CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
----------------------------

MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:.......................
1. Tên sáng kiến:
“RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA HƯỚNG
DẪN CHUẨN BỊ BÀI MỚI”.
(Trương Hoàng Thúy Phượng, Lê Thanh Tâm, @THPT Trần Văn Kiết)
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Đổi mới phương pháp dạy học.
3. Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1.

Tình trạng giải pháp đã biết

Để đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong giáo dục phổ thông hiện nay, mỗi thầy cô
giáo đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh (HS). Người
giáo viên (GV) không chỉ hướng dẫn học sinh tìm tòi tri thức mà còn phải rèn luyện các
kĩ năng sống. Trong đó cần chú trọng rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh. Trong cách
học, phải lấy tự học làm cốt (Hồ Chí Minh). Tự học là một xu thế tất yếu, bởi vì quá
trình giáo dục thực chất là quá trình biến người học từ khách thể giáo dục thành chủ thể
giáo dục (tự giáo dục). Tự học giúp nâng cao kết quả học tập của học sinh và chất lượng
giáo dục của nhà trường, là biểu hiện cụ thể của việc đổi mới phương pháp dạy học ở
các trường phổ thông. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, việc rèn luyện kỹ năng tự học cho
học sinh ở trường phổ thông chưa được chú trọng đúng mức, còn nhiều “khoảng trống”
dẫn đến nhiều học sinh không biết cách tự học sao cho có hiệu quả. Đa số học sinh
chưa có kỹ năng tự nghiên cứu, chưa có phương pháp tự học, tự tìm
hiểu kiến thức. Ý thức tự chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp còn hạn
chế, có thói quen ỷ lại, trông chờ vào sự truyền đạt một chiều từ giáo
viên. Rất nhiều học sinh mất kiến thức ở các lớp dưới cũng như quên bài học trước


 Mục đích của giải pháp
Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trước hết phải tập
trung đổi mới phương pháp dạy học. Phương pháp dạy học theo
hướng phát huy tính tích cực của học sinh thì giáo viên bộ môn đóng
vai trò chủ đạo hướng dẫn học sinh biết cách học sáng tạo, chủ động
trong giờ học và qua đó học sinh tự mình tìm hiểu và khám phá tri
thức mới thông qua bài học. Với thực tiễn giảng dạy nhiều năm và cơ


sở lý luận dạy học đã tiếp thu được, tôi nhận thấy : Để phát huy tính
chủ động tích cực của học sinh, nâng cao kết quả dạy học thì giáo
viên bộ môn cần có sự định hướng, hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
mới trước khi đến lớp, học sinh phải tích cực chủ động, chuẩn bị bài
kỹ lưỡng trước khi đến lớp. Sáng kiến kinh nghiệm : “Rèn luyện kĩ
năng tự học cho học sinh thông qua hướng dẫn chuẩn bị bài mới” góp
một phần không nhỏ trong việc nâng cao kết quả dạy học.
 Nội dung giải pháp
 Điểm mới trong sáng kiến
Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là một mục tiêu quan trọng của sự
nghiệp đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay, trong đó đổi mới phương pháp dạy học
được coi là một trong những nhiệm vụ chiến lược. Mục tiêu của việc đổi mới là đào tạo
nguồn nhân lực chất lượng cao, thành thạo các kĩ năng sống, đáp ứng yêu cầu của xã
hội hiện nay. Học sinh có kĩ năng tự học sẽ tự hình thành được kiến thức mới cho bản
thân. Do đó, rèn luyện kĩ năng tự học giúp học sinh rèn luyện sự tự tin về bản thân.
Thông qua đó học sinh không những chủ động lĩnh hội kiến thức mà còn rèn luyện cho
học sinh tính độc lập, sáng tạo và phương pháp học tập. Cần rèn luyện kĩ năng tự học
cho học sinh mỗi ngày để rút ngắn con đường đến thành công của các em. Giáo viên có
vai trò tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh theo hướng tiếp cận vào người học,
dạy cách học thông qua quá trình dạy, tạo năng lực học tập cho học sinh, qua đó vừa

Giáo viên sẽ đưa ra nội dung cụ thể, tùy theo nội dung kiến thức, có thể là một
phần hoặc cả bài. Giáo viên định hướng cho học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi ý giúp
học sinh chuẩn bị. Hệ thống câu hỏi hướng dẫn cần được chuẩn bị thật cụ thể, rõ ràng.
Mỗi câu hỏi, bài tập phải định hướng rõ vấn đề cần nghiên cứu (Vấn đề cần giải
quyết là gì? Nội dung nào? Trang nào? Bài nào? SGK nào?). Giáo viên có thể gợi ý học
sinh cần nghiên cứu nội dung nào của bài học hay vận dụng kiến thức của lớp nào, bài
nào đã học để trả lời. Hay có thể gợi ý để các em tìm đọc sách tham khảo trả lời những
vấn đề khó, đòi hỏi cao sự vận dụng kiến thức. Mỗi câu hỏi, bài tập cần nêu ra được
một hoặc một số nhiệm vụ mà học sinh phải giải quyết để lĩnh hội tri thức và rèn luyện
kĩ năng tự học tương ứng, như: tìm ý chính, lập bảng, lập sơ đồ, khai thác thông tin từ


tranh, ảnh, khai thác thông tin từ bảng, khai thác thông tin từ sơ đồ... GV cũng có thể
sử dụng phiếu học tập định hướng học sinh chuẩn bị bài mới. Giáo viên chuẩn bị phiếu
học tập, có thể phát hẳn cho học sinh hay yêu cầu các em tự kẻ vào tập. Bản chất phiếu
học tập đã thể hiện rõ ràng nội dung cần đạt nên giáo viên sẽ nhẹ nhàng hơn trong việc
hướng dẫn học sinh, có thể gợi ý cho học sinh trả lời những yêu cầu đòi hỏi sự vận dụng
kiến thức. Câu hỏi, bài tập sắp xếp theo logic tổ chức hoạt động học tập cho học sinh.
Logic tổ chức hoạt động học tập cho học sinh trong quy trình này kết hợp logic nhận
thức, logic khoa học và quá trình thông tin. Nghĩa là trình tự sắp xếp câu hỏi, bài tập
theo trình tự nội dung học tập mà học sinh cần khai thác được trình bày trong SGK.
Mỗi nội dung dạy học có thể mã hóa thành các câu hỏi, bài tập khác nhau tùy theo mục
tiêu đã xác định. GV cần dành thời gian từ 7 đến 10 phút ở cuối giờ để chuyển tải phần
hướng dẫn này đến HS.
Böôùc 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ tự học (ở nhà).
Học sinh tự tìm kiếm thông tin để thực hiện các hoạt động đã được giáo viên định
hướng. Công việc này HS sẽ thực hiện ở nhà nên sẽ có nhiều thời gian chuẩn bị. Đây là
quá trình nhận thức, phương pháp học thông qua con đường thu nhận, xử lí và vận dụng
thông tin. Học sinh phải thực hiện hoạt động theo các bước tương ứng dành cho từng
loại hoạt động mà học sinh đã biết. Mỗi loại hoạt động (tìm ý chính, tóm tắt, lập sơ đồ,

rèn luyện kỹ năng tự học để học sinh có đủ sự tự tin, bản lĩnh trong học tập cũng như
trong đời sống. Ngay từ khi còn học ở trường trung học phổ thông, nếu học sinh rèn
luyện tốt năng lực tự học, có khả năng và phương pháp tự học, tự nghiên cứu thì khi lên
đến các bậc học cao hơn như cao đẳng, đại học,… học sinh sẽ dễ dàng thích ứng với
phương pháp dạy học hiện nay. Và đây cũng chính là cơ sở để các em có thể hòa nhập
với cuộc sống, trở thành những công dân toàn cầu. Tự học – Con đường đi tới thành
công.
3.4.

Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp

Như vậy, nếu rèn luyện được kĩ năng tự học, học sinh không những chủ động lĩnh
hội kiến thức mà còn rèn luyện cho học sinh tính độc lập, sáng tạo và phương pháp học
tập. Biện pháp này có giá trị thiết thực trong đổi mới phương pháp dạy học bộ môn, góp
phần biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo. Học sinh có kĩ năng tự học sẽ có
thể tra cứu được tư liệu, tự lĩnh hội tri thức khoa học. Học sinh sẽ có thể tự ôn tập, hệ
thống hóa kiến thức, khái quát hóa nội dung.


Chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp là một khâu quan trọng góp
phần nâng cao kết quả dạy học. Chuẩn bị bài mới tốt, học sinh sẽ
nắm bắt được những vấn đề quan trọng, trọng tâm của bài học; tự
xác định được những vấn đề đã biết, đã học và những vấn đề chưa
biết, chưa hiểu từ đó chủ động lĩnh hội kiến thức. Để thực hiện khâu
chuẩn bị bài mới đạt hiệu quả nhằm nâng cao kết quả giờ học, giáo
viên cần tìm các biện pháp hướng dẫn học sinh tự lĩnh hội kiến thức.
Trong đó việc sử dụng câu hỏi định hướng hay sử dụng phiếu học tập
giúp học sinh chuẩn bị bài mới là biện pháp khả thi, hiệu quả.
Kết quả kiểm tra cho thấy việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
mới bằng câu hỏi hay phiếu học tập đã hỗ trợ giúp học sinh chuẩn bị

11

20
17
3

18
22
2

Tài liệu kèm theo: (có)
Bến Tre, ngày 19 tháng 3 năm 2018