Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

TRƯỜNG THPT NGUYỄN THIỆN THUẬT
TỔ SỬ- ĐỊA- GDCD

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT
DẠY HỌC HIỆN ĐẠI
TRONG BÀI 11- LỊCH SỬ LỚP 10

Môn: Lịch sử
Tên tác giả: Đào Mạnh Tưởng
Chức vụ: Tổ trưởng tổ Sử- Địa - GDCD

Năm học 2015 - 2016
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

1


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

MỤC LỤC
I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang

1. Lí do chọn đề tài .............................................................. ….



2.3. Áp dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn giảng
Bài 11: Tây Âu hậu kì trung đại ( 2 tiết )..... ………………….

10

2.4. Một số lưu ý khi tổ chức dạy học có áp dụng kĩ thuật mảnh
ghép.............................................................................................

32

2.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm ……………….....................

33

III. KẾT LUẬN
1. Phân tích kết quả nghiên cứu……………………………….

34

2.Ưu điểm của kĩ thuật mảnh ghép................................................

34

3.Ưu điểm sơ đồ tư duy ……….................................................

35

4. Điều kiện thực hiện ....................................................... ……


học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ dạy học; Sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực và sáng tạo …
Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh
trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy
học. Các kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có những
kĩ thuật dạy học chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng phương pháp dạy học.
Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kĩ thuật dạy học phát huy
tính tích cực, sáng tạo người học như: “ công não”, “ tia chớp”, “ bể cá”, XYZ, Sơ
đồ tư duy…Một trong những kĩ thuật dạy học tích cực không quá khó để thực hiện
và đạt được hiệu quả cao trong vận dụng là kĩ thuật mảnh ghép và Sơ đồ tư duy.

1.2 Cơ sở thực tiễn
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

3


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

Trong những năm qua, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, thu được những
kết quả bước đầu như: đối với công tác quản lí, đã ban hành một loạt các công văn
hướng dẫn, chỉ thị, nghị quyết định hướng cho việc đổi mới phương pháp, tăng
cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học….. Đối với giáo viên, đông đảo giáo viên
có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học. Nhiều giáo viên đã xác
định rõ sự cần thiết và có mong muốn, đã cố gắng thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học….
Tuy vậy, bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc đổi mới
phương pháp dạy học ở nhà trường THPT vẫn còn nhiều hạn chế. Là một người

việc giảng dạy và học tập môn học này trong nhà trường phổ thông trung học hiện
nay còn nhiều vấn đề cần suy ngẫm. Thực tế hiện nay, nhiều học sinh ngại học,
thậm chí là chán học lịch sử, nhiều giáo viên dạy lịch sử ngại đổi mới phương
pháp. Vì vậy mà một trong những vấn đề nổi cộm là làm thế nào đưa môn lịch sử
về đúng vị trí và vai trò của nó- là một môn học khoa học xã hội và nhân văn hấp
dẫn.
Qua thực tế giảng dạy, thực tiễn nhà trường, tôi nhận thấy việc sử dụng Kĩ
thuật mảnh ghép và Sơ đồ tư duy trong dạy học đã góp phần không nhỏ làm cho
những giờ học lịch sử trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.
2. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
- Khẳng định việc sử dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn
giảng trong môn lịch sử ở trường trung học phổ thông là có hiệu quả.
- Đề xuất cách thức soạn giảng một số tiết học trong môn lịch sử lớp 10 theo
kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy cho có hiệu quả.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cách xây dựng một kế hoạch dạy học theo kĩ thuật mảnh ghép và
sơ đồ tư duy.
- Hướng dẫn học sinh học theo nhiều hình thức: cá nhân, theo cặp, học theo
nhóm và báo cáo kết quả, nhận xét, góp ý…
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

5


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

- Chỉ ra được ưu điểm, một số lưu ý khi thiết kế bài học, tổ chức dạy học

II . NỘI DUNG
2.1. Lí thuyết về Sơ đồ tư duy
* Khái niệm : Sơ đồ tư duy ( còn gọi là lược đồ tư duy, bản đồ khái niệm )
là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch
hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề. Lược đồ tư duy có thể
được viết trên giấy, trên bản trong, trên bảng hay thực hiện trên máy tính.
* Cách làm :
- Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
- Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính. Trên mỗi nhánh chính viết một khái
niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, ( Có thể viết bằng CHỮ IN HOA).
Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu. Nhánh chính đó được
nối với chủ đề trung tâm. Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các
nhánh.
- Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc
nhánh nhánh chính đó. Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường.
- Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
* Ứng dụng của lược đồ tư duy
Lược đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như :
- Tóm tắt nội dung, ôn tập một chủ đề;
- Trình bày tổng quan một chủ đề;
- Chuẩn bị ý tưởng cho một báo cáo hay buổi nói chuyện, bài giảng;
- Thu thập, sắp xếp các ý tưởng;
- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh;
- Bài tập về nhà;
- Ghi chép khi nghe giảng.
2.2. Lí thuyết về Kĩ thuật mảnh ghép
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật


1

Giai đoạn 2

2

2

2

3

3

3

“Nhóm mảnh ghép” : là ghép của các nhóm ở giai đoạn 1,

sao cho nhóm mới có đủ số thành viên của các nhóm ở giai đoạn 1.

1

2

3

GV Đào Mạnh Tưởng

1


“chuyên sâu” khác nhau hợp lại thành các nhóm mới, gọi là “ nhóm mảnh
ghép”. Lúc này mỗi học sinh “chuyên sâu” trở thành những “mảnh ghép ” trong
“ nhóm mảnh ghép ”. Các học sinh phải lắp ghép các mảnh kiến thức thành một
“bức tranh” tổng thể.
- Sau đó nhiệm vụ mới được giao cho các nhóm “ mảnh ghép”. Nhiệm vụ này
mang tính khái quát, tổng hợp toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu từ các nhóm
“chuyên sâu” . Bằng cách này, học sinh có thể nhận thấy những phần vừa thực
hiện là những nội dung học tập quan trọng.

GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

9


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

2.3 Áp dụng kĩ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy vào soạn giảng
KẾ HOẠCH BÀI HỌC
Môn học: Lịch sử - lớp 10
Bài 11: TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI ( tiết 1 )
I. Mục tiêu
Học xong tiết học này, học sinh đạt được
1. Kiến thức
- Hiểu được nguyên nhân và điều kiện của các cuộc phát kiến địa lí.
- Nắm được những cuộc phát kiến địa lí lớn ở thế kỉ XV – XVI và hệ quả
của nó, tạo tiền đề cho sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.
2. Kĩ năng
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng dung bản đồ hoặc quả Địa cầu để xác định

- Máy chiếu, máy tính xách tay.
- Phiếu học tập, bảng phụ, giấy A0, A4, bút dạ.
2. Chuẩn bị của trò:
- Sách giáo khoa lịch sử lớp 10, vở ghi, bút viết, thước
- Giấy A4, A0, bút dạ
III. Tiến trình tổ chức dạy – học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
3. Tổ chức dạy học
3.1 Khởi động : Cho học sinh xem một đoạn video về các nhà phát
kiến và dẫn dắt vào bài.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Nội dung

Hoạt động của

Hoạt động của

giáo viên
học sinh
GIỚI THIỆU BÀI

Năng lực
hình thành

Một trong những thành tựu quan trọng của loài
người ở TK XV là tiến hành các cuộc phát kiến
địa lí. Phát kiến địa lí đã đem lại nguồn của cải
GV Đào Mạnh Tưởng



“ Nhóm chuyên sâu

kiến địa lí
- Nguyên
nhân và

”

điều kiện
Chia lớp thành 3 nhóm

- Lớp học được chia

- Các cuộc
phát kiến
địa lí lớn.

Nhóm 1: Các em hãy đều thành ba nhóm.

tự học.

tìm hiểu nguyên nhân và
điều kiện dẫn đến các - Giao nhiệm vụ cho

- Hệ quả

- Năng lực

cuộc phát kiến địa lí ?

Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

nhóm khác nội dung CNTT
Nhóm 3: Các em hãy “chuyên

sâu”

của

phân tích hệ quả của các mình , chuẩn bị cho - Tái hiện
cuộc phát kiến địa lí ?

giai đoạn tiếp theo. sự kiện,
Có ghi trong vở cá nhân vật
nhân.

lịch sử

- ( Phụ lục1)
Giai đoạn 2:

“Nhóm

mảnh ghép”

Giai đoạn 2

- Xác định

“ Nhóm mảnh ghép và giải

- Quá trình
tích luỹ tư

nhau, hợp lại thành
các nhóm mới, gọi là

Nhóm 2: Hãy suy nghĩ

“ nhóm mảnh ghép”

- So sánh,

bản ban đầu. và trình bày các nội

- Nhiệm vụ mới được phân tích,

+ Tư bản

giao cho các nhóm khái quát

dung sau:

( vốn )

“mảnh ghép”. Nhiệm hóa.

+ Nhân

- Phân biệt giữa hai khái



địa lí ”

- Nhóm thống nhất

+ Trong xã

.

nội dung viết ra

hội: các giai -Vì sao Tây Ban Nha và bảng phụ hoặc ghi

- Năng lực

cấp mới

Bồ Đào Nha là những ra giấy A0)

giao tiếp.

hình thành

nước tiên phong trong - Đại diện nhóm

( Tư sản và

phát kiến địa lí ?

vô sản)

Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

1.Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu nguyên nhân và điều kiện dẫn đến các cuộc phát
kiến địa lí ?
2.Nhiệm vụ:
2.1 Đọc sách giáo khoa, đọc tư liệu đã chuẩn bị.
2.2 Ghi nội dung cơ bản vào vở học tập cá nhân.
3. Kiến thức học sinh có thể thu hoạch được ( tùy theo sự chuẩn bị, nhận thức
của từng học sinh )
* Nguyên nhân và điều kiện của những cuộc phát kiến địa lí
- Nguyên nhân:
+ Là do sản xuất phát triển, dẫn đến nhu cầu cao về hương liệu, gia vị, vàng bạc,
thị trường. Nguyên nhân quan trọng đó là lòng tham vàng của bọn quí tộc và
thương nhân châu Âu . Vì qua truyện Nghìn lẻ một đêm và sách Những truyện kì
lạ thì phương Đông là vùng đất giàu không thể tưởng tượng được về vàng .
+ Con đường giao lưu, buôn bán truyền thống qua Tây Á và Địa Trung Hải bị
người Ảrập độc chiếm, đường sang phương Đông qua Hắc Hải và vịnh Ba Tư bị
người Thổ Nhĩ Kì chiếm giữ .
- Về điều kiện dẫn đến những cuộc phát kiến địa lí: là do khoa học - kĩ thuật
có những bước tiến quan trọng: Ngành hàng hải phát triển, những hiểu biết về địa
lí, đại dương đầy đủ hơn, các bản hải đồ ghi rõ các vùng đất, các hòn đảo có dân
cư , máy đo góc thiên văn, la bàn để định hướng trên đại dương bao la được ứng
dụng . Kĩ thuật đóng tàu có tiến bộ , tàu có bánh lái và hệ thống buồm lớn như
tàu Ca-ra-ven ra đời …
NHÓM 2
( Thời gian thực hiện tối đa 5 phút )
1.Mục tiêu: Lập được bảng thống kê các cuộc phát kiến địa lí lớn
2.Nhiệm vụ:
GV Đào Mạnh Tưởng


C.

Hảo Vọng ).
Cô-lôm- Dẫn đầu đoàn đi về hướng Tây. Sau hơn 2

bô ( 1451? - tháng lênh đênh trên ĐTD….( Ca-ri-bê này
1506)
3.

7/1497

nay ), ông lầm là “ Đông Ấn Độ” , được coi

Va-xcô

là người phát hiện ra châu Mĩ.
đơ Rời cảng Li-xbon đi sang phương Đông, gần

Ga-ma

một năm sau, đến được Ca- li-cút ( bờ Tây

(1469?-1524 Nam Ấn Độ).
4.

1519-1522

)
Ph. Ma-gien- Là người đầu tiên thực hiện chuyến đi vòng
lan( 1480- quanh thế giới bằng đường biển. Đi về phía

- Thúc đẩy nhanh sự tan rã của quan hệ sản xuất phong kiến và sự xuất hiện của
chủ nghĩa tư bản.
- Tuy nhiên có hạn chế: làm nảy sinh quá trình cướp bóc, xâm chiếm thuộc địa
và buôn bán nô lệ.

Phụ lục 2

( Dùng ở giai đoạn 2 “ Nhóm mảnh ghép ” )
NHÓM 1
( Thời gian thực hiện tối đa 7 phút )

1.Mục tiêu: - Hãy trình bày nội dung chính về các cuộc phát kiến địa lí
- Lập sơ đồ tư duy về các cuộc phát kiến địa lí.
2.Nhiệm vụ:
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

17


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

2.1 Là “ Mảnh ghép ” của ba nhóm ở giai đoạn 1.
2. 2 Tiến hành trao đổi, thảo luận. Lập sơ đồ trên bảng phụ hoặc vào giấy A0.
3. Kiến thức học sinh có thể thu hoạch được
Các cuộc
phát kiến địa lí
1a -NN, ĐK
+ Là do sản

(1469?-1524 )
1519-1522 Ph. Ma-gien-

là do khoa học -

lan

kĩ

( 1480-1521)

thuật

có

những bước tiến

1c - Hệ quả
- Đem lại hiểu biết mới,
tạo điều kiện cho sự giao
lưu.
- Thương nghiệp và
sản xuất hàng hoá phát
triển, thị trường mở rộng
- Thúc đẩy nhanh sự tan
rã của quan hệ sản xuất
phong kiến và sự xuất
hiện của chủ nghĩa tư
bản.
- Hạn chế: làm nảy sinh

- Vì sao Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là những nước đi tiên phong
trong các cuộc phát kiến địa lí ?
2.Nhiệm vụ:
2.1 Là “ Mảnh ghép” của ba nhóm ở giai đoạn 1
2.2 Tiến hành trao đổi, thảo luận. Ghi kết quả trên bảng phụ hoặc vào giấy A0
3. Kiến thức học sinh có thể thu hoạch được ( Tùy theo sự chuẩn bị, nhận thức
của từng nhóm )
- “ Phát kiến”: d (id.). Cái, điều phát hiện có ý nghĩa khoa học. Những phát kiến
địa lí của thế kỉ XV – XVI.
- “ Phát minh”: đg. ( hoặc d ). Tìm ra cái có cống hiến lớn cho khoa học và loài
người. Sự phát minh ra lửa thời Tiền sử, Những phát minh, sáng chế khoa học.
( Từ điển Tiếng Việt- 2001)
- “ Phát kiến địa lí ”: là quá trình đi tìm những con đường mới, vùng đất mới,
dân tộc mới của người châu Âu .
- Vì sao… ?
+ Hai nước này có vị trí địa lí thuận lợi ( có bờ biển, bến cảng ... )
+ Nền kinh tế hàng hóa của hai nước này khá phát triển, nhất là các thành thị ven
biển, mới có điều kiện đầu tư tiền cho các chuyến đi
+ Đều có hạm đội thuyền vào loại mạnh nhất châu Âu lúc bấy giờ, với nhiều
thủy thủ gan dạ, có tầng lớp quí tộc thượng võ hiếu chiến.

KẾ HOẠCH BÀI HỌC
Môn học: Lịch sử - lớp 10
Bài 11: TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI ( tiết 2 )
I. Mục tiêu
GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

20

GV Đào Mạnh Tưởng

Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật

21


Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong bài 11- Lịch sử lớp 10

- Thông qua sử dụng ngôn ngữ lịch sử thể hiện chính kiến của mình về các
vấn đề lịch sử.
II. Chuẩn bị của thầy và trò
1. Chuẩn bị của thầy:
- Máy chiếu, máy tính xách tay.
- Phiếu học tập; Tư liệu lịch sử
- Bảng phụ hoặc giấy A0, A4, bút dạ.
2. Chuẩn bị của trò :
- Sách giáo khoa lịch sử lớp 10, vở ghi, bút viết, thước
- Giấy A4, A0, bút dạ
III. Các hoạt động dạy – học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
3. Tổ chức dạy học
3.1 Khởi động : Cho học sinh xem một đoạn video về các gương mặt tiêu
biểu phong trào Văn hóa Phục hưng.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Nội dung

Hoạt động của


hưng
- Hoàn cảnh

- Năng lực
Sử dụng kĩ thuật

Lắng nghe để nắm

mảnh ghép để tổ chức

chắc việc học theo kĩ

giờ học.

thuật mảnh ghép

giải quyết
vấn đề.

- Thành tựu
- Tính chất

Giai đoạn 1:

Giai đoạn 1:

“Nhóm chuyên sâu”

“ Nhóm chuyên


Nhóm 2: Nêu những

vững và có khả

thành tựu chính của

năng trình bày lại

phong trào Văn hoá

được cho các bạn ở

Phục hưng ?

nhóm khác, trong
giai đoạn tiếp theo.

Nhóm 3: Nêu nội dung Có ghi kết quả vào
GV Đào Mạnh Tưởng

- Năng lực
hợp tác.
- Năng lực
sử dụng
CNTT
- Tái hiện
sự kiện,
nhân vật
lịch sử



a) Cải cách

Giai đoạn 2:

Giai đoạn 2

“Nhóm mảnh ghép”

“ Nhóm mảnh

Nhóm 1:

ghép ”

- Những nét chính về

-

phong trào Văn hoá

thành nhiệm vụ ở phân tích,

Phục hưng ?

giai đoạn 1, mỗi học khái quát

- Lập sơ đồ tư duy về

sinh từ các nhóm hóa.

“nhóm

mảnh học lịch sử

sánh những điểm tích

ghép”

cực và hạn chế của văn

- Sau đó, nhiệm vụ

hóa Hi Lạp và Rô-ma

mới được giao cho

.

với phong trào Văn hóa các nhóm

- Năng lực

Phục Hưng.

giao tiếp.

dân Đức
( Đọc thêm )
- Tình hình
nước Đức

tranh

- Nhóm còn lại

- Kết quả

nhận xét theo kĩ

- Nguyên nhân

thuât 321.

thất bại và ý

- ( Phụ lục 2)

nghĩa lịch sử.

3.3 Hoạt động thực hành Ghi nội dung cơ bản vào vở học tập cá nhân.
3.4 Hoạt động ứng dụng Giải thích khái niệm “ Văn hoá Phục hưng ”
3.5 Hoạt động bổ sung
- Giáo viên bổ sung, chốt ý. Nhắc học sinh trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.
Phụ lục 1

( Dùng ở giai đoạn 1 “Nhóm chuyên sâu” )
NHÓM 1
( Thời gian thực hiện tối đa 5 phút )

1.Mục tiêu: học sinh tìm hiểu được hoàn cảnh lịch sử dẫn đến phong trào Văn
hoá Phục hưng.