PHẦN 1 . MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong dạy học Địa lí ở trường THPT, ngoài việc giúp cho học sinh nắm
được kiến thức cơ bản, giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, giáo viên
còn phải giúp cho học sinh phát triển năng lực nhận thức và tự nhận thức.
Theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Địa lí hiện nay, thì việc học
sinh chủ động nhận thức là điều kiện cần thiết để phát triển tư duy của các em
trong học tập Địa lí và nâng cao chất lượng học tập môn Địa lí. Tuy nhiên, theo
nhận định của một số giáo viên (sau đợt bồi dưỡng hè 2010) thì việc áp dụng
những kĩ thuật dạy học mới còn mới mẻ đối với việc dạy và học Địa lí ở tỉnh ta.
Chúng ta chưa có quan niệm đầy đủ về sự cần thiết của việc áp dụng những kĩ
thuật trong dạy học Địa lí, (thậm chí có người cho rằng áp dụng những kĩ thuật
day học mới không phù hợp, không hiệu quả trong điều kiện cơ sở vật chất và
trình độ của học sinh hiện nay).
Vậy áp dụng hay không áp dụng những kĩ thuật mới trong dạy học Địa lí?
Chúng ta sẽ không trả lời có hoặc không mà là phải thông hiểu nó sử dụng nó
như thế nào cho phù hợp với từng phần, từng bài học, phù hợp với điều kiện cơ
sở vật chất và trình độ của học sing từng trường, từng vùng. Đây chính là lý do
mà tôi quan tâm đến đề tài Xây dựng và sử dụng kĩ thuật “ khăn trải bàn”
trong dạy học Địa lí lớp 11( chương trình cơ bản).
2. Mục đích nghiên cứu
Qua nghiên cứu vấn đề này, bản thân tôi mong muốn tìm cách áp dụng kĩ
thuật dạy học “khăn trải bàn” vào thực tiễn dạy học, nghiên cứu hiệu quả, khả
năng ứng dụng kĩ thuật vào dạy học Địa lí, nhằm nâng cao chất lượng bộ môn
trong nhà trường.
Nghiên cứu vấn đề này giúp nâng cao nghiệp vụ công tác của bản thân tôi,
đồng thời để trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp.
Trình bày lại quá trình và kết quả nghiên cứu, tôi rất mong được quý đồng
nghiệp trao đổi, góp ý nhằm tìm ra cách thức xây dựng và sử dụng kĩ thuật dạy
học “khăn trải bàn” trong dạy học Địa lí một cách có hiệu quả nhất.
1

khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội. Hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của
công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc (Qui định tại điều 2Luật Giáo dục).
Điều này đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ nhiệm vụ vẻ vang của mình
để ra sức cải tiến và nâng cao chất lượng về mọi mặt công tác trước tiên là công
tác giảng dạy bộ môn Địa lí nhất là việc xây dựng và sử dụng kĩ thuật dạy học
“khăn trải bàn”.
- Mục tiêu bộ môn:
Hình thành kĩ năng tư duy Địa lí và tư duy logic, góp phần hình thành và
phát triển cho học sinh các phẩm chất và năng lực chung, đồng thời phát triển
các năng lực chuyên môn gắn liền với đặc thù của môn học như: nhận thức thế
giới theo quan điểm không gian, giải thích các hiện tượng và quá trình địa lí, sử
dụng các công cụ của Địa lý học, thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin địa lý;
vận dụng kiến thức, kỹ năng địa lý vào thực tiễn.
Rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh, cởi mở
như làm việc sách giáo khoa, với bản đồ, với nhóm bạn, với thầy cô giáo, sưu
tầm và sử dụng các loại tư liệu liên quan đến Địa lí…
Phát triển khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp. Biết đặt vấn đề
và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập.
- Mục tiêu kĩ thuật
Kĩ thuật “khăn trải bàn” Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính
hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc đẩy sự
tham gia tích cực. Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS. Phát
triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS.

3


2. Thực trạng việc xây dựng và sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” trong dạy
học Địa lí


3. Giải pháp và tổ chức thực hiện
3.1. Giáo viên phải nắm vững kĩ thuật, hướng dẫn học sinh thông hiểu kĩ
thuật.
- Kĩ thuật dạy học “khăn trải bàn là gì” ?
Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt
động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực. Tăng
cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS. Phát triển mô hình có sự tương
tác giữa HS với HS.
- Cách tiến hành kĩ thuật “khăn trải bàn”

+ Hoạt động theo nhóm (4 HS /nhóm) Mỗi học sinh ngồi vào vị trí như hình
vẽ minh họa. Tập trung vào câu hỏi (chủ đề…).

+ Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về một câu hỏi,
chủ đề…). Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút. Khi mọi người
đều đã xong, chia sẻ và thảo luận các câu trả lời. Viết những ý kiến chung của cả
nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn.

5


- Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kỹ thuật khăn trải bàn
- Câu thảo luận là câu hỏi mở.
- Trong trường hợp số học sinh trong nhóm quá đông, không đủ chỗ trên
“khăn trải bàn”, có thể phát cho HS những mảnh giấy nhỏ để HS ghi ý kiến cá
nhân, sau đó dính vào phần xung quanh “ khăn trải bàn”. Trong quá trình thảo
luận thống nhất ý kiến, đính ý kiến thống nhất vào giữa “ khăn trải bàn”.
Những ý kiến trùng nhau có thể đính chồng lên nhau.
3.2. Chọn bài, phần, nội dung phù hợp để xây dựng và sử dụng kĩ thuật.

nổ dân số

dân số dẫn tới những hậu quả

PPCT
Tiết 3

toàn cầu
Tiết 5

gì về mặt kinh tế - xã hội.

Bài

Một số vấn

Mục I: Một số

Trình bày vấn đề về tự nhiên ở

5

đề của khu

vấn đề về tự

Châu Phi, nêu các giải pháp

vực và châu




Tiết 7

Bài

Một số vấn

Mục 2: Xung

Trình bày hiện trạng ,nguyên

5

đề của khu

đột sắc tộc,

nhân và kết quả của cuộc

vực và châu

xung đột tôn

Xung đột sắc tộc, xung đột tôn

lục (Tiết 3)

giáo và nạn


Tiết

Bài

Liên minh

Mục 1. Sự ra

Cho biết mức độ liên kết

12

7

Châu Âu

đời và phát

thống nhất của EU ngày càng

(Tiết 1)

triển

cao từ liên kết kinh tế đơn
thuần đến liên kết kinh tế toàn
diện.

Tiết


việc phát triển EU?

Tiết

Bài

Liên Bang

Mục I: Vị trí

Vị trí địa lí và lãnh thổ của

15

8

Nga (Tiết 1)

đại lí và lãnh

Liên Bang Nga có những

thổ

thuận lợi và khó khăn gì trong

Tiết

Bài


Tiết

Bài

Nhật Bản

Mục I: Điều

Đặc điểm tự nhiên của Nhật

20

9

(Tiết 1)

kiện tự nhiên

Bản tác động như thế nào đến

Tiết

Bài

Nhật Bản

Mục 2: Nhận

sự phát triển kinh tế xã hội?
Trình bày khái quát và sự phát

nhân dân

nghiệp

kiện thuận lợi nào để phát

Trung Hoa

triển các nghành công nghiệp

(Tiết 2)

khai thác, luyện kim và sản

Tiết

Bài

Khu vực

Mục IV: Nông

xuất hành tiêu dùng?
Trình bày tình hình phát triển

29

11

Đông Nam

ASEAN đang gặp phải những
thách thức gì?

*Ví dụ Cụ thể: Tiết 30-bài 11 Các nước Đông Nam Á ASEAN
( Tiết 3) Hiệp hội các nước Đông Nam Á
Giáo viên tổ chức cho HS thảo luận theo kĩ thuật “khăn trải bàn” ở Mục II, III
Thành tựu và thách thức của ASEAN:
- Bước 1: GV chia lớp thành 4 nhóm (tương ứng với 4 tổ). khi đã được hình
thành giáo viên phát cho mỗi nhóm 1 tờ A0. Trên giấy A0 chia thành nhiều

8


phần, trong đó có phần trung tâm dành ghi ý kiến thống nhất của cả tổ sau khi
đã thảo luận và xung quanh ghi ý kiến của mỗi cá nhân.
Nội dung thảo luận của các nhóm: cử nhóm trưởng và thư kí
+ Nhiệm vụ nhóm trưởng: Đôn đốc các thành viên trong nhóm, tổng hợp ý kiến
và cử thành viên trình bày.
+ Nhiệm vụ của thư kí: Ghi những ý kiến sau khi đã tổng hợp vào chính giữa tờ
giấy A0.
-Bước 2: Tổ chức hoạt động: tiết 30 bài 11(Tiết 3) Hiệp hội các nước Đông
Nam Á ASEAN (Mục II, III Thành tựu và thách thức của ASEAN ):
-Nội dung thảo luận của các nhóm:
+ Nhóm 1, 2: Tìm hiểu các thành tựu đã đạt được của ASEAN và kể thêm các
thành tựu của ASEAN. Nguyên nhân nào dẫn tới các thành tựu đó?
+ Nhóm 3, 4: Tìm hiểu các thách thức của ASEAN trên chặng đường phát triển
tiếp theo.Trình độ phát triển giữa một số quốc gia còn quá chênh lệch đã ảnh
hưởng gì tới mục tiêu phấn đấu của ASEAN? Đảng và Nhà nước ta đã có chính
sách gì để xóa đói, giảm nghèo?
- Cá nhân trong nhóm làm việc độc lập trong vòng 5 phút tập trung suy nghĩ

định về Chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) nhằm mục
tiêu cắt giảm loại bỏ các hàng rào thuế quan, tăng hiệu quả thương mại và liên
kết kinh tế giữa các nước thành viên. Năm 2015, cơ bản các mặt hàng đã được
xóa bỏ thuế quan.
+ Nhiều nước đã đạt được thành tựu to lớn trong công cuộc công cuộc xóa đói,
giảm nghèo.
+ Đô thị hóa phát triển nhanh, cơ sở hạ tầng được xây dựng và phát triển
nhanh...
Nguyên nhân: Vì các nước ASEAN đều kiên trì mục tiêu đoàn kết và hợp tác
vì một ASEAN hòa bình, ổn định, cùng phát triển.
Kiến thức cần đạt được của nhóm 3và 4
* Thách thức đối với ASEAN:
- Trình độ phát triển giữa các nước chưa đồng đều giữa các nước.
- Vẫn còn tình trạng đói nghèo.
- Các vấn đề xã hội, môi trường...
*Trình độ phát triển giữa một số quốc gia còn quá chênh lệch đã ảnh hưởng gì
tới mục tiêu phấn đấu của ASEAN? Đảng và Nhà nước ta đã có chính sách gì để
xóa đói, giảm nghèo?
Trình độ phát triển giữa một số quốc gia còn quá chênh lệch đã ảnh hưởng tới
mục tiêu phát triển của ASEAN là:“Thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, giáo
dục và tiến bộ xã hội của các nước thành viên”.
- Những chính sách của Đảng và Nhà nước ta để xóa đói, giảm nghèo:
12


+ Hỗ trợ vay vốn cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
+ Hỗ trợ vay vốn cho sinh viên nghèo ở bậc đại học.
+ Miễn hoặc giảm học phí cho học sinh, sinh viên nghèo.
+ Hỗ trợ, đào tạo nghề cho người lao động.
+ Miễn, giảm một số loại thuế.

triển các kỹ năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên kỹ thuật này cũng có nhược điểm là nếu giáo viên không chú
ý đôn đốc học sinh tích cực làm việc trong hoạt động cá nhân và hoạt động
nhóm thì sẽ mất nhiều thời gian trong giờ học.
Kỹ thuật này thích hợp nhất với những phòng học chức năng có bàn rộng
đủ để trải hết tờ giấy A0 cho các thành viên trong nhóm cùng viết ý kiến cá
nhân. Đối với trường THPT Quảng Xương 1 trong điều kiện cơ sở vật chất còn
nhiều hạn chế, còn thiếu các phòng chức năng, bàn học của học sinh nhỏ khó có
thể để đủ tờ giấy A0 lên bàn để các thành viên trong nhóm có thể viết cùng một
lúc ý kiến cá nhân. Có thể khắc phục hạn chế này bằng cách phát cho học sinh
những mảnh giấy nhỏ để học sinh ghi ý kiến cá nhân, sau đó đính vào phần xung
quanh “khăn phủ bàn”.
3.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong quá trình giảng dạy môn Địa lí 11(Chương trình chuẩn) ở trường
THPT Quảng Xương 1 bản thân giáo viên đã cố gắng vận dụng tối đa các
phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào một số bài học có thể.
Kết quả cho thấy học sinh đã làm quen với các thao tác của các kỹ thuật
dạy học, trong giờ học đã chú ý học hơn, số học sinh tham gia hoạt động đông
hơn làm cho tiết học sôi nổi, hào hứng, cởi mở và đạt kết quả cao hơn.
Vào cuối năm học tôi đã tiến hành kiểm tra đối chứng và đạt được kết
quả như sau: Lớp 11T5. Sĩ số: 47 học sinh
Nội dung

Thường xuyên

Đôi khi

Không

Chú ý nghe giảng

4

0

kết quả học tập cuối học kì II cũng khá cao:
Tổng số học sinh

Loại giỏi

Loại khá

Loại TB

Loại yếu

Số HS

47

12

25

10

0

Tỉ lệ (%)

100

Tuy nhiên, vẫn có những hạn chế: chỉ đề ra một kỹ thuật chính, chưa đi
vào tất cả các kỹ thuật. Phạm vi đề tài chỉ thực hiện trong chương trình địa lí
11(Chương trình cơ bản) do thời gian có hạn.
Vì vậy, hướng phát triển tiếp tục của đề tài sẽ là: Vận dụng các kỹ thuật
dạy học tích cực trong môn Địa lí cấp Trung học phổ thông.
2.Kiến nghị.
Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này, tôi có một số kiến nghị sau:
− Khi vận dụng các kỹ thuật dạy học cần có sự hỗ trợ tích cực về cơ sở vật
chất từ phía nhà trường để hỗ trợ cho việc dạy học.

17


− Cần tích cực nghiên cứu các kỹ thuật dạy học tích cực để vận dụng một
cách thành thạo và có hiệu quả vào quá trình dạy học.
− Cần phải có sự kết hợp đồng bộ giữa các giáo viên để học sinh có thể nắm
vững các thao tác của các kỹ thuật dạy học.
− Giáo viên cần liên tục củng cố thêm kiến thức và phương pháp trong quá
trình giảng dạy để nâng cao hơn nữa trình độ của học sinh.
Khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm trên, bản thân tôi đã tự củng cố thêm
được phần nào kiến thức. Rút ra thêm được nhiều kinh nghiệm trong quá trình
giảng dạy.
Trong quá trình thực hiện đề tài, do trình độ và thời gian nghiên cứu có
hạn nên không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi mong nhận được những đóng góp
của đồng nghiệp để đề tài hoàn thiện hơn.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Quảng xương, ngày 20 tháng5 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người