1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài:
Học tập hay làm việc, sáng tạo hay đam mê đều phải mang trong mình
một hứng thú thì kết quả làm việc mới có giá trị. Làm việc mà không có hứng
thú chẳng khác gì một cỗ máy, hết sức nhàm chán và vô vị. Gorki từng nói:
"Thiên tài nảy nở từ tình yêu đối với công việc". Vậy làm thế nào để có “tình
yêu đối với công việc ?” Chính ta phải có hứng thú với công việc. Vì vậy, tạo
hứng thú học tập rất quan trọng, hứng thú không phải tự nhiên mà có và khi đã
nảy sinh nếu không duy trì, nuôi dưỡng cũng có thể bị mất đi.
Trong các môn học hầu hết các em chỉ hứng thú với môn Toán, còn các
môn khác thì các em hay ngại, nhất là phân môn Lịch sử. Mục tiêu chương trình
phân môn lịch sử lớp 4 giúp học sinh có những kiến thức cơ bản, thiết thực về
những sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, phản ánh những vấn đề về sự phát
triển các giai đoạn lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế
kỉ XIX. Bước đầu rèn luyện và hình thành cho học sinh các kĩ năng: quan sát,
thu thập tìm kiếm tư liệu lịch sử,..Qua đó góp phần bồi dưỡng và phát triển ở
học sinh những thái độ và thói quen như: ham học hỏi, yêu quê hương, đất nước.
Để có đất nước Việt Nam tươi đẹp như ngày hôm nay thì ông cha đã phải
trải qua hàng ngàn năm lao động, đấu tranh để giữ nước và dựng nước. Thế mà
các em lại chẳng có hứng thú gì với lịch sử cội nguồn. Những giờ học nặng nề
khi thấy những gương mặt của các em không được vui. Những bài kiểm tra chất
lượng không cao. Không chỉ những học sinh cấp dưới, mà ngay những học sinh
cấp trên kiến thức lịch sử về dân tộc cũng còn quá hạn chế. Qua thông tin đại
chúng, kết quả thi môn lịch sử của học sinh trung học phổ thông còn quá
"khiêm tốn" làm dư luận không khỏi băn khoăn suy nghĩ và đặt câu hỏi: Tại sao
kiến thức lịch sử của các em lại hạn chế như vậy? Đây cũng là nỗi buồn của
những người thầy, người cô. Phải chăng kiến thức lịch sử quá khô khan, khó
hiểu làm cho các em không có hứng thú khi học. Hay người thầy chưa truyền
cho các em niềm vui, sự hứng thú khi học bài.
Trước tình hình đó, tôi đã tự hỏi: Vì sao lại như vậy ? Có biện pháp nào
để giúp các em tiến bộ hay không? Để đáp ứng mục tiêu giáo dục Tiểu học nói

- Phương pháp thực nghiệm.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

2


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Hứng thú học tập trước hết được tạo ra bằng cách làm cho học sinh ý thức
được lợi ích của việc học để tạo động cơ học tập. Không có con đường nào khác
để làm nảy sinh và duy trì hứng thú của học sinh với lịch sử ngoài cách giúp các
em thấy được sự thú vị, vẻ đẹp và khả năng kì diệu của chính đối tượng học tập
lịch sử.
Như chúng ta đã biết, để có Tổ quốc Việt Nam tươi đẹp, đàng hoàng như
ngày hôm nay, ông cha ta đã phải trải qua hàng ngàn năm lao động, đấu tranh để
dựng nước và giữ nước. Mỗi chúng ta đều phải hiểu, kính trọng, tôn vinh, biết
ơn các anh hùng dân tộc, yêu quý tôn trọng các chiến công hiển hách hào hùng
của ông cha ta, các di tích lừng danh thế giới. Từ đó tăng thêm lòng yêu quê
hương, đất nước, tinh thần xây dựng và ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.
Nếu không có các lớp người đi trước làm sao có chúng ta như bây giờ?
Nếu không có sự đấu tranh, sự hi sinh, sự cống hiến, nỗ lực không ngừng của
lớp lớp thế hệ đi trước, thì làm sao đất nước ta được tươi đẹp như ngày hôm nay,
chúng ta được học tập và làm việc như thế này ? Tất cả đều cảm ơn những lớp
người đi trước. Vậy những lớp thế hệ đi trước đó là những ai? Họ đã phải đấu
tranh và nỗ lực như thế nào? Chúng ta hãy tìm hiểu phân môn lịch sử. Như Bác
Hồ đã từng nói:
"Dân ta phải biết sử ta.
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.”
Sao các em lại thờ ơ, không quan tâm đến lịch sử. Chính vì thờ ơ nên

dẫn tới kết quả giờ dạy không cao.
Thứ ba, như chúng ta đã biết lịch sử là những sự việc đã diễn ra, có thật
và tồn tại trong quá khứ. Chúng ta không thể phán đoán, suy luận hay tưởng
tượng để nhận thức lịch sử mà phải thông qua các mốc thời gian, chứng cứ, qua
các “ dấu tích” đã diễn ra. Để tạo hứng thú học tập cho các em, yêu cầu giáo
viên phải đầu tư cả về thời gian, kiến thức, phương pháp, hình thức, có hiểu biết
rộng, biết sử dụng công nghệ thông tin thành thạo để minh họa bằng các hình
ảnh, tư liệu, …thì không khí tiết học mới vui vẻ, bớt căng thẳng, thoải mái, nên
rất nhiều đồng chí ngại đổi mới.
Thứ tư, đồ dùng dạy học, cơ sở vật chất của nhà trường còn nhiều hạn
chế, chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới: nhiều bản đồ, lược đồ, tranh ảnh đã bị
hư hỏng, máy chiếu để phục vụ từng lớp học chưa có.
Thứ năm, lên lớp 4 học sinh mới được tiếp cận với phân môn Lịch sử nên
phương pháp dạy học hoàn toàn mới đối với các em. Nhận thức của học sinh và
phụ huynh không hào hứng với phân môn nên hầu hết các em không háo hức
đón chào giờ học Lịch sử.
Biết được tình hình đó nên ngay từ đầu năm tôi đã khảo sát lớp 4B, tổng
số 27 em, tôi đã có kế hoạch đi tìm hiểu nguyên nhân và giúp các em có hứng
thú khi học phân môn Lịch sử thúc đẩy nâng cao chất lượng. Vì lên lớp 4 các em
mới được học phân môn Lịch sử nên sau 4 tuần học, tôi mới khảo sát trực tiếp
qua quan sát thái độ học tập phân môn Lịch sử và qua phiếu khảo sát, kết quả
như sau:

Lớp
4B( lớp thực
nghiệm)
4C ( lớp đối
chứng)

BẢNG KHẢO SÁT SAU 4 TUẦN HỌC


30

4

13.3

15

50.0

11

36.7

4


2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
2.3.1. Tạo hứng thú học tập khi sử dụng đồ dùng dạy học: bản đồ,
lược đồ, tranh ảnh, biểu bảng,...
Đặc trưng của phân môn Lịch sử đó là tìm hiểu về những sự kiện, nhân
vật lịch sử phản ánh những cột mốc đánh dấu sự phát triển của các giai đoạn lịch
sử, những thành tựu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của ông cha. Nội
dung chương trình Lịch sử 4: Từ: Buổi đầu dựng nước và giữ nước ( Khoảng
700 năm TCN đến năm 179 TCN) đến Buổi đầu thời Nguyễn (Từ năm 1802 đến
năm 1858).
Các yếu tố này được thể hiện rất rõ trên bản đồ, lược đồ, tranh, ảnh minh
họa. Bản đồ, lược đồ và bảng số liệu, tranh, ảnh minh họa được sử dụng như
một nguồn cung cấp kiến thức, giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá kiến thức và

5


- Nhận thức đúng vai trò, chức năng của công nghệ thông tin, xác định rõ
sử dụng chúng như một thiết bị, phương tiện dạy học nhằm minh họa hoặc giải
thích những vấn đề trong bài dạy.
- Không nên lạm dụng việc trình chiếu máy tính, nếu nội dung nghe, nhìn
nào có thể sử dụng vật thật để các em có thể sờ thấy, quan sát trực tiếp thì giáo
viên chuẩn bị vật thật. Hoặc nếu hoạt động có thể viết bảng để khắc sâu kiến
thức hoặc cho học sinh luyện tập cũng nên sử dụng trên bảng đen, phấn trắng.
- Đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức thật tốt về công nghệ thông
tin. Cần xác định rõ sử dụng phương tiện phải đúng mục đích, đúng cách, đúng
lúc, đúng chỗ. Đừng sử dụng chúng mang tính hình thức, lạm dụng quá nhiều.
Giới thiệu bài là khâu quan trọng trong tiến trình dạy học, việc giới thiệu
bài một cách hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của học sinh, tạo hứng thú học tập và
khêu gợi sự nỗ lực ở các em trong suy nghĩ, tìm hiểu kiến thức mới. Có nhiều
cách để giới thiệu bài: Giới thiệu bằng cách bắt đầu bài học một cách trực tiếp
bởi một câu hỏi dẫn dắt vào bài học; giới thiệu bằng cách nêu tình huống có vấn
đề, giới thiệu bằng tranh ảnh hoặc vật thật, giới thiệu qua việc kiểm tra bài cũ.
Chẳng hạn khi dạy bài 7 "Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân":
- Tôi cho học sinh quan sát tranh:

Hỏi: Bức tranh vẽ cảnh gì ? (Các bạn đang chơi trò đánh trận cờ lau)
- Giáo viên: Có một cậu bé tuổi bằng các em bây giờ khi đi chăn trâu
thường bắt bọn trẻ khoanh tay làm kiệu và lấy bông lau làm cờ bày trận đánh
nhau. Cậu bé ấy khi lớn lên lại là người có công to lớn với dân tộc Việt Nam. Để
biết ông đã có công lao gì ? Bây giờ mời các em hãy cùng tìm hiểu bài:
"Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân"/ SGK trang 25- mở đầu cho thời kì:
Buổi đầu độc lập (từ năm 938 đến năm 1009).


8


giáo viên là người luôn đổi mới, nghĩ ra những cách để giờ học nhẹ nhàng hơn,
hấp dẫn hơn.
Chẳng hạn: Khi dạy bài "Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)" giúp học
sinh ghi nhớ nguyên nhân Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa tôi đã đọc cho lớp
nghe 1 số câu thơ:
Giận thay Tô Định bạo tàn
Nay ta dấy nghĩa diệt loài sói lang!
Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng
Ba kẻo oan ức lòng chồng
Bốn xin vẹn vẹn sở công lệnh này.
Hay khi dạy bài "Nước Văn Lang" để học sinh ghi nhớ ngày giỗ tổ Hùng
Vương tôi đã đọc cho học sinh nghe một số câu thơ:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba.
Dù ai buôn bán gần xa
Nhớ ngày giỗ Tổ tháng ba mùng mười.
Tôi thấy các em tiếp thu bài nhanh hơn và rất hào hứng với giờ học.
2.3.4. Thiết kế và tổ chức trò thi đố, trò chơi lịch sử:
Trong giờ học phân môn Lịch sử, tôi đã tạo không khí thoải mái, xây dựng
môi trường lịch sử tự nhiên, gắn liền với thực tế, các trò thi đố, trò chơi đã giúp
giờ học nhẹ nhàng, gây hứng thú và niềm say mê cho các em hơn. Trò thi đố, trò
chơi có thể là để kiểm tra bài cũ, có thể để dẫn dắt hình thành kiến thức mới;
nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng; nhằm ôn tập, phát triển tư duy trong
giờ ngoại khóa.
Tôi đã thiết kế và vận dụng 1 số trò thi đố, trò chơi trong phân môn Lịch
sử thì thấy rất có hiệu quả như sau:

- Trước hết hỏi riêng 1 em, xem em đó có trả lời đúng không, trả lời đúng
tôi cho làm quản trò. Ai trả lời đúng sẽ được lên cắm cờ vào bảng thi đua.
- Quản trò đố các bạn, tôi quan sát thấy lớp học vô cùng sôi nổi, các em
không có hứng thú học phân môn lịch sử cũng giơ tay để muốn trả lời, tôi chỉ
mong có thế, khi được gọi em đã trả lời rất đúng. Đáp án: C
Câu 2: Tôi cũng làm tương tự như câu 1 nhưng chọn em khác làm quản
trò. Đáp án: A- B - C.
b) Trò chơi: "Sức mạnh của nhóm"
Tôi sử dụng khi dạy bài 15/ SGK trang 42 "Nước ta cuối thời Trần"
- Giáo viên chuẩn bị: + Bảng kẻ sẵn:
Năm
Triều đại
Tên nước
Kinh đô

+ Các tấm thẻ: ghi từng năm của các triều đại; ghi tên triều đại; ghi tên
nước; ghi tên kinh đô. Các tấm thẻ có thể dư ra để các em chọn.
- Cách chơi: Lớp tôi 20 em, chia làm 5 nhóm, mỗi nhóm 4 em, mỗi em sẽ
chọn 1 tấm thẻ gắn lên bảng để khi liên kết 4 em lại thành câu trả lời đúng.
- Luật chơi: Yêu cầu các bạn trong nhóm hợp tác với nhau thì mới thành
công và cả nhóm sẽ được cắm cờ thi đua, còn nếu 3 bạn đúng 1 bạn chọn sai thì
nhóm đó cũng sẽ thua cuộc và không được cắm cờ. Nhóm nào ít thời gian nhất
sẽ nhanh nhất sẽ là nhóm về nhất.
Triều đại
Tên nước
Kinh đô
Đáp án Năm
Nhóm 1
968
Nhà Đinh

- Luật chơi: Nếu cặp đôi nào hoàn hảo( đúng) được cắm cờ, cặp đôi nào
nhanh nhất sẽ về đích trước. Nếu cặp đôi nào không hoàn hảo sẽ thua cuộc và
không được cắm cờ. Mỗi em chọn 1 tấm thẻ. Ví dụ:
Cặp đôi hoàn hảo 1
Chiến thắng Bạch Đằng( năm 938)

Ngô Quyền
Cặp đôi hoàn hảo 2
Dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước
Đinh Bộ Lĩnh
Cặp đôi hoàn hảo 3
Dời đô ra Thăng Long

Lý Thái Tổ
Cặp đôi hoàn hảo 4
Xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt
Lý Thường Kiệt
Cặp đôi hoàn hảo 5
Chiến thắng Chi Lăng
Lê Lợi
Trò chơi này không chỉ củng cố lại kiến thức mà tôi thường sử dụng ở rất
nhiều bài học. Đã nhận được sự ủng hộ của cả lớp, các em tham gia rất hào

11


hứng, không khí lớp học không còn căng thẳng như trước nữa, vui nhộn hẳn lên,
hiệu quả giờ dạy được tăng lên.
2.3.5.Tạo hứng thú học tập khi tổ chức hoạt động ngoại khóa:
Là hoạt động nhằm bổ sung tri thức, kĩ năng, phát huy tính tự lực, sáng

nằm ở xã nào? Nhiều em không nhớ, mặc dù đã nghe cô giảng rồi, đúng như
ông cha ta thường nói: “ Trăm nghe không bằng một thấy”. Hơn nữa, Thanh
Hóa là vùng đất có rất nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử. Người phương
xa đang tìm về Thanh Hóa, tại sao học sinh quê Thanh lại không biết, không
được tham quan ? Chính vì vậy, tôi đã có ý kiến với Ban giám hiệu và được sự
đồng ý cao. Trong cuộc họp phụ huynh, tôi cũng phân tích mục đích buổi đi
tham quan cho phụ huynh hiểu rõ, có trách nhiệm với học sinh, thay bố mẹ quản
lý, chăm sóc các em trên suốt hành trình. Đưa ra kế hoạch cụ thể, rõ ràng, đã

12


được sự đồng thuận, tin tưởng 100% ( 27/ 27) của phụ huynh nhất trí cho con
em đi tham quan.
6 giờ ngày 4/ 3 / 2019, đoàn xuất phát, chia làm 4 xe: chỉ dành cho học
sinh khối 4,5:

- Điểm đến đầu tiên là khu di tích lịch sử Lam Kinh (ở xã Xuân Lamhuyện Thọ Xuân - tỉnh Thanh Hóa)

- Kiến thức trải nghiệm phục vụ củng cố cho bài 16: Chiến thắng Chi
Lăng:

13


Lam Kinh là quê hương đất tổ nhà Lê - nơi sinh ra anh hùng dân tộc Lê Lợi.
Để tỏ lòng tôn kính với tổ tiên, nhà Lê cho xây dựng nhiều điện miếu, lăng tẩm
có quy mô to lớn ở đất Lam Sơn, được coi là “kinh đô thứ 2” của nước Đại Việt.
Ngoài ra, còn có nhiều di tích hấp dẫn nữa mà học sinh chúng tôi đã được trải
nghiệm.

giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn học lịch sử sẽ rất đa dạng và

15


phong phú. Bởi qua mỗi bài học, mỗi sự kiện lịch sử, học sinh sẽ có thêm niềm
tin vững chắc vào lý tưởng cách mạng. Từ những giá trị truyền thống tốt đẹp của
dân tộc trong quá trình dựng nước và giữ nước, các em sẽ tự hào và ý thức hơn
về tình yêu quê hương, đất nước. Qua đó, giúp các em có thêm hứng thú học
phân môn Lịch sử, ra sức học tập, rèn luyện để trở thành những con người có ích
góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường:
Sau khi sử dụng các biện pháp dạy học như tôi đã trình bày trong đề tài
"Một số biện pháp tạo hứng thú học tập phân môn Lịch sử cho học sinh lớp
4" ở lớp 4B, 4C- Trường Tiểu học Yên Thái- Yên Định trong suốt quá trình từ
đầu năm đến cuối tháng 3/ 2019, tôi nhận thấy:
2.4.1. Đối với học sinh :
Giáo viên sử dụng linh hoạt các phương pháp trong quá trình giảng dạy đã
làm cho không khí lớp học sôi nổi hẳn lên, rất nhiều em tham gia học tập tích
cực, không còn ngại học phân môn Lịch sử nữa, giúp các em có hứng thú hơn,
thể hiện ở những cánh tay giơ lên để xây dựng bài, điều đáng mừng là ngay cả
học sinh đầu năm không có hứng thú học phân môn Lịch sử, hoặc có thái độ
bình thường cũng thích tham gia phát biểu xây dựng bài. Vì thế các em đã mạnh
dạn, tự tin hơn trong giao tiếp, tinh thần đồng đội, tình thầy trò, tình bạn bè gắn
bó hơn.
Mặt khác, các hoạt động đó giúp các em tiếp thu bài nhanh hơn, nắm kĩ
các kiến thức trọng tâm, thể hiện tình yêu đối với quê hương, đất nước, biết
được công lao to lớn của các anh hùng dân tộc Việt Nam. Qua đó thể hiện lòng
biết ơn, khâm phục, kính trọng, tự hào sâu sắc đối với lớp người đi trước. Từ đó

4C (lớp đối
chứng)

Sĩ
số

Có hứng thú
học phân môn
Lịch sử
SL
%

Thái độ bình
thường với phân
môn Lịch sử
SL
%

Không hứng thú
học phân môn
Lịch sử
SL
%

27

10

37.0


số

Có hứng thú
học phân môn
Lịch sử
SL
%

Thái độ bình
thường với phân
môn Lịch sử
SL
%

27

17

63.0

10

37.0

30

5

16.7


sinh của lớp mình. Dùng nhiều hình thức ôn luyện, củng cố để giúp các em ghi
nhớ kiến thức vì nhiều học sinh còn ngại học, ngại đọc thông tin.
- Thường xuyên sử dụng đồ dùng dạy học, sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, lược
đồ, bản đồ,... để minh họa cho giờ dạy sinh động hơn và giúp học sinh hiểu bài
tốt hơn.
- Chuẩn bị đồ dùng lẫn nội dung bài học thật chu đáo, có như vậy thì thầy
cũng tự tin, mà học sinh cũng thấy hứng thú khi học.
- Luôn luôn động viên, khích lệ tinh thần học tập ở các em, tránh chê
trách, phạt làm các em mặc cảm, bạn bè có ấn tượng không tốt. Giáo viên cần
kiên trì rèn luyện thì mới thành công.
- Lịch sử cần chính xác tuyệt đối về thời gian, về số liệu minh chứng.
- Tăng cường vận dụng Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, qua
những hình ảnh động cũng góp phần gây hứng thú giúp các em hưng phấn trong
giờ học.
- Làm tốt công tác phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường.
- Làm tốt các hoạt động ngoại khóa, tham quan dã ngoại.
+ Từ kết quả đạt được và kinh nghiệm của bản thân sau khi vận dụng
"Một số biện pháp tạo hứng thú học tập phân môn Lịch sử cho học sinh lớp
4" ở trường Tiểu học Yên Thái, tôi tin rằng: Việc áp dụng đề tài là một phương
pháp dạy học tích cực, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho
giáo viên. Học sinh chủ động nắm bắt kiến thức, tránh áp đặt, thụ động, nhàm
chán, giúp các em có được động cơ thích học phân môn Lịch sử, rèn kĩ năng
sống, hình thành phẩm chất, năng lực cho học sinh, thúc đẩy phong trào học tập
của nhà trường và địa phương.
+ Với hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm như đã trình bày ở trên, tôi tin
rằng ngoài phạm vi ở trường, sáng kiến sẽ được áp dụng rộng hơn nữa.
3.2. Kiến nghị:
a) Đối với Sở, phòng Giáo dục và Đào tạo:
- Cấp trên cần quan tâm, trang bị sách tham khảo, tài liệu cho giáo viên,
cần trang bị thêm máy tính, máy chiếu cho các phòng học.

các môn học ở Tiểu học,
lớp 4

Tên tác giả
Nguyễn Anh Dũng
( chủ biên)
Nguyễn Anh Dũng
( chủ biên)
Nguyễn Anh Dũng
Lê Ngọc Thu
Nguyễn Anh Dũng
( chủ biên)
Nguyễn Trại
(chủ biên)
Bộ Giáo dục và Đào
tạo

Tên NXB

Năm
xuất
bản

Giáo dục

2018

Giáo dục

2018