I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Ông cha ta đã có câu: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. Vì vậy bồi
dưỡng học sinh giỏi là bước đi đầu tiên để đào tạo nhân tài cho đất nước và là
nhiệm vụ quan trọng của ngành Giáo dục. Với ý nghĩa đó, trong những năm qua,
ngành Giáo dục huyện Hoằng Hóa nói chung và Trường THCS Nhữ Bá Sỹ nói
riêng đã luôn chú trọng đến công tác phát hiện, bồi dưỡng HSG và đã đạt được
nhiều thành tích đáng tự hào trong kì thi HSG các cấp.
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một quá trình, là sự tổng hợp của
nhiều nhân tố. Ngoài việc có thầy giỏi còn phải có học sinh chăm học, thông
minh.... Đối với bộ môn Địa lí số học sinh tham gia thi hầu hết là các học sinh
có học lực khá hoặc trung bình khá ở các môn học, độ thông minh không có
hoặc ít, thậm chí ý thức học tập chưa cao, kỹ năng tính toán yếu. Tuy vậy trong
một số năm làm nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi, bản thân tôi đã đạt được
những kết quả đáng khích lệ được các cấp ghi nhận, song kết quả đạt được vẫn
là con số khá khiêm tốn.
Để có được sản phẩm học sinh giỏi ở các môn nói chung và môn Địa Lí
nói riêng, người giáo viên phải dày công nghiên cứu, trang bị cho học sinh về
phương pháp học kiến thức, kĩ năng tính toán, làm và trình bày bài ... Trong khi
đó Sách giáo khoa chưa phải là phương tiện cung cấp đầy đủ kiến thức cho học
sinh, phần kiến thức tính giờ trong sách giáo khoa bậc THCS chỉ có ở lớp 6 với
lượng kiến thức rất ít(chỉ có khoảng ba, bốn dòng kiến thức) và một lược đồ
“các khu vực giờ trên Trái Đất”, mặt khác trong yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ
năng cũng không đề cập đến kỹ năng tính giờ, nên hầu hết các giáo viên trong
các tiết dạy thường “lướt” qua, chủ yếu là yêu cầu học sinh khai thác lược đồ
“các khu vực giờ trên Trái Đất”, dựa vào đó tính giờ bằng cách “đếm giờ” là
chính.
Phần kỹ năng tính giờ rất khó, gần như chỉ đưa vào phần dạy nâng cao, ôn
học sinh giỏi, cấp huyện và HSG cấp tỉnh bậc THCS. Nhưng hầu hết các em lại
rất yếu về kỹ năng tính giờ, ngày và thường mất điểm ở các bước trình bày . Với
thực tiễn việc tính giờ, chuyển đổi ngày có ý nghĩa rất lớn, đặc biệt đối với giai

lớp 10.
Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin.
Phương pháp thống kê, xử lí số liệu.
Thực nghiệm sử dụng giải các dạng bài toán tính giờ bằng công thức. Ở các
buổi ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi 9 chia làm 2 nhóm học tập, có trình độ
ngang nhau, một nhóm dạy có sử dụng công thức tính giờ và cách trình bày mới,
một nhóm sử dụng theo cách truyền thống dựa vào bản đồ múi giờ Thế Giới.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Thời gian là một khái niệm để diễn tả trình tự xảy ra của các sự kiện, biến
cố và khoảng kéo dài của chúng. Thời gian là một thuộc tính của vận động và
phải được gắn với vật chất, vật thể. Các nhà triết học đúc kết rằng "thế giới" vận
động không ngừng . Giả sử rằng nếu mọi vật trong vũ trụ đứng im, khái niệm
2


thời gian trở nên vô nghĩa. Các sự vật luôn vận động song hành cùng nhau. Có
những chuyển động có tính lặp lại, trong khi đó có những chuyển động khó xác
định. Vì thế để xác định thời gian người ta so sánh một quá trình vận động với
một quá trình khác có tính lặp lại nhiều lần hơn, ổn định hơn và dễ tưởng tượng
hơn. Ví dụ chuyển động của con lắc (giây), sự tự quay của Trái Đất hay sự biến
đổi của Mặt Trời trên bầu trời (ngày), sự thay đổi hình dạng của Mặt Trăng
(tháng âm lịch),... (3)
Thời xưa, khi ông cha ta chưa biết đến khoa học, kĩ thuật tiên tiến họ đã
tính giờ bằng cách chọn giờ Tý(23h -> 1h) là giờ chuyển giao giữa ngày hôm
trước và ngày hôm sau. “Chính Tý” tức là đúng giữa giờ Tý, thời điểm chuyển
giao giữa 2 ngày. Người ta còn tính và chia giờ trong ngày dựa vào bóng của
Mặt Trời lặn, mọc vào ban ngày.Việc chia giờ như vậy có vẻ thô sơ, nhưng cũng
chính xác và đã được sử dụng trong một thời gian dài.
Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật, việc đo và chia giờ trong

biết tính giờ khu vực, đa phần các em tính “mò” trên “ Bản đồ các múi giờ trên
Trái Đất” (điều này rất bất tiện vì các em không phải lúc nào cũng có thể quan
sát được bản đồ đó) và chỉ tính được những bài toán đơn giản còn những bài
toán nâng cao thì lúng túng, tính sai hoặc đúng kết quả nhưng mất nhiều thời
gian, đặc biệt là dạng bài chuyển đổi ngày.
Trong thực tế, đã có một số bài viết về cách tính giờ, ngày song chưa có
bài nào viết chi tiết, chưa chú ý đến cách trình bày và cách vận dụng công thức
vào các dạng bài tập cụ thể mang tính tổng quát.
N ăm học 2014- 2015:
Chất lượng làm bài của học sinh khi mới hình thành đội tuyển:
Tổng Bài tính giờ phía
Bài tính giờ phía Tây Chuyển đổi ngày
HSG Đông dạng đơn giản mức độ khó hơn
quốc tế thành thạo
tham gia
SL
%
SL
%
SL
%
10
5
50
1
10
0
0
Chất lượng làm bài của học sinh qua kì thi cấp huyện, cấp tỉnh có liên
quan đến các bài tập tính giờ, ngày không cao. Phần lớp 6 chiếm 2/20 điểm của

(Nửa cầu Tây); từ kinh tuyến 10- 1790Đ (Nửa cầu Đông)
+ Nếu đi từ Tây sang Đông qua kinh tuyến 180 0 (từ múi giờ số 13) thì lùi
lại 1 ngày lịch và ngược lại tăng 1 ngày lịch nếu đi từ Đông sang Tây( từ múi
giờ số 1 – 12). Tuy nhiên trong cùng bán cầu vẫn có thể tăng hoặc giảm ngày do
phụ thuộc vào thời gian mà đề bài cho.

5


(1 và 2)
Trong trang này sử dụng TLTK số 1 và 2

b. Công thức tính múi giờ, tính giờ và ngày.
* Thiết lập công thức tính múi giờ:
- Trường hợp các múi giờ nằm ở nửa cầu Đông:
A : 150 = x (làm tròn theo quy tắc toán học)
- Trường hợp các múi giờ nằm ở nửa cầu Tây:
Cách 1:
(360 - A):15 = y
Cách 2:
A : 15 = y thì A thuộc múi 24 - y
Cách 3:
24 - (A: 15) = y
(Chú thích: A là kinh độ, x , y là múi giờ cần tìm) (5)
Bảng chuyển đổi từ múi giờ 13 đến 23 ra múi giờ âm (3)
Múi giờ
13

Đổi (giờ đêm)
-11

Giờ T (giờ đã biết) “ +” hoặc “ – ” khoảng cách chênh lệch 2 múi giờ (“ +”
khi tính giờ về phía đông, “ – ” tính giờ về phía tây). (5)
Dạng 3: Tính giờ các nước dựa vào giờ Việt Nam.
Tính giờ các nước = giờ nước ta +/- số múi giờ. (Dấu “+” nếu nước đó ở
bên phải nước ta, dấu “-” nếu nước đó ở bên trái nước ta). (5)
Trong trang này sử dụng TLTK số 3 và 5

Dạng 4: Tính giờ khu vực dựa theo giờ gốc:
Áp dụng công thức :
Tm = To + m ( Nếu giờ cần tính ở nửa cầu Đông)
Tm = To + m – 24h( Nếu giờ cần tính ở nửa cầu Tây)
Trong đó: Tm giờ cần tính
To giờ gốc ( GMT)
m số thứ tự múi giờ
(3)
Dạng khác:
Biết số giờ, múi giờ địa điểm A và múi giờ địa điểm B. Tìm giờ địa điểm B:
+ Nếu số giờ đã cho lớn hơn múi giờ chênh lệch thì ta có:
Số giờ địa điểm A – múi giờ chênh lệch = số giờ địa điểm B
+Nếu số giờ đã cho bé hơn múi giờ chênh lệch thì ta có:
(24+ số giờ địa điểm A)- múi giờ chênh lệch = số giờ địa điểm B

7


* Lưu ý: Khi giải các bài toán tính giờ cần đọc kỹ để tránh nhầm lẫn
trong các năm nhuận (Là năm chia hết cho 4- có tổng là 366 ngày do đó tháng 2
có 29 ngày) và năm không nhuận (tháng 2 chỉ có 28 ngày, một năm có 365
ngày). Một năm có tháng 4,6,9 và 11 có 30 ngày. Các tháng có 31 ngày là
(1,3,5,7,8, 10 và 12), việc nắm vững số tháng có 30 hoặc 31 ngày để chuyển

- Áp dụng công thức 2: A:15 = x thì A thuộc múi 24-x
8


Với kinh tuyến 750T ta có: 75 : 15 = 5 thì A thuộc múi 24-5 = 19
Với kinh tuyến 1050T ta có: 1050 : 15 = 7; thuộc múi 24 – 7 = 17
- Áp dụng công thức 3: 24-(A: 15) = x
Với kinh tuyến 750T ta có: 24-(75 : 15) = 5 thì A thuộc múi 24-5 = 19
Với kinh tuyến 1050T ta có: 24- (1050: 15) = 17 => 24- 7= 17 thuộc múi
giờ 17
* Các dạng bài tập tính giờ.
Dạng 1: Cho biết múi giờ, tính giờ của múi.
- Bài tập 1: Vào lúc 19 giờ ngày 30/7/2009 tại Phran xi cô( múi giờ 16),
thì các địa phương sau là mấy giờ ? Biết:
Huế( VN – Múi giờ số 7)
Luân Đôn( Anh- Múi giờ số 0)
Niu Oóc ( Hoa Kì - Múi giờ số 19)
(6)
- Hướng dẫn:
Áp dụng cách tính: Giờ T (giờ đã biết) “ +” hoặc “ – ” khoảng cách chênh
lệch 2 múi giờ (“ +” khi tính giờ về phía đông, “ – ” tính giờ về phía tây).
- Huế cách Phran xi cô số múi giờ là: 16 - 7= 9.
Vậy, khi Phran xi cô 19h thì ở Huế là 19 - 9= 10h.
- Luân Đôn cách Phran xi cô số múi giờ là: 16 – 0 = 16
Vậy, khi Phran xi cô 19h thì ở Luân Đôn là 19 - 16 = 3h.
- Niu Oóc cách Phran xi cô số múi giờ là: 19 – 16 = 3
Vậy, khi Phran xi cô 19h thì ở Niu Oóc là 19 +3 = 22h
Trong trang này sử dụng TLTK số 6

Dạng 2: Cho biết kinh độ, tính giờ của múi. Dạng này học sinh chỉ cần

- Khi máy bay hạ cánh ở Luân Đôn lúc 11h thì ở:
Niu đê li là: 16h ngày 1/3/2012
Tô ki ô là: 20h ngày 1/3/2012
Oa sinh tơn là: 6h ngày 1/3/2012
Dạng 3: Tính giờ khu vực dựa theo giờ gốc:
Bài tập 3: Một bức điện được đánh từ Luân Đôn(Múi giờ 0) vào lúc 13
giờ ngày 2/6/2013 thì ở Hà Nội(múi giờ 7) Xit ni(múi giờ 10 ), Oa sinh tơn
( múi giờ 19), LốtAngiơlét(múi giờ16) sẽ nhận được vào lúc mấy giờ . (6)
Trong trang này sử dụng TLTK số 6

Hướng dẫn:
Áp dụng công thức nửa cầu Đông: Tm = To + m
Khi giờ gốc là 13 h thì:
Ở Việt Nam là: 13+ 7 = 20 (giờ)
Ở Xit ni là: 13+ 10 = 23 (giờ)
Áp dụng công thức nửa cầu Tây: Tm = To + m – 24
Khi giờ gốc là 13 h thì:
Ở Oa sinh tơn : 13 +19 – 24 = 8 (giờ).
Ở LốtAngiơlét : 13 + 16 - 24 = 5 (giờ).
Dạng 4: Tính giờ các nước dựa theo giờ nước ta
Bài tập 4 : Việt Nam (múi số 7) là 7h. Hãy tính giờ của Pa ri(Pháp- múi
giờ 1), Niu-Đê-li(Ấn Độ- múi giờ 5), Tô-ki-ô (Nhật Bản- Múi giờ 9)
Hướng dẫn:
10


Áp dụng công thức :Tính giờ các nước = giờ nước ta +/- số múi. (Dấu
“+” nếu nước đó ở bên phải nước ta, dấu “-” nếu nước đó ở bên trái nước ta).
- Pa ri(Pháp- múi giờ 1), nằm bên trái Việt Nam nên :
Pa ri cách Việt Nam số múi giờ là :7 – 1 = 6

Nhìn vào sơ đồ ta thấy khi Tô ki ô lúc 1h ngày 5/1/2014 thì ta đếm giờ lùi
lại từ khu vực giờ số 9 đến khu vực giờ số 5 sẽ là: khu vực giờ số 8 là 24h, khu
vực giờ số 7 là 23h, khu vực giờ số 6 là 22h và khu vực giờ số 5 là 21h . Vậy
Nam nhận được điện phải là lúc 21h ngày 4/1/2014. vì Niu Đê Li nằm bên
trái(phía tây) Tô ki ô nên lùi lại 1 ngày.
* Các dạng bài tập tính chuyển đổi ngày
- Dạng bài tập chuyển đổi ngày khi đi qua múi giờ 13 và năm nhuận.

11


Bài tập 1: Bạn Hà đang ở vị trí 1050Đ gọi điện thoại cho bạn Minh ở vị
trí 1200 T. Biết rằng bạn Hà gọi điện lúc 6h 30 phút ngày 1/3/2012. Hỏi bạn
Minh nhận điện thoại của bạn Hà lúc mấy giờ ngày, tháng?
Hướng dẫn:
Bạn Hà đang ở vị trí 1050 Đ thuộc múi giờ:
1050 : 15 = 7 (múi giờ)
Bạn Minh đang ở vị trí 1200T thuộc múi giờ:
24- (1200 : 15) = 16 (múi giờ)
Múi giờ chênh lệch giữa hai bạn là:
16 – 7 = 9 (múi giờ)
Bạn Minh nhận điện thoại của bạn Hà lúc:
6h30phút + 9 = 15h30phút, ngày 29/2/2012( Vì đi qua múi giờ 13
nên chuyển ngày do bạn Minh có giờ muộn hơn bạn Hà và do năm 2012 là năm
nhuận nên tháng 2 có 29 ngày)
Bài tập 2 : Một hành khách bay từ Los Angeles (múi giờ 18) vượt TBD
về Hà Nội( múi giờ 7) . Máy bay cất cánh vào lúc 19 giờ địa phương ngày
28/2/2003 . Chuyến bay hết 15 giờ . Hỏi người khách đố đến HN vào lúc mấy
giờ, ngày nào? (3)
Hướng dẫn:

Vị trí của Mẹ sớm hớn của An là: 19- 7 =12 (múi giờ)
An nhận được điện thoại của Mẹ lúc: 6+ 12 = 18 (giờ) ngày 28/2/2015 (vì 2015
không phải năm nhuận)
- Dạng bài tập tính giờ chuyển đổi năm.
Bài tập 5: Máy bay cất cánh tại Luân Đôn lúc 17h chiều, ngày
31/12/2015. Hỏi lúc đó là mấy giờ ở Ôx-trây-li- a (Múi số 10), ngày, tháng năm
nào?
Hướng dẫn.
Ôx-trây-li- a cách Anh là: 0-10 = 10(múi giờ)
Máy bay cất cánh tại Luân Đôn lúc 17h chiều, ngày 31/12/2015 thì ở Ôx-trâyli- a là: 17+ 10 = 27 tức là 24- 27 = 3 (giờ) ngày 1/1/2016.

Trong trang này sử dụng TLTK số 3

4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Sau khi nghiên cứu và vận dụng “ Kĩ năng tính ngày, giờ vào ôn luyện học
sinh giỏi lớp 9 - ở Trường THCS Nhữ Bá Sỹ - TT Bút Sơn – Hoằng Hóa” , tôi đã
chia đội tuyển thành 2 nhóm( mỗi nhóm 5 học sinh)
Nhóm 1 là : Đối chứng
Nhóm 2 là : Thực nghiệm
Nhóm 1, tôi dạy giống chương trình sách giáo khoa theo chuẩn kĩ năng
kiến thức hầu hết các em chỉ làm được các dạng bài tập đơn giản như: Tính giờ
cùng khu vực phía đông và trong khung giờ của một ngày, sang múi giờ phía
Tây hoặc thời gian giờ cùng khu vực mà phải chuyển ngày khác thì các em rất
lúng túng và không thể thực hiện nên kết quả đạt được là rất thấp. Ngược lại,
13


nhóm 2 tôi dạy theo các phương pháp mới, bằng cách hướng dẫn học sinh cách
giải dựa vào công thức như đã trình ở trên kết quả đạt được rất tốt. Cụ thể kết

Bài tính giờ phía
Chuyển đổi ngày
HSG Đông dạng đơn giản Tây mức độ khó hơn quốc tế thành thạo
tham gia
SL
%
SL
%
SL
%
5
5
100
4
80
4
80
Trong kì thi HSG các cấp với phần bài tập tính ngày, giờ các em làm rất
tốt chất lượng các bài làm đạt từ 1.5 – 2.0/20 điểm.
Với cách làm này, tôi cũng đã đưa cho các đồng nghiệp trong huyện áp
dụng và cũng thu được những kết quả khá khả quan. Đa số các học sinh sau khi
được hướng dẫn giải các bài tập tính ngày, giờ áp dụng theo công thức nêu trên
thì các em tính ra kết quả nhanh, trình bày rõ ràng, khoa học và hầu như không
bị mất điểm ở phần này. Vì thế cả giáo viên và học sinh cảm thấy tự tin không
còn ngại dạy, học phần này, qua đó cũng phần nào tạo hứng thú cho các em ôn
luyện môn Địa lí đạt kết quả cao.
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Thông qua việc nghiên cứu và vận dụng đề tài sáng kiến kinh nghiệm này
vào công tác bồi dưỡng HSG ở Trường THCS Nhữ Bá Sỹ - TT Bút Sơn Hoằng


2.Kiến nghị
Để nâng cao chất lượng bộ môn, tôi xin được gửi tới các cấp lãnh đạo
một số kiến nghị sau:
- Đối với tổ chuyên môn nhà trường :
Thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn để trao đổi phương
pháp dạy học, ôn luyện học sinh giỏi, đặc biệt những giáo viên có nhiều học sinh
giỏi các cấp chia sẻ kinh nghiệm.
- Đối với phòng giáo dục và sở giáo dục:
Tổ chức các buổi học chuyên đề về phương pháp ôn luyện học sinh giỏi
nên tổ chức mỗi năm một lần vào đầu năm học để giáo viên trao đổi, học hỏi
kinh nghiệm lẫn nhau.
Mời chuyên viên sở hoặc giáo viên dạy cấp THPT có chuyên môn vững,
có nhiều kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng HSG về nói chuyện, chia sẻ.

15


Tổ chức cho các giáo viên dạy đội tuyển đi thăm quan học hỏi các trường
bạn trong tỉnh có thành tích cao trong công tác bồi dưỡng HSG.
Đối với đề, đáp án thi HSG cấp tỉnh nên ra ở mức độ phù hợp với trình độ
học sinh THCS.
Trên đây là “Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh kĩ năng tính ngày, giờ
trong ôn luyện học sinh giỏi lớp 9” ở Trường THCS Nhữ Bá Sỹ- TT Bút Sơn Hoằng Hóa và được các đồng nghiệp trong huyện áp dụng đã đem lại kết quả
khá cao song đây mới chỉ là kinh nghiệm của bản thân tôi nên không thể tránh
khỏi những thiếu sót, hạn chế. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng
nghiệp, các cấp quản lí ... để đề tài này được hoàn chỉnh hơn.
Tôi xin chân thành cám ơn.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ


TT
1.

Kết quả
đánh giá
Tên đề tài SKKN
xếp loại
(A, B,
hoặc C)
Nâng cao hiệu quả tiết dạy Sở giáo dục và
C
Cấp đánh
giá xếp loại
(Phòng, Sở,
Tỉnh...)

Năm học
đánh giá
xếp loại
2003 -2004
17


1
2.
2
2
3.
3

đào tạo

C

2005 -2006

Phòng giáo
dục và đào tạo

B

2009 -2010

Phòng giáo
dục và đào tạo

C

2012 -2013

C

2014 -2015

Sở giáo dục và
đào tạo

MỤC LỤC

I- PHẦN MỞ ĐẦU

2.Kiến nghị
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO

3
3
3
4
4
6
7
13
14
14
15
16

19