thanh thảo

VỀ “ĐÀN GHI-TA CỦA LORCA” VÀ NHỮNG CÂU HỎI KHÁC
@ Bài thơ “ Đàn ghi-ta của Lorca” được ông viết trong bối cảnh( cụ thể) như thế
nào ?
Thanh Thảo: Bây giờ tôi có thể nhớ lại, trong một ngày của năm 1979, tại Trại
sáng tác Quân khu Năm-Đà Nẵng, vào thời điểm trại này sắp giải tán, tôi với Ngô
Thế Oanh( nhà thơ) và Trần Phương Kỳ( nhà nghiên cứu nghệ thuật Chàm, nhà
dịch thuật) ngồi rách việc bèn đưa thơ Pablo Neruda và thơ Lorca ra dịch, từ bản
tiếng Anh. Tôi và Ngô Thế Oanh lúc ấy chưa biết tiếng Anh, chỉ Trần Phương Kỳ
là giỏi ngoại ngữ này. Kỳ dịch là chính, chúng tôi chỉ…phụ họa. Sau khi Trần
Phương Kỳ dịch rất hay trường ca “ Trên đỉnh Macchu Picchu” của Neruda,
chúng tôi xúm lại với mấy bài thơ của Lorca, trong đó có “ Bài ca mộng du” và bài
thơ dài “ Bi ca cho Ignacia Sanches Mejias”. Cùng lúc, ùa vào tôi những bài thơ
Lorca qua bản dịch Hoàng Hưng mà tôi đã chép trong sổ tay và mang theo trong ba
lô ra chiến trường những năm trước đó. Thực ra, Lorca đã sống trong tôi từ những
năm 1969-1970 qua bản dịch chép tay mà chúng tôi truyền cho nhau. Và tôi đã viết
“Đàn ghi-ta của Lorca” trong cái ngày rầu rầu của năm 1979 ấy. Bài thơ được viết
rất nhanh, và gần như không sửa chữa gì thêm. Tôi đã đọc cho Ngô Thế Oanh và
Trần Phương Kỳ nghe, và nhận được sự đồng cảm ngay lập tức. Trần Phương Kỳ
còn là cây ghi-ta cổ điển có hạng, anh đã nhận ra ngay nhạc điệu của bài thơ này,
kể cả đoạn “tremolo” lila lila lila trong bài. Chỉ vậy thôi. Bài thơ ấy tiếp tục nằm
trong sổ tay của tôi cho tới năm 1985, khi tôi in tập thơ “Khối vuông ru-bích” tại
NXB Tác phẩm mới-Hội nhà văn, nó mới được xuất hiện lần đầu.
@ Điều ông tâm đắc nhất về bài thơ này ?
Thanh Thảo: Tôi cũng không hiểu mình tâm đắc cái gì nhất từ bài thơ này. Có thể
là số phận bi thảm của Lorca nói riêng, của thơ ca nói chung chăng ? Có thể là cái
“tiếng đàn bọt nước” lúc hiện lúc tan như sự tự hủy và tái sinh liên tục của Thơ
chăng ? Hay là khát vọng tự do mà Lorca vĩ đại đã truyền cho tôi qua thi ca của
ông ? Tôi không dám nói chắc cái gì, chỉ biết, tôi viết bài thơ trong trạng thái
không nghĩ ngợi gì, một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh tôi trọn vẹn.

sĩ chống phát xít ? Chính vì bọn phát xít đã “ngửi” ra ngay, một nhà thơ “thuần
túy” như Lorca không bao giờ qui phục chủ nghĩa phát xít, không bao giờ có chỗ
đứng trong một chế độ độc tài. Đó là một biểu tượng bằng thi ca của tự do và cái
Đẹp, của dân chủ và nhân quyền, những điều hoàn toàn xa lạ, hoàn toàn đối nghịch
với chủ nghĩa phát xít.
@ Với tư cách là tác giả, ông thấy cần có những lưu ý gì với giáo viên và học sinh
khi tiếp nhận bài thơ này ?
Thanh Thảo: Tôi chỉ muốn mọi người tiếp nhận nó như một bài thơ. Những gì bài
thơ muốn nói, nó đã nói bằng ngôn ngữ, bằng nhịp điệu, bằng nhạc tính trong toàn
bộ cấu trúc bài thơ. Có thể thấy phần nào số phận Lorca, số phận của thơ ông qua
bài thơ ấy. Tôi đã yêu thương, ngưỡng mộ, đồng cảm với Lorca, và tôi muốn chia
sẻ những điều ấy với mọi người. Nếu các em học sinh bây giờ yêu thích nhạc
flamenco, thì việc các em tiếp cận với thơ Lorca sẽ mang lại cho các em nhiều cảm
xúc, cảm hứng hơn. Với các thầy cô giáo dạy văn lớp 12, tôi chỉ mong nhận được
sự đồng cảm qua bài thơ này. Riêng tôi nghĩ, bài thơ sẽ không khó nếu chúng ta
tiếp cận được với thơ Lorca, chúng ta yêu thơ Lorca, và chúng ta truyền được cho
học sinh của mình khát vọng tự do và dân chủ. “ Thơ là dành cho tất cả mọi người”
như Paul Eluard đã nói.
@ Việc kết thúc bài thơ bằng những từ tượng thanh “lila lila lila” mô phỏng tiếng
đàn có dụng ý nghệ thuật gì ?
Thanh Thảo: Thú thật, khi viết, tôi cũng không có ý đồ nghệ thuật gì, bởi những từ
tượng thanh này chợt đến, có lẽ là từ vô thức của tôi, và tôi viết ra như thế thôi. Tất
cả những gì chúng ta phân tích về bài thơ, đều đến sau khi bài thơ đã hoàn chỉnh.
Còn trong khi sáng tác, thì tôi nghĩ, không nhà thơ nào “nhằm mục đích” gì cả.
Sướng thì viết, thế thôi!
@ Xin cám ơn ông!
Nguyễn Trọng Hoàn
( thực hiện)