TRUỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
---    ---

TRẦN QUANG TRUNG

QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH
QUYỀN HUYỆN MƯỜNG ÁNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN
Chuyªn ngµnh: qu¶n lý kinh tÕ & chÝnh s¸ch

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. PHAN KIM CHIẾN

HÀ NỘI - 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tên tôi là: Trần Quang trung
Học viên : Lớp Thạc sỹ k24
Chuyên ngành : Quản lý kinh tế và chính sách
Trường Đại học Kinh tế quốc dân
Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu của bản thân
tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực. Tôi xin chịu trách
nhiệm mọi vấn đề liên quan đến nội dung đề tài.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2017

Tác giả luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC CẤP HUYỆN......................................................................................5
1.1. Ngân sách nhà nước cấp huyện...............................................................5
1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện.........................................5
1.1.2. Nội dung chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện...............6
1.2. Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện.........................................12
1.2.1. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện.....................12
1.2.2. Mục tiêu và nguyên tắc quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà
nước cấp huyện...........................................................................................13
1.2.3. Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện.......................16
1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà
nước cấp huyện.......................................................................................24
1.3.1. Các nhân tố thuộc chính quyền cấp huyện........................................24
1.3.2. Các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài chính quyền huyện...........25
Chương 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC HUYỆN MƯỜNG ẢNG TỈNH ĐIỆN BIÊN.......................27
2.1. Khái quát về huyện Mường Áng...........................................................27
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên.............................................................................27
2.1.2. Tình hình kinh tế xã hội của huyện Mường Ảng..............................28


2.2. Thực trạng chi ngân sách nhà nước huyện Mường
Ảng 2012 – 2016.....................................................................................30
2.2.1. Chi đầu tư các chương trình mục tiêu...............................................31
2.2.2. Chi sự nghiệp kinh tế .......................................................................34
2.2.3. Chi sự nghiệp giáo dục – đào tạo......................................................36
2.2.4. Chi sự nghiệp y tế..............................................................................37
2.2.5. Chi quản lý hành chính......................................................................39
2.3. Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Mường Ảng giai
đoạn 2012 – 2016...........................................................................................40

5
6

Chữ viết tắt
HĐND
KBNN
NSĐP
NSNN
NSTW
UBND

Giải nghĩa
Hội đồng nhân dân
Kho bạc Nhà nước
Ngân sách địa phương
Ngân sách nhà nước
Ngân sách trung ương
Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1

Các chỉ tiêu kinh tế xã hội của huyện Mường Ảng 2012 -2016. 29

Bảng 2.2

Chi đầu tư các chương trìng mục tiêu giai đoạn 2012-2016.......31

Bảng 2.3


Thống kê các cuộc sai phạm qua kiểm tra, giám sát tại huyện
Mường Ảng năm 2012-2016.....................................................54


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cần thiết của đề tài:
Quản lý Ngân sách nhà nước là một trong những công cụ quan trọng
giúp điều tiết nền kinh tế đất nước thể hiện qua việc huy động, phân bổ
nguồn lực hợp lý, đảm bảo cân đối thu chi. Đối với công cuộc cải cách nền tài
chính Quốc gia, đặc biệt cải cách tài chính công, việc quản lý điều hành ngân
sách có ý nghĩa vô cùng to lớn. Quản lý tốt ngân sách sách nhà nước còn
quyết định thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội được nhà
nước cũng như chính quyền địa phương rất quan tâm. Huyện là một trong ba
cấp hành chính địa phương, được phân cấp thực hiện nhiều nhiệm vụ chi quan
trọng, thiết thực đối với đời sống của nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội
của địa phương. Do đó, quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý
ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện nói riêng là tất yêu khách quan trong
quá trình phát triển đất nước.
Việc tăng cương quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện góp phần
vào quản lý tốt tài chính nhà nước các cấp. Ngân sách huyện chính là một bộ
phận của ngân sách nhà nước , là một công cụ giúp chính quyền huyện thực
hiện các nhiệm vụ chức năng của mình, ngân sách huyện bao gồm các hoạt
động thu và chi ngân sách. Chi thường xuyên là một trong những nội dung
của chi ngân sách huyện, chi thường xuyên ảnh hưởng tới các hoạt động xã
hội, thông tin, hoạt động kinh tế của huyện…vì vậy quản lý chi ngân sách nhà
nước cấp huyện tốt tạo điều kiện để chính quyền cấp huyện hoàn thành tốt
nhiệm vụ chính trị mà Nghị quyết Hội đồng nhân dân đề ra, nhằm giữ vững

tiễn có liên quan đến công tác quản lý chi ngân sách nhà nước và đã đóng góp
nhất định trong hoạch định chính sách và giải pháp quản lý chi ngân sách nhà
nước. Để thực hiện đề tài tác giả có tham khảo một số ý tưởng của những đề
tài đã được công bố để bổ sung cho phần cơ sở lý luận và nội dụng đề tài. Tuy


3
nhiên, hiện chưa có nghiên cứu nào riêng và chi tiết về quản lý chi ngân sách
nhà nước đối với công tác quản lý chi ngân sách huyện Mường Ảng.
3. Mục tiêu nghiên cứu:
Xác định được khung lý thuyết nghiên cứu quản lý chi thường xuyên
ngân sách nhà nước của chính quyền huyện.
Phân tích thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước
huyện Mường Ảng, từ đó xác định được điểm mạnh, điểm yếu và nguyên
nhân điểm yếu trong quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện
Mường ẢNg.
Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách cấp huyện, quản
lý chi ngân sách cấp huyện.
Nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà
nước trên địa bàn huyện Mường Ảng trong thời gian qua. Dựa trên cơ sở về
thực trạng và nguyên nhân, đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý
chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Mường Ảng
4. Phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý chi ngân sách nhà
nước cấp huyện (theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước quy định tại Luật
Ngân sách nhà nước) trên địa bàn huyện Mường Ảng trong đó: tập trung vào
phân tích quản lý chi các chương trình mục tiêu, chi sự nghiệp kinh tế, chi sự
nghiệp y tế, chi sự nghiệp giáo dục, chi quản lý hành chính.
Nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu quản lý chi thường xuyên ngân sách
nhà nước tại huyện Mường Ảng được tiếp cận theo quy trình quản lý( Công


Lập dự toán ngân sách

sách huyện

ngân sách huyện

huyện

Chi gắn liền với các

Yếu tố thuộc môi trường

Chấp hành dự toán ngân

nhiệm vụ kinh tế, chính

bên ngoài chính quyền

sách huyện

trị, xã hội của huyện.

huyện

Quyết toán ngân sách huyện

Đảm bảo chi đúng, chi đủ

Yếu tố thuộc môi trường


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
1.1. Ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện
Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế, lịch sử gắn liền với sự hình
thành và phát triển của Nhà nước và hàng hoá - tiền tệ. Nhà nước với tư cách
là cơ quan quyền lực thực hiện duy trì và phát triển xã hội, quy định các
khoản thu, chi của Nhà nước nhằm mục đích đảm bảo yêu cầu thực hiện các
chức năng của Nhà nước. Nói đến ngân sách nhà nước là đề cập đến hai loại
hình hoạt động tài chính cơ bản của Nhà nước: hoạt động thu ngân sách và
hoạt động chi ngân sách. Chi ngân sách nhà nước là một bộ phận trong cơ cấu
ngân sách nhà nước. Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học, chi ngân sách
nhà nước là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân phối và sử
dụng quỹ ngân sách nhà nước. Mục đích của chi ngân sách nhà nước là thực
hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.
Theo quy định tại khoản 1, Điều 4, Luật ngân sách nhà nước năm 2002:
“Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách điạ phương.
Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có
Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân”
Ngân sách nhà nước là một tổng thể thống nhất bao gồm nhiều cấp
ngân sách cấu thành (theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành ở
Việt Nam có 4 cấp ngân sách tương đương với 4 cấp chính quyền nhà nước)
gồm: ngân sách trung ương; ngân sách tỉnh, thành phố; ngân sách quận, huyện
và ngân sách xã, phường.
Ngân sách quận, huyện không những thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh,


6


7
nhà nước. Đây là khoản chi nhằm đảm bảo sự hoạt động của hệ
thống các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa
phương. Hoạt động của Đảng cộng sản Việt nam và hoạt động
của các tổ chức chính trị xã hội về nội dung khoản chi này bao
gồm:
Chi lương và các khoản trích theo lương
Chi nghiệp vụ chuyên môn
Chi các khoản văn phòng phí
Các khoản chi khác về quản trị nội bộ
Những khoản chi trên thì chi về lương và các khoản trích
theo lương là quan trọng nhất, chiếm tỉ trọng trên 50% khoản
chi quản lý nhà nước, vì vậy chỉ cho duy tu bảo dưỡng cơ sở vật
chất, việc chi trang thiết biij chưa được quan tâm đúng mức,
luôn bị xuống cấp nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến hoạt động
của đơn vị, tuy vậy tiền lương của cán bộ công chức lại chưa
phù hợp với mức sống trung bình của xã hội làm nảy sinh tiêu
cực và giảm hiệu suất công tác. Cần phải cải cách chế độ tiền
lương thong qua công tác cải cách bộ máy hành chính.
Công tác chi An ninh quốc phòng
Về lĩnh vực An ninh quốc phòng là những hoạt động bảo
đảm sự tồn tại của nhà nước và cần thiết phải cấp phát tài
chính cho các hoạt động này từ ngân sách nhà nước và được
chia làm hai bộ phận:
Chi cho an ninh nhằm bảo vệ chế độ, trật tự xã hội.
Chi cho quốc phòng nhằm đảm bảo chủ quyền quốc gia
chống sự ngoại sâm từ bên ngoài làm mất ổn định chế độ,
chính trị trong nước



9
quá trình tạo ra thu nhập quốc dân, nhờ vào các khoản chi này
mà trình độ văn hóa, kỹ thuật và sức khỏe của người lao động
được nâng cao góp phần tăng năng suất lao động và hiệu suất
công tác. Các khoản chi này cũng góp phần nâng cao mức sống
và thu nhập thực tế của các tầng lớp dân cư do lợi ích từ các
hoạt động phúc lợi, dịch vụ công ích mang lại. Từ các khoản thu
nhập phúc lợi này đã giảm bớt chênh lệch về trình độ dân trí
cũng như thu nhập của các thành viên trong xã hội.
Các hoạt động của đơn vị sự nghiệp kinh tế nhằm phục vụ
cho yêu cầu sản xuất, kinh doanh, quản lý kinh tế xã hội, tạo
điều kiện cho các ngành kinh tế phát triển, mục đích hoạt động
của các đơn vị sự nghiệp kinh tế không phải nhằm vào lợi
nhuận, do áp dụng chế độ cấp phát như các đơn vị dự toán
ngân sách. Các đơn vị sự nghiệp kinh tế chi cho như các ngành
sự nghiệp giao thông, sự nghiệp nông nghiệp, sự nghiệp, sự
nghiệp thủy lợi, sự nghiệp ngư nghiệp, sự nghiệp lâm nghiệp,
sự nghiệp thị chính và một số sự nghiệp khác.
Một số nội dung chi sự nghiệp kinh tế cơ bản sau:
Các khoản chi về lương và phụ cấp lương cho viên chức
đơn vị sự nghiệp.
Đầu tư mua nguyên vật liệu dung cho nghiên cứu sản
xuất thực nghiệm.
Mua sắm sửa chữa phương tiện dụng cụ dung trong hoạt
động sự nghiệp và một số các khoản chi khác.
Chi sự nghiệp nghiên cứu khoa học và công nghệ:
Từ những yêu cầu và sự cần thiết phải nhanh tróng tiếp
cận với nền khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới, để



11
đào tạo nhằm mục đích nâng cao trình độ dân trí của các tầng
lớp dân cư trong xã hội, bên cạch các trường công lập đã phát
triển các trường công lập, tư thục ở tất cả các cấp hệ thống
giáo dục quốc dân, đã giảm gánh nặng cho ngân sách nhà
nước cũng như tạo điều kiện nâng cao chất lượng về giáo dục
và đào tạo.
Chi sự nghiệp y tế:
Là khoản chi phục vụ cho công tác phòng bệnh và chữa
bệnh, nhằm nâng cao mức sống cho mọi người dân trong xã
hội:
Một số nội dung chi này bao gồm:
Hoạt động công tác phòng bệnh, gồm các khoản chi nhằm
bảo đảm điều kiện hoạt động của các viện nghiên cứu, phòng
khám, trạm chuyên khoa.
Các khoản chi cho công tác chữa bệnh: là những khoản
chi quan trọng nhất nhằm duy trì sự hoạt động của hệ thống
các bệnh viện, bệnh xá, nhà điều dưỡng.
Các chương trình quốc gia về y tế, chương trình phòng
chống biếu cổ, phòng chống sốt rét, dân số và kế hoạch hóa gia
đình …
Một số khoản chi sự nghiệp y tế khác.
Ở nước ta hiện nay các khoản chi từ ngân sách nhà nước
cho hoạt động sự nghiệp y tế chưa đáp ứng được yêu cầu phát
triển của ngành y, việc nâng cao chất lượng khám chữa bệnh
và tăng cường trang thiết bị cơ sở vật chất, kỹ thuật cho ngành
y hiện đại đòi hỏi bên cạnh nguồn kinh phí do ngân sách nhà
nước cấp cần phải huy động them các nguồn thu khác từ trong



13
hiệu quả. Thông qua quản lý các khoản cấp phát của chi ngân sách, nhà nước
sẽ tác động đến đời sống kinh tế xã hội, giữ vững ổn định, đặc biệt là giải
quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc
làm, các hoạt động mang tính cộng đồng… Quản lý chi tiêu của ngân sách
nhà nước có hiệu quả sẽ tác động vào kích cầu khi nền kinh tế bị giảm sút
hoặc cắt giảm chi tiêu Chính phủ để bình ổn giá cả thúc đầy sản xuất phát
triển, hình thành quỹ dự phòng ngân sách nhà nước để ứng phó với những
biến động của thị trường.
Thứ hai, quản lý chi ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết giá cả,
chống suy thoái và chống lạm phát. Khi nền kinh tế lạm phát và suy thoái, nhà
nước phải sử dụng công cụ chi ngân sách để khắc phục tình trạng này. Sự mất
cân đối giữa cung - cầu sẽ tác động đến giá cả tăng hoặc giảm. Để đảm bảo
lợi ích của người tiêu dùng, nhà nước sử dụng công cụ chi ngân sách để điều
tiết, can thiệp vào thị trường dưới hình thức cắt giảm chi tiêu, cắt giảm đầu tư
hoặc tăng đầu tư, tăng chi tiêu cho bộ máy quản lý nhà nước, cũng như trợ
vốn, trợ giá và sử dụng quỹ dự trữ của Nhà nước. Quản lý chi ngân sách có
vai trò rất to lớn đến việc chống lạm phát và suy thoái, kích cầu nền kinh tế.
Khi nền kinh tế suy thoái, sức mua giảm sút nhà nước tăng chi đầu tư để tăng
cung, tăng cầu, tạo việc làm, kích cầu chống suy thoái nền kinh tế.
Thứ ba, để duy trì sự ổn định của môi trường kinh tế, nhà nước sử dụng
công cụ chi ngân sách. Thông qua quản lý các khoản chi thường xuyên, chi
đầu tư phát triển, nhà nước sẽ điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng đối
tượng cụ thể, đầu tư vào các ngành kinh tế mũi nhọn, các khu công nghiệp,
khu chế xuất, khu kinh tế mở nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Thứ tư, thông qua quản lý các dự án đầu tư phát triển nhằm phục vụ
chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả, quản lý chi ngân sách góp phần điều
tiết thu nhập dân cư thực hiện công bằng xã hội.
1.2. Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện



15
1.2.2.1. Mục tiêu:
Công tác chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
chiếm một phần lớn, mang tính thường xuyên, lien tục trong
các khoản chi ngân sách nhà nước cấp huyện. Vì vậy mà hiệu
quả của việc quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp huyện sẽ
ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính quốc gia. Gồm tất cả các
mục tiêu chung của quản lý NSNN và mục tiêu riêng của từng
địa phương.
Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
hướng tới các mục tiêu như:
Đảm bảo thực hiện vai trò của ngân sách huyện là công
cụ tài chính quan trọng của nhà nước trong việc thực hiện chính
sách, pháp luật, nâng cao hiệu quả điều hành của chính quyền
huyện trong việc thực hiện xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo phúc
lợi cho các đối tượng chính sách. Góp phần quan trọng trong
việc thúc đẩy kinh tế , xã hội ở địa phương nói riêng và cả nước
nói chung.
Đảm bảo sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhà nước
ở địa phương, sử dụng các nguồn lực của nhà nước, cần quán
triệt các nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả do nguồn lực còn hạn
chế. Việc thực tế sử dụng các nguồn lực ở địa phương còn tràn
lan, kém hiệu quả nhiều nguồn lực còn chưa được khai thác gây
mất cân đối, các lĩnh vực chi tiêu còn chưa hợp lý, chi không đủ
không đúng. Do vậy việc quản lý chi thường xuyên ngân sách
nhà nước cấp huyện cần phải hoàn thiện, nhất là trong giai
đoạn đất nước đang trong quá trình công nghiệp hoán hiện đại
hóa và ngày càng hội nhập sau vào nền kinh tế thế giới.



17
phải có trách nhiệm chấp hành dự toand chi thường xuyên
được duyệt trong quá trình hoạt động của mình phải phâm bổ
và sử dụng các khoản, các mục chi theo đúng mục lục ngân
sách nhà nước.
Đảm bảo nguyên tắc hiệu quả:
Tính hiệu quả là một trong những nguyên tắc quan trong
hàng đầu trong quản lý kinh tế nói chung và quản lý chi thường
xuyên nói riêng. Với một nền kinh tế, nguồn lực tài chính là có
giới hạn nhất định, cho nên trong quá trình phân bổ và sử dụng
nguồn lực cần phải tính toán sao cho đạt được những mục tiêu
và có tính hiệu quả, đòi hỏi các đơn vị sử dụng ngân sách nhà
nước phải cung cấp hàng hóa dịch vụ công cho xã hội với mức
chi phín hợp lý nhất vì vậy các đơn vị sử dụng nguồn lực một
cách tiết kiệm. Nguyên tắc này đòi hỏi phải xây dựng các định
mức tiêu chuẩn chỉ tiêu phù hợp với từng đối tượng.
Đảm bảo sự tự chủ về tài chính của các đơn vị sử dụng
ngân sách
Nguyên tắc này bắt nguồn từ nguyên tắc hiệu quả trên,
những nội dung cơ bản của nguyên tắc này là các đơn vị chủ
động xây dựng dự toán chi phù hợp với nhu cầu chi và nhiệm
vụ hoạt động của mình, trên cơ sở dự toán được duyệt các đơn
vị chủ động phân bổ và sử dụng kinh phí theo nhu cầu thực tế.
Nguyên tắc chi trả trực tiếp qua kho bạc nhà nước:
Theo quy định kho bạc nhà nước là cơ quan tài chính được
Nhà nước giao nhiệm vụ quản lý quỹ ngân sách nhà nước, cơ
quan này có nhiệm vụ trực tiếp thanh toán mọi khoản chi ngân
sách. Thực hiện kiểm soát mọi khoản chi ngân sách và có