Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
A- phần Mở đầu:
I- Lý do chọn đề tài:
Tranh cổ động (còn gọi là tranh áp phích) thờng để ở nơi công cộng
nhiều ngời qua lại, dùng để thông báo, kêu gọi, vận động... cho một vấn đề
nào đó thuộc mọi lĩnh vực, các hoạt động chính trị, văn hoá, thơng
mại...nhằm thu hút sự quan tâm, chú ý của đông đảo ngời xem tranh cổ động
còn đợc gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, mỗi bớc trởng thành
của tranh cổ động Việt Nam đều mang đậm tinh thần chiến đấu lao động,
sản xuất của Quân và dân ta qua các thời kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ.
Bằng ngôn ngữ riêng của mình, cùng với việc tìm tòi về mọi mặt nh về
nội dung, cách thể hiện, mầu sắc, bố cục..., với khẩu hiệu hành động đi trớc
những sự kiện lịch sử đang diễn biến, tranh cổ động phải dựa vào đó mà chỉ
lối cho quần chúng phơng hớng đi lên. Ngời, cảnh, sự việc đợc tranh đa ra
không xa vời, quá tầm với thực tế trớc mắt. Giá trị của tranh cổ động ở chỗ
hớng dẫn đợc cho mọi ngời tiến lên hành động. ý tranh phải thể hiện bằng
những hình tợng đợc chắt lọc kỹ càng mới dễ lôi cuốn và cổ vũ. ở đây hình
tợng phải đập vào mắt ngay, không chờ đợi, không chờ những giấy phút đào
sâu suy nghĩ theo kiểu tranh bày trong phòng. Tranh cổ động còn mang tính
chất hoành tráng khi nó đợc mang ra ngoài trời và chiếm những bề mặt rộng
lớn đầy ánh sáng, có nhiều khối lớn và mầu sắc của khung cảnh bao quanh.
Từ hình tợng đến mảng khối và hoà sắc đều phải cô đọng mang nhiều tính
chất hoành tráng, và cổ vũ đợc đông đảo quần chúng. Kỹ thuật mới cho phép
sử dụng nhiều đến ảnh chụp phối hợp với vẽ, dùng nhiều chất liệu sơn hay
ghép mảnh màu khác nhau, đôi chỗ làm nổi khối nh điều khắc. Tranh cổ
động đã vợt ra ngoài khuôn khổ ấn loát bình thờng để chiếm lĩnh cả khoảng
không gian.
1
Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
Ngay từ khi mới ra đời tranh cổ động Việt Nam đã có vai trò to lớn,

IV- Phơng pháp nghiên cứu:
- Phơng pháp nghiên cứu tài liệu:
- Phơng pháp phân tích, so sánh.
- Phơng pháp tổng hợp.
B- phần Nội dung:
Chơng I:
Đặc điểm tiêu biểu của tranh cổ động Việt Nam.
Tranh cổ động Việt Nam gắn liền với cuộc kháng chiến chống Pháp -
Mỹ của dân tộc đã dùng tiếng nói riêng của mình để hớng con ngời đi lên và
cũng đạt đợc những giá trị nhất định, sánh vai cùng với các thể loại tranh
khác, cùng với các thể loại nghệ thuật khác. Muốn thảo luận gì thì thảo luận,
chúng ta trớc hết phải đồng ý rằng tranh cổ động không phải là thể loại tranh
treo trong phòng, không phải là loại tranh để lui tới ngắm lâu, xem tỉ mỉ từng
nét bút, từng chi tiết, mà là loại tranh đa ra ngoài trời, thờng để ở những nơi
tập trung đông ngời qua lại, để phục vụ những ngời đang làm việc hoặc đang
vội vã đi làm việc và không có thì giờ ngắm nghía lâu. Chính vì thế và nhiều
khi chỉ vì thế mà nó đã phải khác các loại tranh khác rồi. Do đó, tranh cổ
động phải đập vào mắt ngời xem, ý tranh nêu ra phải thật rõ, thoáng trông
mọi ngời phải hiểu đợc ngay, vẽ ít mà nói đợc nhiều, cho nên hình ảnh phải
thật cô đọng, có tính khái quát cao. Cũng vì thế mà lối dùng hình ảnh tợng
trng có chiều dễ thích hợp với tranh cổ động. Chúng ta phản đối chủ nghĩa t-
ợng trng trong tranh nghệ thuật, nhng chúng ta có quyền sử dụng một ngời
một vật đó để có thể tợng trng cho một vấn đề. Để gợi cho ngời xem suy
nghĩ về một vấn đề nào đó mà tranh đa ra thì điều quan trọng hơn cả là hình
tợng trong tranh đó phải phù hợp với suy nghĩ của quần chúng. Hình tợng
3
Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
trong tranh cổ động phải có giá trị cao, phải phản ánh đầy đủ hình ảnh của
cuộc sống. Điều đó quyết định sức truyền cảm mạnh mẽ và năng lực phổ cập
nghệ thuật.

Chữ trong tranh cổ động tuy ngắn gọn nhng rất quan trọng, góp phần
làm rõ nội dung tranh, mạnh mẽ thêm nội dung tranh. Có thể dùng càng ít
chữ càng tốt để hình vẽ có tiếng nói là chính, nếu không có chữ thì sẽ là một
tranh cổ động độc đáo (ở đây các hình mảng đã nói lên đợc nội dung của tác
phẩm mà tác giả cần truyền đạt).
Tranh cổ động cũng có thể dùng lối bố cục chữ không cần đến các
hình mảng, với những lời kêu gọi, cổ vũ một vấn đề nào đó thì chữ cần phải
đầy đủ ý nghĩa mà tác giả muốn nói tới, bố cục chữ phải hợp lý.
Về kiểu chữ, không nên dùng quá nhiều kiểu chữ phức tạp, chữ cần rõ
ràng, giản dị chắc khoẻ, đặt đúng chỗ. Nếu tác giả dùng kiểu chữ phức tạp, r-
ờm rà thì ngời xem sẽ khó đọc và không hiểu tác giả muốn truyền đạt vấn đề
gì. Có khi ngời họa sĩ chỉ dùng một kiểu chữ nhng có thay đổi kích thớc của
chữ, chữ rõ ràng thì ngời xem có thể đọc và hiểu ngay đợc tác giả muốn
truyền đạt cái gì.
Bố cục chữ trong tranh cổ động cũng cần phải khéo kết hợp giữa hình
và chữ sao cho cân đối, hài hoà. Chữ phải đợc quy vào mảng hình cho trắc
chắn.
1.2: Lối vẽ tranh cổ động.
Lối vẽ tranh cổ động thiên về lối vẽ đồ hoạ, dùng cách vẽ trang trí các
mảng miếng, đờng nét.
Nh vậy hoạ sĩ cũng có thể dùng nét, mảng, mảng nét kết hợp để thể
hiện tranh cổ động.
Các ý tởng để thể hiện trong tranh cổ động hết sức quan trọng vì đây là
cái tiếng nói của tác phẩm mà hoạ sĩ muốn thể hiện một vấn đề nào đó. Dù
5
Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
mầu sắc có tiếng nói mạnh đến đâu cũng không thể có tiếng nói mạnh bằng
hình ảnh mà tranh diễn tả đợc vì t tởng mà bức tranh thể hiện quyết định đó
là hình ảnh mà tranh diễn tả.
Nghệ thuật không cho phép bê nguyên xi cảnh vật bên ngoài một cách

in gỗ theo lối dân gian, in đá tranh phổ biến, cổ động toàn dân tham gia
chiến đấu, sản xuất, làm công tác địch vận, làm vờn không nhà trống, đi dân
công, tham gia các chiến dịch...
Từ những khẩu hiệu hành động, những sự kiện lịch sử đang diễn biến,
tranh cổ động phải dựa vào đó mà chỉ lối cho quần chúng phơng hớng đi lên.
Ngời, cảnh, sự việc đợc nêu lên trong tranh chẳng nên quá xa vời, quá tầm
với thực tế trớc mắt.
2.2: Ngôn ngữ nghệ thuật tranh cổ động:
a) Tranh cổ động có ngôn ngữ riêng:
Tranh cổ động luôn có sự độc đáo riêng khác hẳn với các thể loại tranh
khác, có ý tởng hay, có tính sáng tạo cao với những mảng miếng, hình thể đ-
ợc cờng điệu, dùng hình ảnh diễn tả t tởng, có tính chất cổ vũ rất cao tác
động mạnh đến ngời xem.
b) Tranh cổ động có tính chiến đấu:
Trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam, tranh cổ động là một thể loại tuy
non trẻ, nhng đã trởng thành mau chóng, đáp ứng yêu cầu phục vụ các nhiệm
vụ cách mạng.
Từ lâu, tranh cổ động đã trở thành một trong những vũ khí sắc bén, tác
động mạnh đến t tởng, tình cảm và hành động của quần chúng cách mạng
Việt Nam. Đối với những nhiệm vụ phải giải quyết trong thực tiễn, thì trớc
tiên con ngời phải có nhận thức, nhất là nắm bắt đợc công việc nào khẩn cấp
hơn và vấn đề gì là trọng tâm đặt ra. Tranh cổ động đã là thể loại nghệ thuật
xung kích, truyền đạt kịp thời nhiệm vụ cách mạng và cổ vũ quần chúng
hoàn thành nhiệm vụ và chính những nhiệm vụ cách mạng đã thúc đẩy tranh
cổ động Việt Nam phát triển không ngừng.
7
Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
Mang truyền trống của nhân dân ta đánh giặc giữ nớc, các hoạ sĩ vẽ
tranh cổ động cũng rất thuần thục khi vẽ những đề tài chiến đấu và chiến
thắng. Hai hình ảnh đợc các hoạ sĩ thể hiện nổi bật nhất, đẹp nhất, sôi động

sức không nhỏ đáp ứng yêu cầu phục vụ nhiệm vụ cách mạng. Ngay từ khi
mới ra đời tranh cổ động Việt Nam đã có vai trò to lớn, phục vụ đắc lực cho
nhiệm vụ chính trị và cuộc sống nhân dân. Tranh cổ động đã trở thành một
thứ vũ khí sắc bén, tác động mạnh mẽ đến t tởng, tình cảm và hành động của
quần chúng cách mạng Việt Nam đối với nhiệm vụ phải giải quyết trong thực
tiễn, thì con ngời trớc tiên phải có nhận thức đợc công việc gì là khẩn cấp
hơn và vấn đề gì là trọng tâm đặt ra.
Tranh cổ động là thể loại tranh xung kích trong tuyên truyền và đã kịp
thời cổ vũ quần chúng hoàn thành nhiệm vụ cách mạng, trong thời kỳ kháng
chiến chống Pháp - Mỹ cứu nớc của quân và dân ta, tranh cổ động luôn có
mặt kịp thời, trở thành một thứ vũ khí hữu hiệu trên mặt trận t tởng của
Đảng, đóng góp xứng đáng vào thắng lợi vẻ vang của sự nghiệp đấu tranh
thống nhất đất nớc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trải qua những năm tháng
chiến tranh của nhân dân ta, tranh cổ động đã không ngừng lớn mạnh trong
giới nghệ sĩ mà còn đi sâu vào trong tiềm thức của mỗi ngời dân Việt Nam.
Mỗi tác phẩm ra đời đều mang trong mình những không khí của thời đại, các
hoạ sĩ từng bớc nối tiếp nhau đa tranh cổ động lên đến đỉnh cao, tranh cổ
động đã từng bớc thay đối hay hơn, có ý nghĩa hơn, ý tứ sâu sắc không rờm
9
Nghệ thuật tranh cổ động về đề tài chiến tranh
rà, các hoạ sĩ đã dần vận dụng triệt để những hình ảnh tợng trng cho các đề
tài mà hoạ sĩ cần thể hiện. Các mô tuýp vốn có nh bản đồ Việt Nam, hoa sen,
bàn tay... Và nổi bật có hình ảnh ba ngời lính đứng lên nóc hầm Đờ Cát ở
Điện Biên Phủ, đợc các hoạ sĩ sử dụng thờng xuyên nh một hình tợng riêng,
đây cũng chính là những u điểm để trở thành niềm thôi thúc các ý tởng của
các hoạ sĩ thời bấy giờ và cho đến ngày nay. Vì vậy tranh cổ động luôn tiến
cùng cuộc kháng chiến của dân tộc ta, qua các tác phẩm mới thời kỳ ta thấy
đợc tranh cổ động đã khẳng định đợc tiếng nói riêng của mình, góp phần
không nhỏ cùng quân và dân ta tiến lên dới sự dẫn dắt của Đảng.
Tranh cổ động đã và đang ngày càng hoàn thiện, khẳng định đợc tiếng