp. Các kỹ thuật dạy học tích
cực sẽ được sử dụng tốt trong các hoạt động nhóm trên lớp để thực hiện các nhiệm
vụ nhỏ nhằm đạt mục tiêu dạy học.
Như vậy, mỗi bài học bao gồm các hoạt động học theo tiến trình sư phạm của
phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng. Mỗi hoạt động học có thể sử dụng
một kĩ thuật dạy học theo nhóm nào đó để tổ chức nhưng đều được thực hiện theo
các bước sau:
(1) Chuyển giao nhiệm vụ học tập.
(2) Thực hiện nhiệm vụ học tập.
(3) Báo cáo kết quả và thảo luận.
(4) Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

1.2.2. Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh, vì sự tiến bộ của học sinh
Thực hiện chuyển từ chú trọng kiểm tra kết quả ghi nhớ kiến thức cuối kỳ,
cuối năm sang đánh giá phong cách học và năng lực vận dụng kiến thức để hướng
tới phát triển năng lực của học sinh. Chú trọng đánh giá thường xuyên đối với tất cả
học sinh: đánh giá quá trình học tập và kết quả học tập của học sinh.
a) Đánh giá quá trình học tập của học sinh
Trong quá trình dạy học, căn cứ vào đặc điểm và mục tiêu của bài học, của
mỗi hoạt động trong giờ học, giáo viên tiến hành một số việc như sau:
- Theo dõi, kiểm tra quá trình và từng kết quả thực hiện nhiệm vụ của học
sinh để kịp thời phát hiện và giúp đỡ học sinh vượt qua khó khăn.
- Ghi nhận xét vào phiếu, vở, sản phẩm học tập... khi kiểm tra học sinh.

14