Ư

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: “GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY TRẺ
LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC”

Quảng Bình, tháng 9 năm 2018
1


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: “GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 45 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY TRẺ
LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC”

Họ và tên: Hoàng Thị Việt Thủy
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Mai Thủy

Quảng Bình, tháng 9 năm 2018

2


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: “Giải pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4-5 tuổi qua hoạt động

Ngoài ra hoạt động văn học còn mang tính nghệ thuật cao, qua ngữ điệu giúp trẻ
cảm nhận được cái hay,cái đẹp trong tiếng mẹ đẻ, những hành vi đẹp trong cuộc
sống ,từ đó trẻ biết sử dụng những ngữ điệu của mình để thể hiện tình cảm. Ngoài
ra văn học còn giúp phát triển trí nhớ ,tư duy cho trẻ 4-5 tuổi ,và là công cụ giúp
trẻ nói lên nhưng suy nghĩ cảm nhận của mình về nhân vật trong chuyện.
Nắm được ý nghĩa và tầm quan trọng của môn làm quen với văn học đối với
sự phát triển ngôn ngữ trẻ, tôi đã nhận thức được rằng mình cần phải tìm tòi đưa ra
được những nội dung phương pháp và hình thức dạy đổi mới để kích thích sự hứng
thú, say mê của trẻ vào tiết học nhằm khuyến khích trẻ nói nhiều, đọc nhiều. nâng
cao hiệu quả phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Những kỹ năng này trẻ lĩnh hội được trong quá trình nhận thức có hệ thống bằng
con đường luyện tập thường xuyên hằng ngày. Đây là cơ hội để trẻ trải nghiệm,
vận dụng vốn ngôn ngữ đã tích luỹ được vào hoạt động của bản thân, là điều kiện
rất tốt để trẻ phát triển khả năng sử dụng ngôn ngữ.. Từ những cơ sở lý luận trên
tôi đã đi sâu nghiên cứu đề tài “Giải pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
4-5 tuổi qua hoạt động dạy trẻ làm quen với văn học” nhằm đáp ứng nhu cầu
nhận thức của trẻ mầm non hiện nay.
Mục đích của tôi khi nghiên cứu đề tài này là nhằm phát triển vốn từ, ngôn
ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe hiểu ngôn ngữ, khả năng trình
bày logic, có trình tự, chính xác và rèn kỹ năng nghe đọc, kể, diễn cảm các tác
phẩm văn học cho trẻ 4-5 tuổi
1.2. Phạm vi áp dụng đề tài
- Đóng góp một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo
bé qua hoạt động làm quen với văn học.
- Giúp trẻ phát triển thẩm mĩ, giáo dục kỹ năng sống từ đó góp phần phát triển
toàn diện nhân cách trẻ.
Khi thực hiện sáng kiến này tôi nhận thấy trẻ đã có sự quan tâm đối với văn
học, đặc biệt là sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc có hiệu quả rõ dệt giúp hình thành
và phát triển hoàn thiện nhân cách trẻ. Tôi tin rằng nếu được áp dụng trong độ tuổi
mẫu giáo nhỡ trong trường mầm non Tnơi tôi đang công tác cũng như trong các

“Xây dựng trường Mầm non lấy trẻ làm trung tâm” Xây dựng mối quan hệ ứng xử
thân thiện, tăng cường đổi mới phương pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động của trẻ, hình thành ở trẻ các phẩm chất mạnh dạn, tự tin trong mọi
hoạt động, thân thiện với mọi người xung quanh; lễ phép trong giao tiếp, ứng xử .
Trong quá trình giảng dạy tôi về khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc của trẻ
còn nhiều hạn chế. Vì vậy, tôi thường xuyên chú trọng tổ chức hoạt động cho trẻ kể
chuyện làm quen các tác phẩm văn học theo các chủ điểm. Tuy nhiên trong quá trình
thực hiện tôi đã gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi:
- Trường có khuôn viên rộng rãi, đủ diện tích, có hàng rào bao quanh, có hệ
thống cống rãnh thoát nước đảm bảo vệ sinh, vườn trường có đường đi lối lại, bồn
hoa cây cảnh đảm bảo xanh - sạch - đẹp.
- Lớp học thoáng mát, đủ diện tích cho trẻ hoạt động, có công trình vệ sinh
khép kín, có đầy đủ đồ dùng vệ sinh chung, vệ sinh cá nhân đảm bảo an toàn cho
trẻ.
- Được sự quan tâm tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường, đầu tư về
cơ sở vật chất tương đối đầy đủ.
- Đa số trẻ nói rõ lời, trọn câu.
- Bản thân là một giáo viên trẻ, có trình độ chuẩn về chuyên môn, nhiệt tình
yêu nghề mến trẻ. Có khả năng đọc kể diễn cảm cho trẻ nghe và biết định hướng
cho trẻ kể chuyện sáng tạo có hiệu quả.
5


- Ban giám hiệu đã thường xuyên tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và các đợt
lên chuyên đề văn học, hội thi đồ dùng đồ chơi cho chị em đồng nghiệp học tập và
rút kinh nghiệm.
- Đa số phụ huynh của lớp nhiệt tình, quan tâm chu đáo tới con em và
thường xuyên trao đổi với giáo viên về tình hình học tập của con em mình
* Khó khăn:

Kĩ năng nghe kể
chuyện diễn cảm

30

9

30,0

21

70,0

Kĩ năng đàm
thoại

30

10

33,3

20

66,7%

Kĩ năng kể lại
chuyện và đóng
30
16

ngôn ngữ mạch lạc. do đó yêu cầu đặt ra với bản thân tôi nói riêng và các giáo
viên mầm non nói chung phải không ngừng học tập, trau dồi nâng cao trình độ cả
về lý thuyết lẫn thực hành vi tính sao cho sử dụng thành thạo. Bên cạnh đó tôi vẫn
tìm tòi học hỏi thêm cách soạn giáo án powerpoint trên máy vi tính, đây cũng là
những gợi ý tốt để giáo viên có thêm những ý tưởng sáng tạo mới nhằm tổ chức
các hoạt động cho trẻ một cách sinh động, cuốn hút và đạt hiệu quả cao hơn .
Không chỉ bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cô, mà cũng cần cho trẻ được
làm quen ,tiếp cận với những đồ dùng đồ chơi cô đã chuẩn bị, điều đó cũng giúp
cho giáo viên nắm bắt được sâu hơn tâm lý và sở thích của trẻ .
Giải pháp 2. Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí của trẻ.
Tôi tiến hành tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí của trẻ 4 tuổi để so sánh với trẻ 5 tuổi,
từ đó có biện pháp bồi dưỡng giáo dục trẻ 4 tuổi.
* Đặc điểm phát âm:
- Nói chung trẻ đã phát âm tốt hơn, ít ê a, ậm ừ. Trẻ vẫn còn phát âm sai, những âm
thanh khó có 2-3 âm tiết như: lựu – nịu, hươu – hiu, lá- ná, nói – lói, chiêm chiếp –
chim chíp, Tuy nhiên lỗi sai đã ít hơn so với trẻ 3 tuổi.
* Đặc điểm vốn từ:
- Vốn từ của trẻ tăng nhanh khoảng 1300 – 2000 từ. Danh từ và động từ ở trẻ
vẫn chiếm ưu thế. Tính từ và các loại từ khác trẻ đã sử dụng nhiều hơn.
- Trẻ đã sử dụng chính xác các từ chỉ biểu tượng về kích thước như:
Cao – thấp, dài – ngắn, rộng – hẹp, các từ chỉ tốc độ như: Nhanh – chậm, các từ chỉ
màu sắc: đỏ, vàng, trắng, đen. Ngoài ra các từ khái niệm thời gian như: Hôm qua,
hôm nay, ngày mai…trẻ dùng còn chưa chính xác. Một số trẻ còn biết sử dụng các
từ chỉ màu sắc như: Xám, xanh lá cây, tím, da cam.

7


- 100% trẻ biết sử dụng các từ cao, thấp, dài , ngắn, rộng, hẹp. Có 55% số trẻ
đếm được từ 1- 10. Tuy nhiên trẻ sử dụng một số từ còn chưa chính xác. Ví dụ: Mẹ

- Chú ý đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ để có sự điều chỉnh và sửa
sai, rèn luyện khả năng ngôn ngữ cho trẻ.
- Bản thân tôi trước khi tổ chức hoạt động cũng phải tự luyện giọng kể, cách
sử dụng tranh, sách tranh, rối, mô hình, giáo án powerpoint…để giúp trẻ cảm thụ
văn học một cách tốt nhất.
*Về phía nhà trường:
Từ những năm học trước thực hiện chuyên đề “Văn học” nhà trường đã có
suy nghĩ cần phát huy hiệu quả phòng thư viện, đồ chơi,phòng máy tính với các
8


trang thư viện điện tử ở đó lưu trữ những giáo án văn học có ứng dụng công nghệ
thông tin hoặc những hình ảnh, giữ liệu liên quan để thiết kế giáo án ứng dụng
công nghệ thông tin phục vụ tiết dạy làm quen văn học.
Đến nay trường đã có đủ sách, tranh chuyện, tranh thơ, thư viện đồ chơi, thư
viện giáo án điện tử phục vụ tiết dạy văn học cho tất cả các lứa tuổi.
- Về chuyện thì có truyện cổ tích, chuyện kể sang tạo theo từng chủ điểm,
những bài thơ, ca dao, cùng với nguồn tài liệu được lựa chọn với khả năng nhận
thức củ trẻ.
- Trong thư viện đồ chơi có vòng quay kỳ diệu, tranh rời, để trẻ tự sắp thành
câu chuyện, có sân khấu rối với đủ loại rối, trang phục để trẻ diễn tập tạo nhiều
hứng thú để giới thiệu nhân vật trong chuyện và trong thơ, trẻ có thể đóng kịch thể
hiện các nhân vật trong chuyện, trong thơ.
Ngoài ra phòng thư viện còn trang bị đầy đủ phương tiện nghe nhìn như đài,
băng hình, trang thư viện giáo án điện tử, máy chiếu, máy tính sách tay để phục vụ
tốt cho việc dạy và học môn làm quen văn học cho trẻ.
Giải pháp 4. Rèn kĩ năng cho trẻ thông quấcc hoạt động trên lớp.
* Dạy trẻ kể lại chuyện:
- Trẻ tái hiện lại một cách mạch lạc, diễn cảm tác phẩm văn học mà trẻ đã
được nghe. Trẻ sử dụng nội dung, hình thức ngôn ngữ đã có sẵn của các tác giả và

mà trẻ đóng vai, làm cho ngôn ngữ đàm thoại của trẻ thêm phong phú và đa dạng.
Ví dụ: Chủ đề gia đình- chơi nấu ăn: Trẻ tự phân vai chơi của mình: Mẹ đi
chợ, nấu ăn, chăm sóc các con, ba đi làm.
* Chơi đóng kịch:
- Tổ chức cho trẻ chơi đóng kịch là một phương pháp tốt để phát triển ngôn
ngữ đối thoại cho trẻ. Trẻ làm quen với các mẫu câu văn học đã được gọt giửa,
chọn lọc. Khi đó trẻ cố gắng thể hiện đúng ngữ điệu, tính cách nhân vật mà trẻ
đóng, giúp cho ngôn ngữ của trẻ mang sắc thái biểu cảm rõ rệt.
Ví dụ: Chủ đề gia đình, câu chuyện Tích Chu.
Cháu Thịnh đóng vai Tích Chu: Lúc đầu ham chơi, thái độ không vâng lời,
sau biết lỗi tỏ thái độ nhận lỗi, giọng chầm (Bà ơi, bà đi đâu! Bà ở lại với cháu,
cháu sẽ mang nước cho bà, bà ơi!)
Cháu Ánh Nguyệt đóng vai bà (giọng run run, rứt khoát) Bà đi đây! Bà
không về nữa đâu!
Cháu Thùy đóng vai bà tiên (tính cách hay giúp đỡ mọi người, giọng dịu
dàng,nhỏ nhẹ) Nếu cháu muốn bà cháu trở lại thành người thì cháu phải đi lấy
nước suối tiên cho bà cháu uống. Đường lên suối tiên xa lắm cháu có đi được
không?
Giải pháp 5. Tổ chức ôn luyện mọi lúc, mọi nơi, ôn luyện thông qua lễ hội
* Hoạt động ngoài trời:
Dạy trẻ kể về những hiện tượng, sự kiện trong cuộc sống hàng ngày, những
điều trẻ đã biết, tưởng tượng… Trẻ phải tự chọn nội dung, hình thức ngôn ngữ sắp
xếp chúng theo một chật tự nhất định.
Tôi chủ yếu tập cho trẻ kể theo hai dạng: kể chuyện miêu tả, kể chuyện
theo chủ đề.
* Kể chuyện miêu tả: Tôi dạy trẻ nêu tên, đặc điểm theo thứ tự khảo sát,
tính liên hệ, kết thúc nêu ý nghĩa hoặc hành động.
Ví dụ: Miêu tả thời tiết – Trời âm u, mây đen ,gió thổi mạnh, trời sắp mưa.
* Kể chuyện theo chủ đề: Tôi chủ yếu rèn cho trẻ truyền đạt lại những sự
kiện sảy ra trong một thời gian nhất định của nhân vật nào đó.

trước đề tài để trẻ suy nghĩ.
- Tổ chức sinh động để phát huy trí tưởng tượng của trẻ, giúp trẻ xây dựng
câu chuyện một cách hoàn chỉnh theo ý của từng cá nhân.
- Một số cháu đã kể được khi sử dụng mô hình, sách tranh, con rối, tranh ảnh
sưu tầm... sau mỗi lần kể tôi chú ý nhận xét kĩ lời kể của trẻ và tao mọi cơ hội cho
trẻ được kể chuyện sáng tạo.
Ôn luyện mọi lúc, mọi nơi cũng là một biện pháp giúp ổn định trẻ.
Tôi thường xuyên tổ chức ôn tập cho trẻ vào các hoạt động trong ngày, trong
giờ hoạt động chính cô tích hợp cho trẻ đọc thơ hoặc vè trong phần gây hứng thú
đầu giờ, trong giờ hoạt động ngoài trời cô tích hợp đồng dao vào các trò chơi vận
động.
Ví dụ: Trò chơi “Mèo đuổi chuột” lồng ghép bài đồng dao “Mèo đuổi
chuột”,
Vào các buổi chiều trong tuần trước khi tổ chức các hoạt động chiều tôi
thường cho trẻ đọc ôn lại các bài thơ, vè, đồng giao, câu chuyện trước, tổ chức hoạt
động chiều sau.
11


Thông qua các hoạt động tổ chức lễ hội tổ chức hoạt động kể chuyện đóng
kịch, đọc thơ… theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham
gia nhằm giúp trẻ hứng thú với bộ môn làm quen văn học.
Ví dụ: lễ hội 20/11chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam. cho trẻ kể chuyện
sáng tạo về cô giáo của mình.
Giải pháp 7. Liên kết giữa giáo viên và gia đình
- Tôi đã làm bảng tin tuyên truyền về chương trình dạy theo chủ đề và thay
tin hàng tuần để phụ huynh biết, trong bảng tuyên truyền này tôi đã ghi rõ nội dung
của từng câu chuyện, bài thơ, vè, đồng dao, để phu huynh nắm được nội dung và
phối hợp với giáo viên rèn luyện thêm cho trẻ ở nhà.
- Vận động phụ huynh hỗ trợ vật phế phẩm: thùng giấy, sách báo cũ, chuyện


- Qua công nghệ thông tin cô truyền thụ được đến trẻ tất cả những nội dung
giáo dục không chỉ bằng lời nói mà còn bằng hình ảnh minh hoạ, âm thanh, tiếng
động một cách sống động và trung thực.
Qua đây tôi thấy việc gây hứng thú cho trẻ khi kể chuyện, đọc thơ là rất cần
thiết, vì thế người giáo viên cần làm tốt những việc sau:
- Nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn của chính bản thân mình,coi ngôn
ngữ là phương tiện giáo dục chủ đạo.
- Giáo viên cần sưu tầm tranh ảnh có nội dung phù hợp, trao đổi kiến thức tự
học qua sách báo, internet, qua đồng nghiệp.
- Phối hợp với phụ huynh để động viên giáo dục trẻ thực hiện tốt yêu cầu
cần đạt phù hợp lứa tuổi trẻ.
Qua khảo sát cuối năm trẻ lớp tôi đã đạt được kết quả như sau.
Nội dung khảo
sát

Số trẻ
khảo sát

Đạt

Tỉ lệ
(%)

Không đạt

Tỉ lệ
(%)

Kĩ năng nghe kể

5
22,6
kịch
3.2. Kiến nghị, đề xuất:
- Tạo mọi điều kiện tốt nhất để giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ CS-GD trẻ.
- Tiếp tục quan tâm đầu tư kinh phí, xây dựng, mua sắm cơ sở vật chất phục
vụ công tác chăm sóc giáo dục trẻ.
Trên đây là những kinh nghiệm mà bản thân đã đúc rút ra từ quá trình dạy
dạy trẻ 4-5 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc qua hoạt động làm quen với văn học.
Những gì tôi đã làm tuy chưa cao nhưng cũng là sự cố gắng của bản thân. Vì vậy
tôi rất mong được sự góp ý chân thành của hội đồng khoa học nhà trường, hội đồng
khoa học cấp trên để tôi tiếp tục rèn luyện điều chỉnh góp phần vào việc chăm sóc
giáo dục các cháu đạt kết quả tốt nhất.
Xin chân thành cảm ơn!

13


14