1. MỞ ĐẦU
1.1. LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, giáo dục luôn được xem là
một hoạt động đặc biệt. Bởi lẽ, giáo dục thực hiện chức năng truyền đạt và lĩnh
hội kinh nghiệm, lịch sử xã hội, giúp cá nhân tích lũy kiến thức, phát triển trí
tuệ, hình thành văn hóa, đạo đức; giúp cho xã hội bảo tồn và phát triển nền văn
minh nhân loại. Giáo dục tham gia đào tạo nguồn nhân lực, tái sản xuất sức lao
động xã hội, phát triển tiềm năng trí tuệ và khả năng sáng tạo của con người.
Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục, Đảng ta luôn xác định: “Giáo
dục-đào tạo là quốc sách hàng đầu”, “Giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn
bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc”.
Trong những năm qua, việc thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ
thông đã thu được những kết quả đáng khích lệ, góp phần thực hiện mục tiêu
chung của sự nghiệp giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện”. Tuy nhiên , bên cạnh đó vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế cần phải tiếp tục
đổi mới, bổ sung. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng khóa VIII đã
chỉ rõ con đường đổi mới giáo dục và đào tạo phải bằng: “Đổi mới mạnh mẽ
phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tư duy sáng tạo của người học”.
Điều đó đặt ra yêu cầu cho việc dạy học cần phải tăng cường nhiều hơn nữa
việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học, cần phải
nghiên cứu và triển khai việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để bồi
dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề.
Lịch Sử là một môn học ở trường phổ thông nên việc đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng tích cực, sáng tạo, lấy học sinh trung tâm là một yêu cầu cấp
thiết đặt ra đối với các nhà làm công tác giáo dục nói chung với giáo viên giảng
dạy môn Lịch Sử nói riêng. Thực trạng việc dạy học môn Lịch Sử ở trường phổ
thông hiện nay đang còn gặp nhiều khó khăn:
Thứ nhất, các loại sách, tài liệu phục vụ cho việc dạy học bộ môn còn rất
thiếu và không đa dạng. Thứ hai, đa số học sinh còn lơ là trong học tập, phụ
huynh và xã hội chưa quan tâm nhiều và cho đây là “môn phụ” nên các em học

Giáo dục phổ thông nước ta, đang thực hiện bước chuyển, từ chương trình
giáo dục tiếp cận nội dung, sang tiếp cận năng lực của người học. Giáo dục định
hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện
mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận
dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh năng
lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Chương trình này
nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức.
Trong một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học có: Cải tiến các
phương pháp dạy học truyền thống; Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học;
Vận dụng dạy học định hướng hành động; Tăng cường sử dụng phương tiện dạy
học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ dạy học; Sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực và sáng tạo …
Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh
trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy
học. Các kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có
những kĩ thuật dạy học chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng phương pháp
dạy học. Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực.Một trong những kĩ thuật dạy học tích cực không quá khó
để thực hiện và đạt được hiệu quả cao trong vận dụng là kĩ thuật mảnh ghép và
kĩ thuật khăn phủ bàn
2.2.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông và
đổi mới phương pháp dạy học do Bộ, Sở giáo dục và đào tạo triển khai thực
hiện. Trong những năm qua, bản thân tôi luôn tìm tòi, suy nghĩ vận dụng những
kinh nghiệm từ thực tiễn, phương pháp, cách thức để công việc giảng dạy đạt kết
quả cao nhất, đem lại hứng thú học tập cho học sinh nhằm giúp các em khắc sâu
kiến thức đã học và biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc
sống.Môn lịch sử là một môn học vô cùng quan trọng trong việc trang bị cho
học sinh những tri thức cần thiết, hữu ích về đời sống xã hội qua các thời kì lịch

Đưa ra nhận xét ý kiến của bạn
14
15
10
Từ kết quả kiểm tra trên cho thấy: Mức độ chú ý nghe giảng còn hạn chế. Học
sinh tham gia trả lời câu hỏi, nhận xét ý kiến của bạn còn ít. Đồng thời, ở nhiều
học sinh, kỹ năng giao tiếp còn hạn chế, chưa mạnh dạn nêu chính kiến của
mình, không dám tranh luận nhất là với thầy cô giáo, chưa có thói quen hợp tác
tích cực trong các hoạt động học tập…Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng
trên nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn là do phương pháp dạy học. Vì vậy, việc
“làm mới” tiết học và tạo hứng thú cho học sinh là rất cần thiết.
2.3. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
2.3.1. Phương pháp dạy học
Luật Giáo dục – Điều 28 chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm
việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Có thể nói, cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực
là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Đối với học sinh lớp 10, là năm học đầu tiên của cấp THPT, học sinh phải làm
quen với những kiến thức hết sức mới mẻ.Vì vậy, việc sử dụng phương pháp dạy
học tích cực trong giờ học Lịch sử là cần thiết hơn bao giờ hết. Qua đó, giúp
học sinh giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ của bản thân các em; giúp các em
nắm được kiến thức, kĩ năng mới đồng thời nắm được phương pháp “làm ra”
kiến thức, kĩ năng đó; không dập khuôn theo những khuôn mẫu sẵn có, học sinh
được bộc lộ và phát huy tính sáng tạo trong học tập.
Những phương pháp dạy học tích cực được sử dụng có hiệu quả trong môn
Lịch sử lớp 10: Phương pháp vấn đáp, động não, thảo luận nhóm, đóng vai, nêu
vấn đề, giải quyết vấn đề, dự án…

vi đề tài này, tôi chỉ đề cập đến một số kỹ thuật dạy học tích cực thường xuyên
được sử dụng trong giảng dạy môn Lịch sử lớp 10, bao gồm các kĩ thuật: Kĩ
thuật các mảnh ghép, kĩ thuật khăn phủ bàn.
*Kĩ thuật các mảnh ghép:
-Khái niệm:
Kỹ thuật mảnh ghép là kỹ thuật tổ chức học tập hợp tác kết hợp giữ cá nhân,
nhóm và liên kết các nhóm.
- Mục tiêu:
+ Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp.
+Kích thích sự tham gia tích cực của HS trong hoạt động nhóm.
+Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (không chỉ nhận thức
hoàn thành nhiệm vụ học tập cá nhân mà còn phải trình bày truyền đạt lại kết
quả và thực hiện nhiệm vụ ở mức độ cao hơn).
+ Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm học tập của mỗi cá nhân.
- Tác dụng đối với HS:
+ HS hiểu rõ nội dung kiến thức.
+ HS được phát triển kỹ năng trình bày, giao tiếp, hợp tác.
+ Thể hiện khả năng, năng lực cá nhân.
+Tăng cường hiệu quả học tập.
4


-.Cách tiến hành:
Sơ đồ kỹ thuật “Mảnh ghép”

Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên gia”
+ Lớp học được chia thành các nhóm (khoảng từ 3-6 HS). Mỗi nhóm được
giao một nhiệm vụ tìm hiểu, nghiên cứu sâu một nội dung học tập khác nhau
nhưng có sự liên quan chặt chẽ với nhau. Các nhóm này được được gọi là
“nhóm chuyên sâu”.

Sự xuất hiện loài người và Mục 2: Người tinh khôn và
bầy người nguyên thủy
óc sang tạo
Tiết 3 Bài 3
Các quốc gia cổ đại Mục 5: Văn hóa cổ đại
Phương Đông.
Phương Đông
Tiết 5 Bài 4
Các quốc gia cổ đạiphương Mục 3: Văn hóa cổ đại Hi
tây Hi Lạp- Rô Ma
Lạp- Rô Ma
Tiết 15 Bài 11 Tây Âu thời hậu kì Ttrung Mục 1: Các cuộc phát kiến
đại
địa lý .
……
Ví dụ: Bài 11: Tây Âu thời hậu kì Ttrung đại
Mục 1. Những cuộc phát kiến địa lý
Giai đoạn 1:
“Nhóm chuyên gia”
Chia lớp thành 3 nhóm mỗi nhóm 3 bàn. Yêu cầu mỗi nhóm làm nhiệm vụ:
Nhóm 1: Các em hãy tìm hiểu nguyên nhân và điều kiện dẫn đến các cuộc
phát kiến địa lí ?
Nhóm 2: Các em hãy lập bảng thống kê các cuộc phát kiến địa lí lớn
( Thời gian của chuyến đi; người chỉ huy; kết quả của chuyến đi )
Nhóm 3: Các em hãy phân tích hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí ?
HS các nhóm làm việc trong 5 phút, sau đó thống nhất đưa ra kết luận chung và
trở thành các “chuyên gia”
Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”
- GV: Thông báo chia nhóm thành 4 nhóm mới:Mỗi nhóm mới sẽ có đầy đủ các
“ Chuyên gia” về các nội dung:

nhiệm vụ khác nhau đã được thực hiện ở vòng 1. Đồng thời giáo viên
cần theo dõi quá trình hoạt động của các nhóm để đảm bảo tất cả mọi học sinh ở
các nhóm đều hiểu nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ được giao.
*. Kĩ thuật khăn trải bàn
- Khái niệm:
Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động
cá nhân và nhóm nhằm:
• Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
• Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh
• Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
-Cách tiến hành
+Chia học sinh thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0
+Trên giấy A0 chia thành các phần gồm phần chính giữa và các phần
xung quanh. Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm.
Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với phần xung quanh.
+Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩ
trả lời câu hỏi theo cách hiểu riêng của mỗi cá nhân và viết vào phần giấy
của mình trên tờ A0.
+Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân học sinh thảo luận nhóm, thống nhất ý
kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0 “khăn trải bàn”

7


Viết
ý
kiến
cá
nhân


trong các thế kỉ
X- XV
Tình hình chính
trị ,kinh tế, văn
hóa dưới triều
Nguyễn

Các cuộc
kháng chiến
chống xâm
ngoại xâm
Mục 2: Tình
hình kinh tế và
chính sách của
nhà Nguyễn

Nội dung thảo luận
Nguyên nhân, thành
tựu và ý nghĩa phong
trào văn hóa phục
hưng
Làm rõ nguyên
nhân , diễn biến, kết
quả và ý nghĩa
Hãy làm rõ
nhữngchính sách của
nhà Nguyễn về nông
nghệp ? Giải thích về
chính sách doanh
điền

dạy học theo nhóm: trong dạy học theo nhóm nếu tổ chức không tốt đôi khi chỉ
có các thành viên tích cực làm việc, các thành viên thụ động thường hay ỷ lại,
trông chờ, không tích cực dẫn đến mất nhiều thời gian mà hiệu quả học tập
không cao. Các câu hỏi trong kĩ thuật dạy học này đều là các câu hỏi dạng mở,
mang tính chất tư duy, sáng tạo và đòi hỏi óc tò mò mà mong muốn tìm tòi,
khám phá của học sinh.
Trong kỹ thuật “khăn trải bàn” đòi hỏi tất cả các thành viên phải làm việc cá
nhân, suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luận nhóm. Như vậy, các
cuộc thảo luận thường có sự tham gia của tất cả các thành viên và mỗi thành
viên đều có thể điều chỉnh nhận thức của mình một cách tích cực. Nhờ vậy mà
nâng cao hiệu quả học tập và phát triển các kỹ năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên với kỹ thuật này, giáo viên cần chú ý đôn đốc, nhắc nhở học sinh
tích cực làm việc trong hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm để không mất
nhiều thời giờ học.

9


2.3.3. Minh họa toàn phần vào tiết 15- Bài 11: Tây Âu thời hậu kì trung
đại
Bài 11: TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI
I. Mục tiêu bài học
1. Kiến thức
- Hiểu được nguyên nhân và điều kiện của các cuộc phát kiến địa lí.
- Nắm được những cuộc phát kiến địa lí lớn ở thế kỉ XV – XVI và hệ quả
của nó, tạo tiền đề cho sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.
- Nhận thức được nguyên nhân, thành tựu của Văn hóa phục hưng
- Thấy rõ Văn hóa Phục hưng có giá trị nhân văn sâu sắc, tính phản phong
mạnh mẽ, song chưa triệt để
2.Kĩ năng

2. Kiểm tra bài cũ: Thế nào là lãnh địa phong kiến ? Đời sống kinh tế và
chính trị trong các lãnh địa đó như thế nào
3. Tổ chức dạy học
10


3.1 Khởi động : Cho học sinh xem một đoạn video về các nhà phát
kiến và dẫn dắt vào bài.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động của giáo viên và học
Nội dung kiến thức
sinh
Hoạt động 1: Tìm hiểu những cuộc 1. Những cuộc phát kiến địa lý
phát kiến địa lý
Một trong những thành tựu quan
trọng của loài người ở TK XV là
tiến hành các cuộc phát kiến địa lí.
Phát kiến địa lí đã đem lại nguồn
của cải lớn cho châu Âu. Vậy
nguyên nhân và điều kiện nào dẫn
đến các cuộc phát kiến địa lí ? Các
cuộc phát kiến địa lí chính ở thế kỉ
XV đầu thế kỉ XVI ? Hệ quả của *Nguyên nhân và điều kiện phát kiến
các cuộc phát kiến địa lí ra sao ? địa lý
chúng ta tìm hiểu ở tiết học hôm - Nguyên nhân
nay
+ Là do sản xuất phát triển dẫn đến nhu
Giai đoạn 1 :Nhóm chuyên sâu
cầu cao hương liệu, vàng bạc và thị
Chia lớp thành 3 nhóm

11


NHÓM 1
( Thời gian thực hiện tối đa 7
phút )
1.Mục tiêu: - Hãy trình bày nội
dung chính về các cuộc phát kiến
địa lí
2.Nhiệm vụ:
2.1
Là “ Mảnh ghép ” của ba
nhóm ở giai đoạn 1.
2. 2 Tiến hành trao đổi, thảo luận.
Lập sơ đồ trên bảng phụ hoặc vào
giấy A0.
3. Kiến thức học sinh có thể thu
hoạch được
-Nhóm 2: Hãy suy nghĩ và trình
bày các nội dung sau:
+ Phân biệt giữa hai khái niệm phát
kiến và phát minh
+ Thế nào là phát kiến địa lý
+ Vì sao Tây Ban Nha và Bồ Đào
Nha là những nước tiên phong
trong phát kiến địa lý
-Nhóm thống nhất nội dung viết ra
bảng phụ hoặc giấy Ao
- Đại diện nhóm trình bày
- Nhóm còn lại nhận xét

tiên thực hiện chuyến đi vòng quanh thế
giới bằng đường biển > Đi về phía tây
,qua cực nam của Nam Mỹ tiến vào TBD

* Hệ quả của cuộc phát kiến địa lý
- Đem lại hiểu biết mới, tạo điều kiện
cho sự giao lưu.
- Thương nghiệp và sản xuất hàng hoá
phát triển, thị trường mở rộng
- Thúc đẩy nhanh sự tan rã của quan hệ
sản xuất phong kiến và sự xuất hiện của
chủ nghĩa tư bản.
- Hạn chế: làm nảy sinh quá trình cướp
bóc, xâm chiếm thuộc địa và buôn bán
nô lệ.

12


+ Nền kinh tế hàng hóa của hai
nước này khá phát triển, nhất là các
thành thị ven biển, mới có điều kiện
đầu tư tiền cho các chuyến đi
+ Đều có hạm đội thuyền vào loại
mạnh nhất châu Âu lúc bấy giờ, với 2. Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây
nhiều thủy thủ gan dạ, có tầng lớp Âu. ( Đọc thêm)
quí tộc thượng võ hiếu chiến.
3. Phong trào Văn hoá Phục hưng
Hoạt động 2:Tìm hiểu phong trào * Nguyên nhân
văn hóa phục hưng

+ Về khoa học, tiêu biểu có Côpécních,
- Gv nhận xét và chốt ý
Brunô, Galiê ( phủ nhận thuyết Địa tâm,
* Khái niệm: Văn hoá Phục hưng chứng minh thuyết Nhật tâm ).
là khôi phục lại tinh hoa văn hóa + Về kĩ thuật với những phát minh như:
xán lạn của các quốc gia cổ đại Hi thuật ấn loát, súng và hỏa pháo, địa bàn
Lạp, Rô - ma và sáng tạo nền văn nam châm, vẽ những hải đồ chính xác …
hóa mới của giai cấp tư sản.
* Nội dung:
- Văn hoá Phục hưng đã lên án nghiêm
khắc Giáo hội Kitô, tấn công vào trật tự
xã hội phong kiến.
- Đề cao giá trị nhân bản và tự do cá
nhân.
- Coi trọng khoa học – kĩ thuật, xây dựng
thế giới quan tiến bộ.
* Ý nghĩa:
- Đây là cuộc đấu tranh công khai đầu
13


tiên trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của
giai cấp tư sản chống lại giai cấp phong
kiến lỗi thời.
- Cổ vũ và mở đường cho văn hóa châu
Âu phát triển hơn.
4. Cải cách tôn giáo và chiến tranh
nông dân (Đọc thêm)
4. Củng cố bài và hướng dẫn học bài
- GV tổ chức HS làm bài tập củng cố theo hình thức trắc nghiệm.


10

0

Đưa ra nhận xét ý kiến 29
của bạn

9

0

Kết quả xếp loại học lực môn học :

14


* Lớp 10B3
STT

LỚP

SĨ Giỏi
SỐ SL %

Trước khi
áp dụng
phương
pháp và kĩ 10B3 39
thuật dạy


76,9 4

Yếu
SL %

Kém
SL %

38,4 3

7,8

1

2,6

10,3 0

0

0

0

3.Kết luận và Kiến nghị
3.1 Kết luận
Như vậy, qua bảng kết quả thực nghiệm sư phạm ở trên, tôi rút ra một số kết
luận như sau:
-Các đồng nghiệp, nhà quản lí, học sinh đều nhận thấy việc áp dụng Kĩ thuật

tin, sự an tâm, thân thiện và gần gũi với mọi người. Từ đó mới tập hợp được trí
tuệ tập thể nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Đối với người dạy: sau khi đã nắm vững kĩ thuật dạy học tích cực, họ
cần chủ động trong việc sắp xếp lại nội dung, cấu trúc bài giảng sao cho phù
hợp với đối tượng người học, trên cơ sở đó giáo viên có thể chủ động, sáng tạo
trong việc vận dụng vào thực tiễn giảng dạy. Như vậy, với người giáo viên, trước
hết họ có quyền sở hữu việc dạy học của mình, sau đó người giáo viên hãy làm
cho bài học trở nên đơn giản và dễ hiểu.
Đối với người học: Cần vượt qua mọi khó khăn về hoàn cảnh, sự tự ti mặc
cảm và cùng với sự cố gắng nổ lực không mệt mỏi. Xem mỗi giờ học là sự tìm
tòi khám phá, tiếp thu kiến thức một cách chủ động có sang tạo trong học tập có
như vậy mới đạt kết quả cao.
XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 07 tháng 5 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác
Người viết SKKN

Trần Thị Dung

TÀI LIỆU THAM KHẢO

16


1. BCHTW số 29-NQ/TW Về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào
tạo