Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

TRƯỜNG THPT NGUYỄN THIỆN THUẬT
TỔ SỬ- ĐỊA- GDCD

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT
DẠY HỌC HIỆN ĐẠI
TRONG BÀI 11- LỊCH SỬ LỚP 10

Môn: Lịch sử
Tên tác giả: Đào Mạnh Tưởng
Chức vụ: Tổ trưởng tổ Sử- Địa - GDCD

Năm học 2015 - 2016
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

1


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

MỤC LỤC
I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang

1. Lí do chọn đề tài .............................................................. ….



2.3. Áp dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn giảng
Bài 11: Tây Âu hậu kì trung đại ( 2 tiết )..... ………………….

10

2.4. Một số lưu ý khi tổ chức dạy học có áp dụng kĩ thuật mảnh
ghép.............................................................................................

32

2.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm ……………….....................

33

III. KẾT LUẬN
1. Phân tích kết quả nghiên cứu……………………………….

34

2.Ưu điểm của kĩ thuật mảnh ghép................................................

34

3.Ưu điểm sơ đồ tư duy ……….................................................

35

4. Điều kiện thực hiện ....................................................... ……


học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ dạy học; Sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực và sáng tạo …
Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh
trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy
học. Các kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có những
kĩ thuật dạy học chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng phương pháp dạy học.
Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kĩ thuật dạy học phát huy
tính tích cực, sáng tạo người học như: “ công não”, “ tia chớp”, “ bể cá”, XYZ, Sơ
đồ tư duy…Một trong những kĩ thuật dạy học tích cực không quá khó để thực hiện
và đạt được hiệu quả cao trong vận dụng là kĩ thuật mảnh ghép và Sơ đồ tư duy.

1.2 Cơ sở thực tiễn
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

3


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

Trong những năm qua, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, thu được những
kết quả bước đầu như: đối với công tác quản lí, đã ban hành một loạt các công văn
hướng dẫn, chỉ thị, nghị quyết định hướng cho việc đổi mới phương pháp, tăng
cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học….. Đối với giáo viên, đông đảo giáo viên
có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học. Nhiều giáo viên đã xác
định rõ sự cần thiết và có mong muốn, đã cố gắng thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học….
Tuy vậy, bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc đổi mới
phương pháp dạy học ở nhà trường THPT vẫn còn nhiều hạn chế. Là một người

việc giảng dạy và học tập môn học này trong nhà trường phổ thông trung học hiện
nay còn nhiều vấn đề cần suy ngẫm. Thực tế hiện nay, nhiều học sinh ngại học,
thậm chí là chán học lịch sử, nhiều giáo viên dạy lịch sử ngại đổi mới phương
pháp. Vì vậy mà một trong những vấn đề nổi cộm là làm thế nào đưa môn lịch sử
về đúng vị trí và vai trò của nó- là một môn học khoa học xã hội và nhân văn hấp
dẫn.
Qua thực tế giảng dạy, thực tiễn nhà trường, tôi nhận thấy việc sử dụng Kĩ
thuật mảnh ghép và Sơ đồ tư duy trong dạy học đã góp phần không nhỏ làm cho
những giờ học lịch sử trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.
2. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
- Khẳng định việc sử dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn
giảng trong môn lịch sử ở trường trung học phổ thông là có hiệu quả.
- Đề xuất cách thức soạn giảng một số tiết học trong môn lịch sử lớp 10 theo
kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy cho có hiệu quả.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cách xây dựng một kế hoạch dạy học theo kĩ thuật mảnh ghép và
sơ đồ tư duy.
- Hướng dẫn học sinh học theo nhiều hình thức: cá nhân, theo cặp, học theo
nhóm và báo cáo kết quả, nhận xét, góp ý…
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

5


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

- Chỉ ra được ưu điểm, một số lưu ý khi thiết kế bài học, tổ chức dạy học

II . NỘI DUNG
2.1. Lí thuyết về Sơ đồ tư duy
* Khái niệm : Sơ đồ tư duy ( còn gọi là lược đồ tư duy, bản đồ khái niệm )
là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch
hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề. Lược đồ tư duy có thể
được viết trên giấy, trên bản trong, trên bảng hay thực hiện trên máy tính.
* Cách làm :
- Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
- Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính. Trên mỗi nhánh chính viết một khái
niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, ( Có thể viết bằng CHỮ IN HOA).
Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu. Nhánh chính đó được
nối với chủ đề trung tâm. Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các
nhánh.
- Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc
nhánh nhánh chính đó. Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường.
- Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
* Ứng dụng của lược đồ tư duy
Lược đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như :
- Tóm tắt nội dung, ôn tập một chủ đề;
- Trình bày tổng quan một chủ đề;
- Chuẩn bị ý tưởng cho một báo cáo hay buổi nói chuyện, bài giảng;
- Thu thập, sắp xếp các ý tưởng;
- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh;
- Bài tập về nhà;
- Ghi chép khi nghe giảng.
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

7

Giai đoạn 2

2
2

2

3
3

3

“Nhóm mảnh ghép” : là ghép của các nhóm ở giai đoạn 1,

sao cho nhóm mới có đủ số thành viên của các nhóm ở giai đoạn 1.

1
3

2

GV Đào Mạnh Tưởng

1
3

2

1
3


GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

9


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

2.3 Áp dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn giảng
KẾ HOẠCH BÀI HỌC
Môn học: Lịch sử - lớp 10
Bài 11: TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI ( tiết 1 )
I. Mục tiêu
Học xong tiết học này, học sinh đạt được
1. Kiến thức
- Hiểu được nguyên nhân và điều kiện của các cuộc phát kiến địa lí.
- Nắm được những cuộc phát kiến địa lí lớn ở thế kỉ XV – XVI và hệ quả
của nó, tạo tiền đề cho sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.
2. Kĩ năng
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng dung bản đồ hoặc quả Địa cầu để xác định
đường đi của các cuộc phát kiến địa lí.
3. Thái độ
- Giúp các em thấy được công lao của các nhà phát kiến địa lí, củng cố lòng
tin vào thành quả của khoa học, hiểu rõ qui luật phát triển của lịch sử.
4. Định hướng năng lực hình thành
4.1 Năng lực chung:
- Năng lực tự học.
- Năng lực giải quyết vấn đề.

3. Tổ chức dạy học
3.1 Khởi động : Cho học sinh xem một đoạn video về các nhà phát
kiến và dẫn dắt vào bài.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Nội dung

GV Đào Mạnh Tưởng

Hoạt động của

Hoạt động của

Năng lực

giáo viên

học sinh

hình thành

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

11


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

GIỚI THIỆU BÀI
Một trong những thành tựu quan trọng của loài
người ở TK XV là tiến hành các cuộc phát kiến

thuật các mảnh ghép

- Nguyên

Giai đoạn 1:

Giai đoạn 1

nhân và

“Nhóm chuyên sâu”

“ Nhóm chuyên sâu

kiến địa lí

điều kiện

”
Chia lớp thành 3 nhóm

- Các cuộc

- Lớp học được chia - Năng lực

phát kiến

Nhóm 1: Các em hãy đều thành ba nhóm.

địa lí lớn.

sâu”

của

phân tích hệ quả của các mình , chuẩn bị cho - Tái hiện
cuộc phát kiến địa lí ?

giai đoạn tiếp theo. sự kiện,
Có ghi trong vở cá nhân vật

GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

13


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

3.3 Hoạt động thực hành Nhóm còn lại nhận xét theo kĩ thuật 321
3.4 Hoạt động ứng dụng Lập được bảng thống kê các cuộc phát kiến địa lí lớn ;
Lập được Sơ đồ tư duy về Những cuộc phát kiến địa lí.
3.5 Hoạt động bổ sung
- Giáo viên bổ sung, chốt ý, nhấn mạnh thêm về các khái niệm khó
- Nhắc học sinh trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.

Phụ lục 1 ( Dùng ở giai đoạn 1 “ Nhóm chuyên sâu ” )
NHÓM 1
( Thời gian thực hiện tối đa 5 phút )
1.Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu nguyên nhân và điều kiện dẫn đến các cuộc phát

NHÓM 2
( Thời gian thực hiện tối đa 5 phút )
1.Mục tiêu: Lập được bảng thống kê các cuộc phát kiến địa lí lớn
2.Nhiệm vụ:
2.1 Đọc sách giáo khoa, đọc tư liệu đã chuẩn bị.
2.2 Ghi nội dung cơ bản vào vở học tập cá nhân.
3. Kiến thức học sinh có thể thu hoạch được ( tùy theo sự chuẩn bị, nhận thức
của từng học sinh )
* Các cuộc phát kiến địa lí lớn.
STT

1.

Thời gian
1487

Chỉ huy
B. Đi-a-xơ

Kết quả
Đã đi vòng qua cực Nam của lục địa châu

( 1450-1500) Phi ( đặt tên là mũi Bão Tố, sau gọi là mũi
Hảo Vọng ).
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

15



1519-1522

)
Ph. Ma-gien- Là người đầu tiên thực hiện chuyến đi vòng
lan( 1480- quanh thế giới bằng đường biển. Đi về phía
Tây, qua cực Nam của Nam Mĩ, tiến vào
1521)
TBD.

NHÓM 3
( Thời gian thực hiện tối đa 5 phút )
1.Mục tiêu: Phân tích được hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí ?
2.Nhiệm vụ:
2.1 Đọc sách giáo khoa, đọc tư liệu đã chuẩn bị.
2.2 Ghi nội dung cơ bản vào vở học tập cá nhân.
3. Kiến thức học sinh có thể thu hoạch được ( tùy theo sự chuẩn bị, nhận thức
của từng học sinh )
* Hệ quả
- Đem lại hiểu biết mới về trái đất, những hiểu biết mới về những con đường
mới , những dân tộc mới, tạo điều kiện cho sự giao lưu giữa các nền văn hoá, văn
minh khác nhau
- Thương nghiệp và sản xuất hàng hoá phát triển, thị trường thế giới được mở
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

16



1b - Thời gian, chỉ huy
1487
B. Đi-a-xơ
( 1450-1500)

1c - Hệ quả
- Đem lại hiểu biết mới,
tạo điều kiện cho sự giao
Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

17


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

+

Con

đường

8/ 1492

C. Cô-lôm-bô

7/1497

(1451?- 1506)
Va-xcô
đơ

- Hạn chế: làm nảy sinh
quá trình cướp bóc, xâm
chiếm thuộc địa và buôn
bán nô lệ.

1d – Lập sơ đồ tư duy về các cuộc phát kiến địa lí

GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

18


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

NHÓM 2
( Thời gian thực hiện tối đa 7 phút )
1.Mục tiêu: - Phân biệt được hai khái niệm: “ Phát kiến” và “ Phát minh”.
Tìm ví dụ minh họa. Nêu được “ Phát kiến địa lí ” là gì ?
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

19


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

- Vì sao Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là những nước đi tiên phong


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

Học xong tiết học này, học sinh đạt được
1. Kiến thức
- Hiểu được những nét chính về hoàn cảnh ra đời của phong trào Văn hóa
Phục hưng.
- Nắm được những thành tựu chính của Văn hóa Phục hưng.
- Thấy rõ Văn hóa Phục hưng có giá trị nhân văn sâu sắc, tính phản phong
mạnh mẽ, song chưa triệt để.
2. Kĩ năng
- Rèn luyện khả năng phân tích, phê phán, thấy rõ sự lạc hậu của giai cấp
phong kiến và Giáo hội, hiểu được nguyên nhân của phong trào Văn hóa Phục
hưng.
3. Thái độ
- Giúp học sinh thấy rõ được những giá trị văn hóa của loài người trong thời
kì Phục hưng, từ đó có ý thức trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa đó.
4. Định hướng năng lực hình thành
4.1 Năng lực chung:
- Năng lực tự học.
- Năng lực giải quyết vấn đề.
- Năng lực giao tiếp.
- Năng lực hợp tác; Năng lực sử dụng CNTT
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ.
4.2 Năng lực bộ môn:
- Tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử.
- Xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện lịch sử với nhau.
- So sánh, phân tích, khái quát hóa.
- Nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử .
GV Đào Mạnh Tưởng


Hoạt động của

giáo viên

học sinh

Năng lực
hình thành

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

22


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

GIỚI THIỆU BÀI
Trong giai đoạn phát triển ban đầu, giai cấp tư
sản đã kế thừa những tinh hoa văn hóa của Hi
Lạp và Rô-ma cổ đại, xây dựng cho mình một - Năng lực
nền văn hóa mới tự do - Văn hóa Phục hưng. tự học.
Để tìm hiểu hoàn cảnh nào dẫn đến phong trào
Văn hóa Phục hưng ? Những thành tựu chính,
ý nghĩa của phong trào. Chúng ta cùng tìm
hiểu trong tiết học này.

GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

- Tính chất

Giai đoạn 1:

Giai đoạn 1:

“Nhóm chuyên sâu”

“ Nhóm chuyên

- Năng lực

sâu ”

hợp tác.

( Nội dung )
- Ý nghĩa

Chia lớp thành

- Lớp học được chia - Năng lực

3 nhóm

đều thành ba nhóm.

sử dụng

- Giao nhiệm vụ cho CNTT

thành tựu chính của

năng trình bày lại

phong trào Văn hoá

được cho các bạn ở

Phục hưng ?

nhóm khác, trong

- Xác định

giai đoạn tiếp theo.

và giải

Nhóm 3: Nêu nội dung Có ghi kết quả vào

quyết mối

và ý nghĩa của phong

liên hệ, tác

vở.

trào Văn hoá Phục hưng - ( Phụ lục1)
GV Đào Mạnh Tưởng

bỏ trở ngại phong kiến.
+ Khoa học- kĩ thuật: cùng với việc con người bước đầu nhận thức được bản chất
của thế giới ( với những phát minh khoa học, phát kiến địa lí… ) giai cấp tư sản
muốn xây dựng nền văn hóa của mình.
+ Trong tình hình đó, thế giới quan, hệ tư tưởng của chế độ phong kiến, của
Giáo hội Kitô vẫn giữ những quan điểm lỗi thời, và là trở ngại nặng nề cho sự
phát triển của quan hệ sản xuất TBCN, sự phát triển của giai cấp tư sản. Cuộc
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

25