MỤC LỤC

NỘI DUNG
1. Mở
đầu:....................................................................................
1.1. Lí do chọn đề tài.........................................................
1.2. Mục đích nghiên cứu..................................................
1.3. Đối tượng nghiên cứu.................................................
1.4. Phương pháp nghiên cứu............................................
2. Nội dung của SKKN:...............................................................
2.1. Cơ sở lí luận của SKKN.............................................
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN.......
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề...........
2.4. Hiệu quả của SKKN...................................................
3. Kết luận, kiến nghị:.................................................................
3.1. Kết
luận.......................................................................
3.2. Kiến nghị....................................................................

Trang
2
2
3
3
3
4
4
4
5
8
9

Đối với bộ môn Vật lý, có rất nhiều các năng lực được hình thành cho người
học thông qua các hoạt động dạy và học như năng lực tự học, tự nghiên cứu; năng
lực giải quyết các tình huống có vấn đề; năng lực tư duy logic; năng lực thực hành,
… trong đó năng lực thực hành là vô cùng quan trọng bởi Vật lý là môn khoa học
thực nghiệm, các định luật về cơ bản đều được rút ra từ thực nghiệm nên không thể
không chú trọng năng lực này trong quá trình dạy học.
Để phát triển hết các năng lực của học sinh, đặc biệt là năng lực thực hành
cần có rất nhiều yếu tố, ví như: Giáo viên phải là người tích cực, chủ động trong
việc tự học, tự nghiên cứu, để bổ sung thêm kiến thức và đổi mới về phương pháp
dạy học; cơ sở vật chất của nhà trường phải đảm bảo, thuận lợi cho việc áp dụng
các phương pháp dạy học mới, thiết bị thí nghiệm, đồ dùng dạy học phải luôn được
bổ sung, đổi mới phù hợp với mục tiêu và yêu cầu của giáo dục.
Trên thực tế việc sử dụng các thiết bị thí nghiệm vào dạy học còn nhiều hạn
chế. Có nhiều nguyên nhân như giáo viên chưa đầu tư nhiều vào các tiết học, ngại
2


chuẩn bị đồ dùng dạy học vì mất thời gian, do trình độ chuyên mô,...đặc biệt là cơ
sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm còn thiếu thốn, lạc hậu, thường xuyên hư hỏng
nên hiệu quả sử dụng không cao.
Tại các trường THPT nói chung và trường THPT Mai Anh Tuấn nói riêng,
các thiết bị thí nghiệm phục vụ dạy học chương Chất khí (Vật lý lớp 10) còn thiếu,
chỉ có thí nghiệm tìm hiểu định luật Bôi lơ - Mariôt còn thí nghiệm tìm hiểu định
luật Sác-lơ, thí nghiệm kiểm chứng định luật Gayluyxac thì không có.
Đối với bài “Định luật Sác - lơ” trên các trang Web cũng không có phần
mềm mô phỏng đủ tốt, hiệu quả, cũng không có Video thí nghiệm thực, thí nghiệm
ảo rõ ràng, hiệu quả để sử dụng cho việc dạy học bài này.
Trên đây là những lí do tôi chọn đề tài: Thiết kế bộ thí nghiệm dạy học bài
“Định luật Sác - lơ” (Vật lý 10-CB).
1.2. Mục đích nghiên cứu:

- Lực tương tác giữa các phân tử: Giữa các phân tử luôn có lực tương tác
(hút hoặc đẩy), lực này gần giống lực tương tác giữa hai vật nhỏ gắn vào hai đầu lò
xo, lực tương tác phân tử phụ thuộc vào khoảng cách giữa các phân tử và chỉ có tác
dụng khi khoảng cách giữa các phân tử đủ nhỏ [2].
- Thuyết động học phân tử về cấu tạo của chất khí:
+ Chất khí được cấu tạo từ các phân tử riêng rẽ, có kích thước rất nhỏ so với
khoảng cách giữa chúng [2].
+ Các phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng, chuyển động của các
phân tử càng nhanh thì nhiệt độ chất khí càng cao [2].
+ Khi chuyển động hỗn loạn, các phân tử khí va chạm vào nhau và va chạm
vào thành bình chứa [2].
+ Mỗi phân tử khí va chạm vào thành bình tác dụng lên thành bình một lực
không đáng kể nhưng vô số các phân tử khí va chạm vào thành bình tác dụng lên
thành bình một lực đáng kể. Lực này gây áp suất của chất khí lên thành bình chứa
[2].
- Trạng thái của một lượng khí: Được xác định bởi áp suất (p), thể tích (V) và
nhiệt độ tuyệt đối (T). Một lượng khí xác định khi biến đổi trạng thái thì thông
thường cả ba thông số trạng thái (p,V,T) đều thay đổi [2].
- Đẳng quá trình: Là quá trình biến đổi trạng thái của một lượng khí xác định
trong đó có một thông số trạng thái không thay đổi [2].
Ví dụ: Đẳng nhiệt (T không đổi), Đẳng tích (V không đổi), đẳng áp (p không
đổi).
- Quá trình đẳng tích: Là quá trình biến đổi trạng thái của một lượng khí xác
định khi thể tích không đổi [2]. (V=hằng số).
- Định luật Sác - lơ: Trong quá trình đẳng tích của một lượng khí nhất định,
áp suất (p) tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối (T) [2].
- Để đo áp suất chất khí người ta thường dùng áp kế, đo nhiệt độ là nhiệt kế.
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
a. Thực trạng của thiết bị thí nghiệm tại trường THPT:
Thiết bị thí nghiệm tại các trường phổ thông hàng năm vẫn được bổ sung


( Có hình ảnh thiết bị thí nghiệm kèm theo)

5


- Lắp đặt thí nghiệm:
+ Đậy nút chai (ấn xuống vừa phải) để có một lượng khí xác định ở trong
chai (bình chứa). Nút chai không quá chật để có thể bật ra khỏi bình.
+ Đổ nước nóng ra bình đựng nước (Ca).
- Tiến hành thí nghiệm:
+ Cầm cổ chai, đưa phần cuối chai vào bình nước nóng (cho nước nóng ngập
càng sâu thì kết quả thí nghiệm diễn ra càng nhanh) và giữ yên cho nhiệt độ khí
trong chai tăng lên trong khoảng thời gian 10 -15 giây. Quan sát nút chai

(Có hình ảnh kết quả thí nghiệm kèm theo)

- Kết quả thí nghiệm: nút chai bị bật (văng ) mạnh ra xa chứng tỏ khi nhiệt
độ khí trong bình tăng thì áp suất tăng, đẩy nút văng ra khỏi bình (có Video quay thí
nghiệm kèm theo)
b. Thí nghiệm 2: Thí nghiệm đo áp suất chất khí khi nhiệt độ thay đổi
- Mục đích thí nghiệm: Đo sự thay đổi của áp suất chất khí khi nhiệt độ khí
thay đổi.
- Dụng cụ thí nghiệm:
+ 01 cái chai thủy tinh rỗng, sạch
6


+ 01 Nút chai.
+ 01 bình (Ca) đựng nước.


( Có hình ảnh kết quả thí nghiệm kèm theo)

* Lưu ý:
- Muốn đo cả nhiệt độ và áp suất thì đổ pha nước sôi với nước thường (theo
nhiều tỉ lệ) sau đó cho đồng thời cả chai và nhiệt kế vào Ca nước, đọc số chỉ áp kế
khi ổn định và đọc số chỉ của nhiệt kế (sai số phép đo hơi lớn nhưng vẫn có thể sử
dụng được cho quá trình dạy học, kết quả của thí nghiệm này được trình bày ở phần
sau ).
- Nếu làm thí nghiệm nhiều lần nên sử dụng thêm nước ở nhiệt độ thường để
sau mỗi lần tiến hành thí nghiệm ngâm và súc bình bằng nước ở nhiệt độ thường
cho khí trong bình nhanh lấy lại nhiệt độ ban đầu để tiến hành lần thí nghiệm tiếp
theo.
2.4. Hiệu quả của sang kiến kinh nghiệm:
Đề tài trên đã được tôi sử dụng giảng dạy ở lớp 10B, 10G năm học 2018 2019 tại trường THPT Mai Anh Tuấn.
Kết quả:
- Bảng kết quả thí nghiệm đo áp suất thay đổi theo nhiệt độ

8


Lần đo

Nhiệt độ

p
Áp suất
(.105)
5
T

ứng được các yêu cầu này.
- Bộ thí nghiệm trên của tôi đã được các đồng nghiệp trong trường sử dụng
để dạy học bài này ở các lớp khác và đạt kết quả cao.
0

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
3.1. Kết luận:
Bộ thí nghiệm này hoàn toàn phù hợp dạy chương Chất khí (Vật lý 10) cho
cả chương trình chuẩn và chương trình nâng cao trong chương trình giáo dục phổ
thông hiện hành.
Để đáp ứng được yêu cầu đổi mới của ngành giáo dục theo yêu cầu chung
của sự phát triển, người giáo viên phải không ngừng tìm tòi, học tập, sáng tạo trong
quá trình giảng dạy và giáo dục. Trong quá trình thiết kế một bài học, chuẩn bị các
phương tiện dạy học đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư, chịu khó tìm tòi, suy nghĩ
để có được những phương án tối ưu nhất.
Thiết bị thí nghiệm là yếu tố không thể thiếu trong dạy học vật lý nhưng hiện
nay do điều kiện trang thiết bị còn thiếu thốn, thường xuyên hư hỏng nên sự vận
dụng, sáng tạo của người giáo viên là hết sức cần thiết để có được một giờ dạy học
đạt hiệu quả cao.
3.2. Kiến nghị:
Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, trang thiết bị dạy học còn chưa đáp ứng được
mục tiêu đổi mới giáo dục nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giờ dạy của
người giáo viên do vậy tôi xin phép được đề xuất một số giải pháp sau:
- Hàng năm, các nhà trường cần rà soát cẩn thận, đầu tư một khoản kinh phí
đủ lớn để mua bổ sung các thiết bị thí nghiệm phục vụ dạy học (hàng năm vẫn bổ
sung nhưng số lượng còn ít, nhiều thiết bị dạy học chất lượng chưa cao, nhanh
hỏng).

9


1. Video thí nghiệm định tính về sự phụ thuộc của áp suất vào nhiệt độ.
2. Video thí nghiệm đo áp suất chất khí khi nhiệt độ thay đổi.

12


DANH MỤC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP
CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Mai Văn Tâm
Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên trường THPT Mai Anh Tuấn - Nga Sơn

TT

1.

Tên đề tài SKKN

Tích hợp bảo vệ môi trường

Cấp đánh giá xếp
loại

Kết quả
đánh giá
xếp loại

(Ngành GD cấp
huyện/tỉnh; Tỉnh...)