Phòng giáo dục- đào tạo Kỳ anh
Sáng kiến kinh nghiệm:

Đề tài:

Hớng dẩn học sinh kỉ năng trình bày trên mô hình, mẩu vật hoặc tranh ảnh trong
giảng dạy Sinh học ở trờng THCS
Năm học: 2009-2010
I. Lý do chọn đề tài
Cùng với các nớc khác trên thế giới. Việt Nam đã và đang phát triển theo hớng công
nghiệp hóa hiện đại hóa. Muốn thực hiện đợc điều đó thì điều không thể thiếu là phải nhanh
chóng tiếp thu những thành tựu khoa học và kỷ thuật của thế giới.
Vì lý do đó ngời giáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi học hỏi đề ra những biện pháp
tích cực trong quá trình giảng dạy nhằm đổi mới phơng pháp dạy và học.
Sinh học là một bộ môn khoa học năm trong chơng trình THCS, đợc thiết kế chủ yếu
theo lôgic (thực vật- động vật- giải phẩu sinh lý ngời- di truyền). Đây là môn học có nhiều
ứng dụng trong thực tế đời sống gần gủi với kinh nghiệm của học sinh. Từ đó tạo ra sự kích
thích tính tò mò của học sinh. Đặc biệt ở môn học này giúp các em mô tả đợc đặc điểm
hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông qua các đại diện của nhóm sinh vật trong mối quan
hệ với môi trờng sống.
Làm sao để giúp các em có thể mô tả hoặc trình bày đợc hình thái cấu tạo của một
sinh vật thông qua mẩu vật, mô hình hoặc tranh ảnh trớc mọi ngời. Là giáo viên dạy môn
sinh học tôi rất quan tâm tới vấn đề này. Chính vì vậy tôi đi vào tìm hiểu chuyên đề:
Hớng dẩn học sinh kỷ năng trình bày trên mô hình, mẩu vật hoặc tranh ảnh trong
giảng dạy sinh học ở trờng THCS
II. Thực trạng trớc khi thực hiện giảI pháp của đề tài.
1
1. Thuận lợi
Sinh học là bộ môn tạo ra sự kích thích trí tò mò, kích thích hứng thú học tập của học
sinh. Đặc biệt ở bộ môn này giúp các em mô tả dợc hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông qua
các đại diện của nhóm sinh vật trong mối quan hệ với môi trờng sống. Vì thế , đây là thuận lơị

hiện nay chơng trình Sinh học THCS đợc thiết kế chủ yếu dựa trên t tởng nhấn mạnh vai trò tích
cực chủ động của ngời học. Trong đó, rất coi trọng cả việc trao đổi kiến thức lẫn bồi dởng các
kỉ năng và năng lực nhận thức cho Hs.
Để giúp học sinh có thể trinh bày hoặc mô tả đợc hình thái , cấu tạo của một sinh vật
thông qua mẫu vật, mô hình hoăc tranh ảnh thì Hs phải tự tìm hiểu trớc bài học mới ở nhà kết
hợp hớng dẩn của Gv ở trên lớp.
Chính vì nhận thấy HS rất thụ động, không mạnh dạn khi trình bày trên mẫu vật, mô hình
hoặc tranh ảnh trớc lớp, tôi đã tìm hiểu nguyên nhân và đề ra biện pháp thích hợp để khắc phục
và nâng cao hiệu quả giảng dạy trong tiết học.
*Nguyên nhân dẩn đến HS thụ động, không mạnh dạn trình bày trên mẩu vật, mô hình
hoặc tranh ảnh trớc lớp là:
- Phơng tiện, đồ dùng dạy học không đầy đủ cho mỗi tiết học.Chỉ một số bài có mẩu vật,
mô hình hoặc tranh ảnh.
- Do giáo viên không thờng xuyên gọi các em lên bảng trình bày trớc lớp.
- Học sinh thờng lời nhác không tìm hiểu bài soạn trớc ở nhà.
2. Nội dung biện pháp thực hiện
Bộ môn sinh học ở trờng THCS có từ lớp 6 đến lớp 9. Một trong những kiến thức quan
trọng của bộ môn này là GV phải phát huy kỹ năng mô tả hoặc trình bày hình thái cấu tạo của
một cơ thể sinh vật thông qua mẫu vật hoặc tranh ảnh. đây là nội dung chính mà đề tài đề cập
tới:
- Lựa chọn thiết bị dạy học: căn cứ vào mục tiêu dạy học, nội dung kiến thức trong sách
giáo khoa, căn cứ vào điều kiện thời gian cho phép, căn cứ vào điều kiện địa phơng ( cơ sở vật
chất của nhà trờng) và đặc biệt phải căn cứ vào chính loại thiết bị dạy học định chọn.
+ Tranh vẻ: u điểm là dể sử dụng thuận tiện; nhợc điểm là không mô tả đợc mô tả đ-
ợc quá trình sinh học.
2
+ Mô hình: Ưu điểm là giúp Hs dể hình dung cụ thể các đối tợng nghiên cứu; nhợc
điểm; đòi hỏi phải chuẩn bị công phu đôi khi mất nhiều thời gian mới có kết quả.
+ Mẩu vật thật: Ưu điểm là cung cấp thông tin chính xác về đối tợng nghiên cứu;
nhợc điểm là đòi hỏi phải chuẩn bị công phu mà Gv không đợc nhận thù lao vật chất.

+ Hớng dẫn thực hiện.
- Làm việc theo nhóm ( thực hiện theo yêu cầu của Gv).
- Phơng pháp này có ý nghĩa tích cực đối với ngời học là:
+ Tạo điều kiện cho mọi Hs đều đợc tham gia.
+ Học đợc kiến thức từ các thành viên trong nhóm.
+ Phát triển kỹ năng cá nhân và kỹ năng trình bày trớc đông ngời, kỹ năng giao tiếp.
Từ đó hiểu thêm bản thân mình và các bạn thông qua việc trao đổi tơng tác, chia sẻ kinh
nghiệm học hỏi lẫn nhau.
. Lu ý: Nên chia nhóm nhỏ vì nhiều quá Hs sẽ ỷ lại vào ngời khác và làm ồn lớp.
. Câu hỏi đặt ra phải vừa sức và xen kẽ chút câu khó.
Ngoài ra, để tạo điều kiện rèn luyện kỹ năng trình bày cho Hs thì Gv nên sử dụng kết hợp cả 2
phơng pháp trên.
Thông qua một số bài học ở môn sinh học có mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh Gv có thể rèn
luyện cho Hs kỹ năng trình bày một cách mạnh dạn, nhanh nhẹn và lu loát hơn trớc nhiều ngời.
Đối với những bài dạy có mẫu vật.
- Để dạy bài này Gv phải chuẩn bị mẫu vật cho tốt, phải nghiên cứu tìm hiểu đặc điểm,
cấu tạo, hình thái của sinh vật thật kết hợp hình SGk cần dạy trớc ở nhà.
- Đối với bài dạy có mẫu vật nếu Hs không chuẩn bị trớc Gv có thể hớng dẩn hoặc chuẩn bị
luôn cho các em.
- Dạy những bài này Gv nên sử dụng phơng pháp quan sát và thảo luận nhóm.
- Gv lên kế hoạch tổ chức thiết kế các hoạt động cụ thể cho Hs:
. Để giúp các em xác định rỏ hoặc trình bày đợc đặc điểm mẩu vật Gv nên kết hợp
treo tranh, hình Sgk cho Hs quan sát.
3
. Sau khi yêu cầu Hs quan sát mẩu vật kết hợp hinh vẻ Gv đặt câu hỏi: Hs thảo
luận nhóm.
. Gv gọi một Hs đại diện nhóm lên bảng trình bày trên mẩu vật.
. Gv gọi Hs khác nhận xét sau đó nhận xét , kết luận.
Ví dụ:
Bài 13: Cấu tạo ngoài của thân ( sinh học 6)

Giới thiệu một số bài học có mẩu vật thật:
Sinh học 6:
Bài 4: Có phải tất cả thực vật đều có hoa.
Bài 9: Các loại rể, các miền của rể.
Bài 12: Biến dạng của rể
Bài 18: Biến dạng của thân
Bài 19: Đặc điểm bên ngoài của lá
Bài 26: Sinh sản sinh dỡng tự nhiên
4
Bài 27: Sinh sản sinh dỡng do ngời
Bài 28: Cấu tạo và chức năng của hoa

Sinh học 7:
Bài 15: Giun đất
Bài 18: Trai sông
Bài 22: Tôm sông
Bài 26: Châu chấu
Bài 31: Cá chép
Bài 35: ếch đồng

Trong chơng trình sinh học 8,9 mẩu vật ít hơn, chính vì vậy nếu bài nào có mẩu vật thì Gv
nên u tiên dùng mẩu vật hơn là dùng mô hình hoặc tranh ảnh bởi khi tiếp cận với mẩu vật sẻ
tăng không khí học tập và hứng thú tìm tòi của Hs.
Đối với những bài dạy có mô hình
+ Đảm bảo các nguyên tắc dạy học, phù hợp với nội dung kiến thức, mô hình đợc đa ra
đúng lúc đúng cách, đợc đặt ở vị trí thuận lợi cho cả lớp quan sát.
- Với bài sử dụng mô hình Gv thiết kế dạy học theo các bớc sau:
. Bớc 1: Gv giới thiệu tên mô hình, nêu rỏ mục tiêu của việc quan sát hay thao tác với mô
hình.
. Bớc 2: Khai thác nội dung mô hình.

thực hiện lệnh
? Các lọai nucleeootit nào giữa 2 mạch
liên kết với nhau thành cặp?
? Giả sử trình tự các đơn phân trên mội
mạch ADN nh sau:
- A - T- G - X - T- A - G - T- X -
Trình tự các đơn phân trên đoạn mạch tơng
ứng sẽ nh thế nào?
Gv: Gọi Hs trả lời.
Gv: Nhận xét chốt lại.
- Hs lên bảng trình bày trên mô hình
- Hs khác theo dỏi nhận xét, bổ sung.
- Hs tiếp tục quan sát mô hình + hình vẽ trả
lời câu hỏi

- Hs: trả lời . Hs khác nhận xét, bổ sung.
Giới thiệu một số bài dạy có mô hình:
Sinh 6:Bài 9: Các miền của rễ
Bài 15: Cấu tạo trong của thân non.
Bài 20: Cấu tạo trong của phiến lá.
Sinh 7: Bài 22: Tôm sông;
Bài 26: Châu chấu;
Bài 31: Cá chép;
Bài 33: Cấu tạo trong của cá;
Bài 35: ếch đồng;
Bài 36: Cấu tạo trong của ếch;
Bài 38: Thằn lằn bóng đuôi dài;
Bài 41: Chim bồ câu;
Bài 42: Cấu tạo trong của chim.


dẩn Hs quan sát trên hình vẻ Sgk.
Quá trình tự quan sát và trình bày đợc cấu tạo trong của châu chấu. Hs so sánh đợc đặc điểm
cấu tạo trong của chấu châu với tôm sông. Từ đó thấy đợc sự tiến hóa của lớp sâu bọ so với lớp
giáp xác
Hoạt động của Gv Hoạt động của Hs
Gv treo tranh cấu tạo trong của châu chấu.
Giới thiệu hìnhGv yêu cầu Hs quan sát tranh trả lời :
? Châu chấu có những hệ cơ quan nào?
? Trình bày cấu tạo trong của châu chấu?
Gv gọi Hs lên bảng trình bày trên hình vẻ
cấu tạo trong của châu chấu
Gv nhận xét, kết luận.
Gv tiếp tục yêu cầu Hs.
Thảo luận trả lời các câu hỏi sau:
? Hệ tiêu hóa và hệ bài tiết có quan hệ với
nhau nh thế nào?
? Vì sao hệ tuần hoàn ở sâu bọ lại đơn giản
đI khi hệ thống ống khí phát triển?
Gv nhận xét và chốt lại đáp án
? Cấu tạo trong của châu chấu có đặc điểm
khác tôm nh thế nào?
Hs quan sát tranh
Hs xác định đợc đặc điểm cấu tạo trong
của châu chấu.
Hs đại diện lên bảng trình bày chỉ rỏ
đặc điểm từng hệ.
Hs khác theo dỏi nhận xét, bổ sung.

ớc nhiều ngừơi.
. Đặc biệt kết quả các bài kiểm tra chát lợng hơn rất nhiều.
. 15% là Hs thích phơng pháp dạy và học cũ.trong 15% này đa số là Hs yếu kém, bởi các
em chỉ thích nghe Gv truyền đạt hơn là sự tim tòi, suy nghĩ.
V . BàI HọC KINH NGHIệM
Để thực hiện chuyên đề này, Gv chỉ cần Hs chuẩn bị thạt kỹ bài trớc khi lên lớp.Nếu dạy bài
có mẫu vật, yêu cầu Hs chuẩn bị theo nhóm (nhng Gv cũng phảI phòng ngừa, phải chuẩn bị).
Để tiết dạy sôi nổi Gv phải tạo hứng thú với Hs, đa ra nhiều tình huống có vấn đề yêu cầu
Hs giảI quyết.

Kinh nghiệm cho thấy nếu Gv thờng xuyên gọi các em lên trình bày trên mẫu vật, mô hình
hoặc tranh ảnh trớc lớp thì sẽ ngày càng rèn luyện cho học sinh kỹ năng trình bày hơn.
VI . KếT LUậN
Với cách dạy học bằng phơng pháp mới Gv trở thành ngời thiết kế , tổ chức các hoạt động
độc lập, hoạt động nhóm đã phát huy tính tích cực học tập của Hs, hình thành ở Hs những kỹ
năng mới. Qua cách hớng dẫn Hs quan sát mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh, Hs mô tả hoặc
trình bày đợc hình thái cấu tạo một cơ thể sinh vật bằng ngôn ngữ sinh học một cách chính
xác , khoa học.Từ đó đã hình thành và phát triển cho Hs kỹ năng trình bày một vấn đề nào đó
trớc nhiều ngời một cách tự tin , lôi cuốn ngời nghe.
Đây là vấn đề không chỉ tôi mà hầu hết các Gv cũng rất quan tâm. Là một Gv dạy môn sinh
học tôI sẽ không ngừng phấn đấu, học hỏi kinh nghiệm để rèn cho Hs kỹ năng trình bày trên
mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh.
Để mỗi tiết dạy đều có thiết bị dạy học nhằm phát huy tính tích cực, t duy sáng tạo của Hs.
Đồng thời rèn luyện cho Hs kỹ năng trình bày trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh.Tôi xin đề
xuất với ban quản lý, ban lãnh đạo ngành bổ sung thêm mô hình và tranh ảnh cho những bài ch-
a có, ủng hộ kinh phí cho những bài dạy có mẫu vật Gv phải mua.
Trên đây là chuyên đề với ý kiến của tôi, rất mong quý thầy cô tham khảo, đóng góp ý kiến
để giúp tôi rút ra kinh nghiệm và hoàn chỉnh hơn cho đề tài của mình.
8
VII. TàI LIệU THAM KHảO.