SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
-------------------------------------------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

“KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỚI MỘT SỐ KĨ THUẬT
DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
DẠY HỌC MÔN GDCD THPT”

Người thực hiện: Lê Thị Vân Anh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Giáo dục công dân

THANH HÓA 2017-2018

0


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU

Trang

1.1 Lý do chọn đề tài

1

hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm
nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

7

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận

20

3.2. Kiến nghị

20

Tài liệu tham khảo
Phụ lục

1


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông là hình thành và phát triển
nhân cách toàn diện, tốt đẹp cho thế hệ trẻ; phát triển hài hòa trên tất cả các mặt
đức dục, trí dục, mỹ dục, thể dục, lao động… việc giáo dục ý thức cho thanh
thiếu niên là nội dung không thể thiếu trong chương trình giáo dục ở các trường
phổ thông. Chương trình GDCD THPT là môn học có nhiệm vụ giáo dục ý thức
cho học sinh vì vậy để học sinh hiểu sâu, nắm vững và yêu thích môn học giáo

dạy học tích cực:
Phương pháp dạy học là khái niệm cơ bản của lý luận dạy học, nhưng đến
nay vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và thống nhất trong cách
định nghĩa, phân loại cũng như xác định mô hình cấu trúc của phương pháp dạy
học. Bên cạnh các phương pháp truyền thống quen thuộc có thể kể một số
phương pháp như: phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp học tập theo tra
cứu, phương pháp dạy học dự án…Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm tôi
chỉ xin đề cập đến phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH trong đó giáo viên tạo ra
những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tự
giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm
lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác. Tình
huống có vấn đề là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó khăn về lí
luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải
ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ,
hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có.
Ưu điểm của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
+ Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy phê phán, tư
duy sáng tạo cho học sinh. Trên cơ sở sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm đã
có học sinh sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết. Đây là
phương pháp phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới nhiều góc độ khác
3


nhau. Trong khi phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ huy động được tri
thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn bè để
tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất.
+ Thông qua việc giải quyết vấn đề, học sinh được lĩnh hội tri thức, kĩ năng và
phương pháp nhận thức. Cho học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề đối với một
bộ phận nội dung học tập, có thể có sự giúp đỡ của giáo viên với mức độ nhiều

pháp

Giáo viên nêu Học sinh thực
cách giải quyết hiện, giáo viên
vấn đề

hướng dẫn

triển vấn đề
Giáo

viên

đánh giá kết
quả làm việc
của học sinh

Giáo viên gợi
2

Giáo viên nêu
vấn đề

ý để học sinh Học sinh thực Giáo viên và
tìm

ra

cách hiện, giáo viên học sinh cùng


lựa chọn các
giải pháp

hiện kế hoạch
giải quyết vấn
đề

học sinh cùng
đánh giá

Học sinh tự
lực

phát

hiện vấn đề
nảy
4 trong

Học sinh tự đề

sinh Học sinh lựa xuất
hoàn chọn vấn đề thuyết,

cảnh

của giải quyết

mình


Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo
viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều
khiển quá trình dạy học. Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của
phương pháp dạy học. Kĩ thuật dạy học tích cực có ý nghĩa đặc biệt trong việc
phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích tư
duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh. Ngày nay người ta chú
trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo
5


của người học như động não, bản đồ tư duy, các mảnh ghép, khăn trải bàn, đặt
câu hỏi, trình bày một phút, phòng tranh...
2.2. Thực trạng về việc giảng dạy môn GDCD THPT trước khi áp dụng
phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy
học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
Trong xu thế vận động và phát triển của xã hội hiện nay học sinh không
chỉ có nhu cầu được truyền thụ kiến thức các môn học mà còn các nhu cầu khác
như được giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, giáo dục ý thức chấp hành
pháp luật...Để nắm cụ thể về nhu cầu đối với việc tiếp thu kiến thức và đặc biệt
nhu cầu được trang bị kiến thức thông qua môn giáo dục công dân của học sinh
tôi đã thực hiện khảo sát ý kiến của học sinh 2 lớp 12 trong số 8 lớp 12 của
trường THPT Nguyễn Trãi – Thành phố Thanh Hóa. Kết quả thu được là: 100%
học sinh mong muốn được giáo dục ý thức thông qua môn học. Qua đấy cho
thấy việc kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một
số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT
là nhu cầu có ý nghĩa thiết thực đối với học sinh.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng khi áp dụng phương pháp dạy học phát hiện
và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao
hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
Giáo dục ý thức cho học sinh vừa thực hiện mục tiêu góp phần nâng cao

3.3 Về phía nhà trường:
- Trang bị các thiết bị, tài liệu, văn bản pháp luật phục vụ cho việc giảng
dạy bộ môn. Thường xuyên tuyên truyền giáo dục ý thức cho học sinh thông qua
các hình thức sinh hoạt tập thể như hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt lớp lồng
ghép giáo dục ý thức thi xây dựng các tình huống liên quan đến thực hiện pháp
luật...
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
Trong quá trình giảng dạy chương trình giáo dục công dân lớp 12 và lớp
10 năm học 2017 - 2018, bản thân tôi cũng như đồng nghiệp đã thực nghiệm về
kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật
7


dạy học tích cực thông qua đó đã từng bước nâng cao hiệu quả dạy học môn
GDCD THPT thông qua nội dung một sô tiết giảng và kết quả như sau:
2.4.1: Nội dung thực nghiệm 1 tiết ở bài 8 lớp 12.
Tiết 26

Bài 8

PHÁP LUẬT VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÔNG DÂN ( Tiết 1)
I..Mục tiêu bài học:

Học xong bài này, học sinh cần đạt được:

1.Vê kiến thức: - Giúp học sinh nắm được khái niệm, nội dung quyền học tập của
công dân.

Tiết 1: Mục 1a

* Cách tiến hành:
- Giáo viên trình chiếu 1 số hình ảnh cho học sinh
quan sát xem những hình ảnh này thể hiện quyền
nào của công dân?

- Giáo viên gọi học sinh trả lời. Lớp bổ sung
(nếu có)
- Giáo viên chốt lại: Ngày nay trong xu thế toàn
cầu hóa khi KHCN trở thành lực lượng sản xuất
trực tiếp thì tri thức chính là chìa khóa để mở
cánh cửa của tương lai. Vì vậy, chúng ta phải
không ngừng học tập, sáng tạo và tu dưỡng. Ở
9


nước ta học tập, sáng tạo và phát triển được
xem là một trong những quyền cơ bản của con
người. Vậy quyền học tập, sáng tạo, phát triển
được quy định như thế nào? Hôm nay chúng ta
tìm hiểu tiết 1 bài 8.
2. Hoạt động hình thành kiến thức

1. Quyền học tập, sáng tạo

Hoạt động 1 PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN và phát triển của công dân.
ĐỀ THÔNG QUA XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TÌM HIỂU a. Quyền học tập của công
KHÁI NIỆM QUYỀN HỌC TẬP CỦA CÔNG DÂN.

dân.


chị em Hiền và Tú cùng có nguyện vọng vào
học lớp 10 THPT. Nhưng vì gia đình khó khăn
nên bố Hiền quyết định: “Tú là con trai nên cần
tiếp tục đi học. Còn Hiền là con gái có học cao
cũng chỉ làm ruộng và đi lấy chồng như những
đứa con gái làng này nên ở nhà để đỡ đần cha
mẹ.” Em có tán thành ý kiến của bố Hiền
không?Vì sao?
- Học sinh suy nghĩ và đưa ra cách xử lí tình
huống của bản thân. Lớp bổ sung. Giáo viên
nhận xét & kết luận :
Tình huống 1: Người khuyết tật cũng cần học * Khái niệm:
tập để có hiểu biết XH, hoà nhập với cộng đồng - Học tập là một trong các
& học nghề phù hợp để có thể tự chăm lo, nuôi quyền cơ bản của con người,
sống bản thân.

của công dân, mọi công dân

Tình huống 2: Dù sau này Hiền có ở nhà làm đều có quyền học tập từ thấp
ruộng cũng cần học hết THPT và có thể học các đến cao, có thể học bất cứ
khoá học cho nông dân…để có thêm kiến thức ngành nghề nào, có thể học
về cuộc sống, kiến thức về lao động sx để tăng bằng nhiều hình thức, có thể
năng suất lao động, vươn lên làm giàu.

học thường xuyên, học suốt

- Giáo viên giới thiệu điều 10 luật Giáo dục đời.
năm 2005 “ Mọi công dân không phân biệt dân
tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, nam nữ, nguồn gốc
gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều

N4: Nội dung, ví dụ về quyền bình đẳng của
công dân, cơ hội học tập?
- Học sinh thảo luận trong 4 phút. Đại diện các
nhóm trình bày sản phẩm. Cả lớp nhận xét, bổ
12


sung. Giáo viên nhận xét & kết luận:
ND1: Quyền học tập không hạn chế.
- Hiện nay nước ta đã xây dựng một hệ thống
giáo dục tương đối hoàn chỉnh từ mầm non đến
sau đại học. Có thể học các bậc học cao hơn:
CĐ, ĐH… tùy thuộc vào năng lực, sở thích của
bản thân thông qua các kỳ thi tuyển sinh.
- Giáo viên chiếu hình ảnh minh họa ND 1

+ Moi công dân đều có
quyền học không hạn chế:
Từ tiểu học, Trung học, Đại
học, sau Đại học thông qua
các kỳ thi tuyển sinh hoặc xét
tuyển.

13


- ND2: Quyền học bất cứ ngành nghề nào
VN có hơn 400 trường CĐ, ĐH đào tạo nhiều
chuyên ngành khác nhau => điều kiện thuận lợi
để lựa chọn ngành nghề phù hợp với khả năng,

- ND4: Quyền bình đẳng về cơ hội học tập:

gia đình, địa vị xã hội, hoàn

+ XH hiện nay cơ hội học tập không bị phân cảnh kinh tế
biệt bởi dt, tgiáo, tín ngưỡng, đk ktế, nguồn gốc
gia đình... VD: Trường DTNT; Học sinh con
em nông dân, công nhân…; Học sinh giàu nghèo học cùng lớp; Học sinh các nước học
cùng một trường.

- Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm sử dụng kĩ
thuật khăn trải bàn thời gian 5 phút đưa ra câu
hỏi: Nêu chủ trương của NN trong việc tạo điều
kiện, đem lại cơ hội học tập cho mọi người?
16


- Các nhóm thảo luận ghi kết quả lên giấy A0
sau đó đại diện nhóm trình bày. Nhóm khác
nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). Giáo viên
nhận xét & chốt ý kiến:
+ Ưu tiên con em đồng bào dân tộc thiểu số
(cộng điểm khu vực khi thi đại học, mở các lớp
cử tuyển, dự bị đại học, trường nội trú…)
+ Cộng điểm thi ĐH đối với học sinh đạt giải
trong các kỳ thi quốc gia…
→ Học tập là quyền cơ bản của công dân vì
nhu cầu và lợi ích của bản thân đồng thời cũng
là thực hiện nghĩa vụ của đối với quy định của
pháp luật.

tính nhân văn của chế độ xã hội ở nước ta.)
4. Hoạt động vận dụng
* Mục tiêu: Tạo cơ hội cho học sinh vận dụng kiến thức và kỹ năng có được vào
các tình huống thực tiễn cuộc sống để khuyến khích học tập của công dân. Rèn
luyện năng lực tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo.
* Cách tiến hành: - Giáo viên nêu yêu cầu: a. Tự liên hệ: Giáo viên đặt câu hỏi:
+ Trong cuộc sống hằng ngày, những hoạt động nào thể hiện quyền học tập của
công dân. Thông qua những hoạt động đã kể ở trên, chỉ ra những mặt tích cực
của quyền học tập của công dân.
b. Nhận diện xung quanh: - Nêu nhận xét của em về việc thực hiện quyền học
tập của công dân ở địa phương, trong lớp học và một số người khác mà em biết.
c. Giáo viên định hướng học sinh: - Cần nghiêm túc học tập, phát huy truyền
thống hiếu học của con người Việt Nam.
5. Hoạt động mở rộng: - Giáo viên cung cấp các địa chỉ và hướng dẫn học sinh
tìm hiểu quyền học tập của công dân trên mạng xã hội như Hiến pháp 2013,
Luật Giáo dục năm 2005.
2.4.2. Tiến hành thực nghiệm

18


Sau khi hoàn thành các bước chuẩn bị thực nghiệm tôi tiến hành thực
nghiệm giảng dạy 2 tiết (1 tiết ở lớp thực nghiệm và 1 tiết ở lớp đối chứng). Với
lớp thực nghiệm tôi sử dụng phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình
để tập trung truyền đạt những chuẩn kiến thức cơ bản của bài học cho học sinh.
Với lớp đối chứng tôi cũng đảm bảo mục tiêu về kiến thức tuy nhiên tôi chú
trọng khắc sâu phần kiến thức bài học hơn thông qua việc sử dụng kết hợp
phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học
tích cực ở từng phần, từng nội dung phù hợp. Sau mỗi tiết dạy tôi tổ chức cho
học sinh làm bài kiểm tra để đánh giá hiệu quả giảng dạy cũng như mức độ nhận

Kết quả kiểm tra
G
K
TB
Y
SL
Tỉ lệ SL
Tỉ lệ SL
Tỉ lệ SL
Tỉ lệ
18 38.29 23 48.93 06 12.78
0
0
10

23.26

20

46.51

10

23.26

03

6.97

chứng

môn BGH nhà trường nên kiểm tra mức độ tiếp nhận nội dung cũng như triển
khai nội dung trong quá trình dạy học tại nhà trường để việc kết hợp các phương

20


pháp dạy và kĩ thuật dạy học tích cực thực sự mang lại hiệu quả trong quá trình
giảng dạy của giáo viên cũng như trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG

Thanh Hóa, ngày21 tháng 5 năm2018

ĐƠN VỊ

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Lê Thị Vân Anh

21


PHỤ LỤC
* Nội dung đề kiểm tra: Thành là một thanh niên dân tộc thiểu số vừa tốt nghiệp
THPT. Thành rất yêu thích hội hoạ và có chút năng khiếu nên muốn thi vào hệ
chính quy của trường Đại học Mĩ thuật. Nhưng gia đình khó khăn nên anh
không thể thực hiện ước mơ của mình. Thành dự định về Hà Nội kiếm việc làm
để sống và phụ giúp gia đình, sau đó sẽ ôn luyện thi vào hệ tại chức của trường
Đại học Mĩ thuật Hà Nội để học. Một người bạn khuyên Thành: ở lại quê hương

9. Thái Duy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới. NXB
Giáo dục.

23