SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 5

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC Ý THỨC XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC
CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 5
THÔNG QUA TÌM HIỂU “TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP”
CỦA HỒ CHÍ MINH

Người thực hiện:
Ngô Văn Hoà
Chức vụ:
Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2019

0


MỤC LỤC
TT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

3
Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến………..….…….
4
Các sáng kiến và giải pháp cụ thể đã áp dụng…………...….……
5
Công tác chuẩn bị…………………………………………………...……….
5
Tìm hiểu Tuyên ngôn độc lập ……………………………………….…
5
Giới thiệu khái quát về Tuyên ngôn độc lập………………...…….
5
Tìm hiểu nội dung Tuyên ngôn độc lập…………………….….……
7
Cơ sở pháp lí của tuyên ngôn…………………………………..….……
7
Cơ sở thực tiễn của tuyên ngôn………...………………………………
8
Tội ác của thực dân Pháp…………………………………………………
8
Quá trình đấu tranh của nhân dân Việt Nam………...……………
10
Những tuyên bố từ thực tiễn…………………………….……………….
10
Tuyên bố độc lập……………………………………………….…………….
11
Kết luận nội dung giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ
quốc cho học sinh………………………………………………..…………..
11
Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ………………..………………
12

hợp của nhiều yếu tố: kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa, khoa học công nghệ,
ngoại giao…; kết hợp sức mạnh trong nước và sức mạnh quốc tế; sức mạnh của
con người kết hợp với vũ khí trang bị… trong đó yếu tố con người giữ vai trò
quyết định. Nhiệm vụ trước hết và trên hết của Đảng, Nhà nước và quân đội ta là
phải làm cho ý thức bảo vệ tổ quốc được thấm sâu đến mọi tầng lớp nhân dân,
đặc biệt là thế hệ trẻ hiện nay. [4]
Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh là văn kiện lịch sử có giá trị, áng văn
chính luận mẫu mực và có giá trị tư tưởng sâu sắc. Tuyên ngôn là lời tuyên bố
xóa bỏ chế độ thực dân, phong kiến, là sự khẳng định quyền tự chủ và vị thế
bình đẳng của dân tộc ta trên toàn thế giới, là mốc son lịch sử mở ra kỉ nguyên
độc lập, tự do trên đất nước ta. Tuyên ngôn còn là một tác phẩm chính luận đặc
sắc, với lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác thực, ngôn ngữ hùng
hồn, đầy cảm xúc. Tuyên ngôn còn là một áng văn tâm huyết của Hồ Chí Minh,
hội tụ vẻ đẹp tư tưởng và tình cảm của Người, đồng thời kết tinh vẻ đẹp cháy
bỏng về độc lập, tự do của dân tộc ta. [1]
Vì vậy, tôi mạnh dạn chọn đề tài Giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ
quốc cho học sinh trường THPT Thọ Xuân 5 thông qua tìm hiểu “Tuyên
ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh để trao đổi cùng đồng nghiệp.
1.2. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu để đúc rút những sáng kiến, phương pháp mới trong việc giáo
dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học sinh trường THPT Thọ Xuân 5
nói riêng và góp phần giáo dục thế hệ trẻ hôm nay nói chung, cũng như đổi mới
phương pháp giảng dạy, hướng dẫn học sinh tìm hiểu Tuyên ngô độc lập của Hồ
2


Chí Minh nhằm tăng tính hấp dẫn cho bài học và đáp ứng mục tiêu bài học, phát
huy giá trị của văn chương đối với đời sống.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
Trong phạm vi đề tài, tôi chỉ trình bày kinh nghiệm của cá nhân áp dụng

bước hoàn thiện nhân cách. Nhìn chung, thế hệ trẻ Việt Nam được giáo dục,
chăm sóc, nuôi dưỡng ngày một tốt hơn; phần lớn thanh thiếu nhi tin tưởng vào
sự lãnh đạo của Đảng và con đường phát triển của đất nước, sống có trách nhiệm
với Tổ quốc, gia đình và bản thân, có ước mơ, hoài bão, kiến thức, kỹ năng, sức
khỏe tốt, tư duy năng động, sáng tạo, lạc quan, tự tin, dám nghĩ, dám làm; có
nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc. [6]
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: "Thanh niên là rường cột nước nhà, chủ
nhân tương lai của đất nước, đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên",
3


khẳng định vai trò của thanh niên vô cùng to lớn và bao trùm rất nhiều lĩnh vực.
Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, các cấp, các
ngành cần phát huy tốt vai trò của thanh niên; Đồng thời, thanh niên cũng cần
tiếp tục tự khẳng định mình thực sự là lực lượng xung kích, sáng tạo trong đời
sống xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Đối với môn Ngữ văn, mục tiêu dạy học Ngữ văn hiện nay là sự cụ thể hóa
mục tiêu giáo dục nói chung, chú trọng dạy chữ, dạy người và hướng nghiệp.
Môn học Ngữ văn nhấn mạnh ba mục tiêu chính là trang bị những kiến thức phổ
thông, cơ bản, hiện đại, có tính hệ thống về ngôn ngữ và văn học phù hợp với
trình độ phát triển của lứa tuổi và yêu cầu đào tạo nhân lực trong thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; là hình thành và phát triển ở học sinh các
năng lực sử dụng tiếng Việt, tiếp nhận văn bản, cảm thụ thẩm mỹ, phương pháp
học tập tư duy, đặc biệt là phương pháp tự học, năng lực ứng dụng những điều
đã học vào cuộc sống; là bồi dưỡng cho học sinh tình yêu tiếng Việt, văn học,
văn hóa, tình yêu gia đình, thiên nhiên, đất nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự
lập, tự cường, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, tinh thần dân chủ nhân văn, giáo dục
cho học sinh trách nhiệm công dân, tinh thần hữu nghị hợp tác quốc tế, ý thức
tôn trọng và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc và nhân loại. Ở đó, học

bản, tìm hiểu bố cục, một số nội dung cơ bản và vài lập luận quan trọng chứ ít
người dừng lại để lồng ghép và giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho
học sinh qua bài học, trong khi, đây là tác phẩm có những bài học lịch sử sống
động và ý nghĩa, những giá trị giáo dục thực tiễn phù hợp với thời đại.
Từ thực trạng này, tôi đã nghiên cứu, kết hợp phương pháp, sử dụng
phương tiện phù hợp để phát huy hiệu quả bài dạy về “Tuyên ngôn độc lập” của
Hồ Chí Minh và hướng tới giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học
sinh. Do vậy, tôi mạnh dạn trao đổi cùng đồng nghiệp kinh nghiệm: Giáo dục ý
thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học sinh trường THPT Thọ Xuân 5
thông qua tìm hiểu “Tuyên ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh.
2.3. Các sáng kiến kinh nghiệm và giải pháp cụ thể đã sử dụng để giải quyết
vấn đề.
Trên thực tế, tôi đã sử dụng các kinh nghiệm và giải pháp cụ thể sau đây
để giải quyết vấn đề của đề tài:
2.3.1. Công tác chuẩn bị.
- Về phía giáo viên: Soạn bài bằng Powpoint để bài sinh động, dự kiến
các tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện bài dạy và các câu trả lời của
học sinh. Dặn dò học sinh chuẩn bị bài chu đáo, chuẩn bị các thiết bị hỗ trợ như
giấy A3, bút viết bảng,…
- Đối với học sinh: Cần chuẩn bị bài chu đáo theo hướng dẫn của giáo
viên, chuẩn bị các dụng cụ hỗ trợ.
2.3.2. Giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học sinh thông qua
tìm hiểu Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh. Cụ thể:
I. Giới thiệu khái quát về Tuyên ngôn độc lập
1. Hoàn cảnh ra đời:
1.1. Cách thức thực hiện:
- Cho học sinh thảo luận, nhận xét về những khó khăn và thuận lợi của
Việt Nam trước khi công bố Tuyên ngôn độc lập
- Rút ra kết luận về sự cấp thiết khi sớm công bố Tuyên ngôn độc lập.
- Kết luận về tầm nhìn chiến lược và nhận định đúng đắn tình hình của

- Học sinh thảo luận đối tượng hướng tới và mục đích của Tuyên ngôn
- Giáo viên định hướng về chia nhóm đối tượng để tìm hiểu về mục đích
của Tuyên ngôn và rút ra kết luận.
2.2. Nội dung cần đạt
- Nhóm đối tượng thứ nhất là kẻ thù xâm lược và các thế lực thù địch:
Tuyên ngôn khẳng định quyền độc lập tự do là quyền bất khả xâm phạm của dan
tộc Việt Nam, vì thế góp phần chặn đứng âm mưu xâm lược Việt Nam của các
kẻ thù.
- Nhóm đối tượng thứ hai là nhân dân thế giới và dư luận xã hội: Tuyên
ngôn tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của nhân dân thế giới và dư luận xã hội
đối với quyền được hưởng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam
- Nhóm đối tượng thứ ba là nhân dân Việt Nam và phong trào yêu nước:
Tuyên ngôn kêu gọi, khích lệ nhân dân Việt Nam, phong trào yêu nước đứng lên
đấu tranh giành độc lập, tự do, cũng như quyết tâm bảo vệ nền độc lập tự do đã
giành được.
2.3. Bài học nhận được qua tìm hiểu nội dung:
- Giá trị và ý nghĩa: Xác định chính xác đâu là bạn, là thù sẽ giúp chúng ta
có những quyết định đúng đắn, chính xác.
- Trách nhiệm của các em: Luôn biết xác định đối tác, bạn bè, kẻ đối địch
chống phá sẽ giúp em có những quyết định chính xác trong cuộc sống, đồng thời
cảnh giác trước sự chống đối, hành động thù địch của kẻ thù.
3. Giá trị cơ bản:
3.1. Cách thức thực hiện
- Giáo viên có định hướng về các giá trị như lịch sử, văn học, tư tưởng.
- Học sinh thảo luận về các giá trị của Tuyên ngôn, rút ra kết luận.
6


3.2. Nội dung cần đạt
- Lịch sử: Tuyên ngôn là lời tuyên bố xóa bỏ chế độ thực dân, phong kiến,

một dân tộc. Nghĩa là, mọi dân tộc không phân biệt màu da, trình độ đều có
quyền được hưởng tự do, độc lập và mưu cầu hạnh phúc. Đây là điểm đóng góp
rất lớn của Hồ Chí Minh cho chân lí của nhân loại.
- Nghệ thuật:
+ Việc trích hai tuyên ngôn đã đề cao những giá trị hiển nhiên của tư
tưởng nhân đạo và văn minh nhân loại, vừa tạo tiền đề lập luận cho Tuyên ngôn
độc lập. Đây là cách vận dụng khéo léo, sáng tạo mà vẫn đảm bảo tính chặt chẽ
trong lập luận của Tuyên ngôn độc lập.[2]
+ Đây còn là thủ thuật đánh địch quen thuộc của văn học truyền thống:
Lấy gậy ông đập lưng ông – lấy chính chân lí của người Pháp, người Mĩ để chặn
đứng âm mưu xâm lược Việt Nam của chúng.
7


+ Là một cách so sánh ngầm tầm vóc của Cách mạng Thánh Tám với hai
cuộc cách mạng trên: Cách mạng Tháng Tám đã làm đồng thời nhiệm vụ của hai
cuộc cách mạng trên – vừa giải phóng dân tộc, vừa giải phóng con người.
1.3. Ý nghĩa và bài học:
- Luôn hiểu giá trị, ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám đối với độc lập,
hòa bình ngày nay ta có. Từ đó, biết trân trọng thành quả cách mạng, tiếp tục
cống hiến sức lực cho cách mạng và công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc hiện
nay.
- Trách nhiệm của các em:
+ Có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của Cách mạng Tháng Tám
với đời sống hiện nay của dân tộc.
+ Vai trò quan trọng của Đảng, của nhân dân trong lịch sử xây dựng, bảo
vệ tổ quốc.
+ Luôn phấn đấu và cống hiến sức lực trí tuệ cho đất nước, quê hương
cũng như bảo vệ thành quả của đất nước, dân tộc.
2. Cơ sở thực tiễn của tuyên ngôn:

=> Kết quả: Từ cuối năm ngoái (1944) đến đầu năm nay (1945) từ
Quảng Trị tới Bắc Kì hơn hai triệu đồng bào ta chết đói. (Giáo viên minh họa
nạn đói bằng phim Sao Tháng Tám, truyện Vợ nhặt). Như thế, luận điệu bảo hộ,
khai hóa văn minh của chúng đã bị bẻ gẫy.
+ Tội ác của chúng trong 5 năm trở lại đây:
Chúng bán nước ta hai lần cho nhật
Chúng quì gối dâng Đông Dương cho Nhật – làm mất một căn cứ
của Đồng Minh chống phát xít ở Đông Dương.
Khi rút chạy, chúng còn nhẫn tâm giết nốt số đông tù chính trị ở
Yen Bái và Cao Bằng.
=> Kết quả: Từ mùa thu năm 1940, nước ta đã trở thành thuộc địa
của Nhật chứ không còn là thuộc địa của Pháp nữa. Sự thật là, chúng ta đã lấy
lại nước Việt Nam từ tay Nhật chứ không phải từ tay Pháp. Vì thế, luận điệu bảo
hộ và hiệp ước Việt Nam là thuộc địa của Pháp đã không còn giá trị. [1]
- Về nghệ thuật: Hệ thống lập luận chặt chẽ; minh chứng xác thực, thuyết
phục; giọng điệu hùng hồn, đầy cảm xúc.
2.1.3. Ý nghĩa và bài học
- Kẻ thù vô cùng xảo quyệt, nham hiểm và thủ đoạn, chúng sẵn sàng dùng
thủ đoạn để chia rẽ dân tộc, đầu độc dân tộc, làm kinh tế khủng hoảng, đất nước
xơ xác tiêu điều để dễ bề khống chế, nô dịch
- Trách nhiệm của các em:
+ Tiếp tục học tập nâng cao trình độ về mọi mặt, sẵn sàng ứng phó với thủ
đoạn của kẻ thù, nhất là trong tình hình mới với sự giao lưu văn hóa, thế giới
mở. Cần vững vàng trước những cám dỗ để trở thành conng]ời hữu ích cho xã
hội.
+ Cảnh giác với các âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, như lợi dụng sự việc để
kích động, lôi kéo chống đối nhà nước, chế độ; sa vào lối sống không lành
mạnh, hưởng lạc mà quên nhiệm vụ cống hiến, đền đáp công ơn của đất nước,
dân tộc.
2.2. Quá trình đấu tranh của nhân dân Việt Nam

+ Tôi rèn ý chí, nghị lực, trau dồi phẩm chất để đóng góp cho đất nước
trong tình hình mới; đừng bao giờ từ bỏ ý chí đấu tranh, ngay cả với chính mình
2.3. Những tuyên bố từ thực tiễn
2.3.1. Cách thức thực hiện
- Cho học sinh thảo luận theo định hướng:
+ Từ những thực tiễn trên, Bác đã có những tuyên bố nào ?
+ Những tuyên bố có ý nghĩa gì ? Bài học nhận thức em rút ra là gì ?
2.3.2. Mục tiêu cần đạt:
- Nội dung:
+ Từ năm 1940 nước ta đã trở thành thuộc địa cảu Nhật chứ không còn là
thuộc địa của Pháp nữa. Tuyên bố này trực tiếp bác bỏ luận điệu của Pháp rằng
Việt Nam là thuộc địa của chúng nên chúng có quyền quay lại Việt Nam.
+ Thoát li quan hệ với Pháp, xóa bỏ mọi hiệp ước mà Pháp đã kí về Việt
Nam, nghĩa là xóa bỏ mọi đặc quyền, đặc lợi của Pháp ở Việt Nam.
+ Các nước trên thế giới đã công nhận những nguyên tắc ở Hội nghị Tê –
hê – răng và Cựu Kim Sơn thì phải công nhận quyền độc lập tự do của dân tộc
Việt Nam. [1]
+ Dân tộc Việt Nam xứng đáng và có quyền được hưởng tự do và độc lập.
- Nghệ thuật: Giọng điệu hùng hồn, lập luận chặt chẽ, thuyết phục.
2.3.3. Ý nghĩa và bài học
- Ý nghĩa:
+ Với kẻ thù, độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là không thể thay
đổi, đó là nguyên tắc luôn phải rành mạch, rõ ràng tránh để bị lợi dụng, ảnh
hưởng đến sự tồn vong của đất nước, sự toàn vẹn của lãnh thổ quốc gia.
+ Luôn tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của dư luận trong cuộc đấu tranh vì
độc lập, tự do của đất nước.
- Trách hiệm của các em:
10



vụ bảo vệ và phát triển đất nước trong tình hình hiện nay. Hãy nên nhớ: Đoàn
kết là sức mạnh.
- Đừng bao giờ nghĩ, bảo vệ tổ quốc là nhất thiết phải hy sinh vì tổ quốc,
là đem xương máu cống hiến cho tổ quốc. Mà công cuộc xây dựng tổ quốc hiện
nay, đòi hỏi sự cống hiến ở nhiều lĩnh vực, bắt đầu từ những việc làm nhỏ nhất,
như chăm sóc bản thân, gia đình, những người neo đơn, gia đình có công, giúp
đỡ người cơ nhỡ, bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh chung, học tập, tu dưỡng
tốt,... Hãy nhớ: Em hãy làm những việc nhỏ có lợi cho đất nước mỗi ngày bằng
một tình yêu lớn như thế là đã thể hiện được trách nhiệm của em với tổ quốc rồi.
- Thấy rõ được giá trị của nền hòa bình ngày nay để tích cực học tập, tu
dưỡng đạo đức, đóng góp thiết thực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc
hiện nay. Hãy nên nhớ: Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà cần hỏi ta đã làm
gì cho tổ quốc hôm nay.
11


2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
2.4.1. Hiệu quả đối với hoạt động giáo dục của nhà trường.
Tôi đã thực nghiệm phương pháp và ứng dụng để đi đến kết luận tính khả
thi và hiệu quả của phương pháp như sau:
- Ở lớp 12C3 trường THPT Thọ Xuân 5: Tôi thực hiện bài dạy theo
phương pháp cũ. Kết thúc bài học, đa phần học sinh đều cảm thấy nặng nề, khô
khan và nhiều học sinh không nhận ra mình cần học và cần tiếp thu điều gì.
- Ở lớp 12C4 (lớp định hướng xã hội) và 12C5 (lớp đại trà) của nhà
trường, tôi đã dạy bằng sáng kiến này. Cụ thể là:
+ Tôi sử dụng phương pháp như đã trình bày ở trên, với yêu cầu trình bày
bài học em rút ra sau khi học xong Tuyên ngôn độc lập và nêu trách nhiệm của
bản thân trong xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước, địa phương trong hiện tại
và tương lai. Kết quả, phần nhiều học sinh đều dễ dàng trả lời và thể hiện được

4/48
1/48
12C5 (áp dụng SK)
15/48
25/48
7/48
1/48
2.4.2. Đối với bản thân, đồng nghiệp nhà trường.
- Bản thân tôi nhận thấy mình đã đúc rút được một sáng kiến hữu ích, góp
phần lồng ghép nội dung giáo dục kỹ ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học
sinh nhà trường thông qua bài dạy có ý nghĩa là Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí
Minh, nhằm phát huy giá trị của bài học và làm cho tiết học trở nên sinh động,
hấp dẫn.
- Với đồng nghiệp trong nhà trường, sáng kiến của tôi đã được trình bày,
thực nghiệm trước tổ và một số giáo viên cốt cán khác của nhà trường. Kết quả,
được các đồng nghiệp đánh giá cao về sự sáng tạo, lồng ghép nội dung và mục
đích giáo dục cũng như hiệu quả sau tiết dạy.
12


- Với nhà trường: Tôi vẫn đang tích cực áp dụng sáng kiến cho các lớp
dạy và sẽ tiếp tục rút kinh nghiệm cho những năm tiếp theo để hoàn thiện sáng
kiến và áp dụng phổ biến hơn trong nhà trường. Tuy nhiên, hiệu quả ban đầu có
thể thấy được, sáng kiến của tôi đã giúp đồng nghiệp có thêm một phương pháp,
một cách tiếp cận khác đối với Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
- Kết luận: Đề tài này là kinh nghiệm mà bản thân tôi đúc rút trong quá
trình thực hiện nhiệm vụ giảng dạy tại trường THPT Thọ Xuân 5, đề tài là kinh
nghiệm của cá nhân về giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc cho học sinh
nhà trường thông qua tìm hiểu Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, góp phần

13


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CẤP CAO
HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Cấp
Kết quả
Năm học
TT
Tên SKKN
đánh giá đánh giá được đánh
xếp loại xếp loại giá xếp loại
Một số kinh nghiệm hướng dẫn học
Sở
sinh tìm hiểu bài Luật thơ, tiết 23,
GD&ĐT
1. chương trình Ngữ văn 12, Ban cơ
B
2014-2015
Thanh
bản nhằm phát huy tính tích cực,
Hóa
chủ động của học sinh
Một số kinh nghiệm hướng dẫn học
Sở
sinh tìm hiểu tiết 114, bài Ôn tập
GD&ĐT
2. Tiếng Việt, chương trình Ngữ văn