ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ NHƯ PHONG

QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT
LƯỢNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––

PHẠM THỊ NHƯ PHONG

QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT
LƯỢNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
Ngành: Quản lí Giáo dục
Mã số: 9140114

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Tính


trong quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và có những đóng góp chỉ bảo
tôi từ những ngày đầu nghiên cứu cho đến khi hoàn thành luận án.
Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo, Hiệu trưởng, Phó
Hiệu trưởng các trường THPT và đội ngũ cán bộ cấp sở thuộc địa bàn các
tỉnh Thái Bình, Nam Định, Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương đã nhiệt tình
cộng tác và cung cấp những vấn đề thực tiễn làm sáng tỏ đề tài.
Tôi xin cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ, động viên, khích lệ
tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Xin bày tỏ sự biết
ơn tới Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thái Bình đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho
tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Dù đã có nhiều cố gắng, song luận án chắc chắn không thể tránh khỏi
thiếu sót, kính mong nhận được các ý kiến chỉ dẫn của các thầy cô giáo, các
bạn đồng nghiệp, anh chị và các bạn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2019
Tác giả luận văn

Phạm Thị Như Phong


iii
MỤC LỤC

Lời cam đoan......................................................................................................i
Lời cảm ơn........................................................................................................ii
Mục lục.............................................................................................................iii
Danh mục cụm từ viết tắt.................................................................................iv
Danh mục các bảng...........................................................................................v
Danh mục các biểu đồ......................................................................................vi
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1

1.4.2. Tầm quan trọng của quản lý dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất
lượng ở trường Trung học phổ thông..............................................................35
1.4.3. Nội dung quản lý dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ở
trường Trung học phổ thông............................................................................36
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất
lượng ở trường Trung học phổ thông..............................................................43
1.5.1. Các yếu tố chủ quan..............................................................................43
1.5.2. Các yếu tố khách quan..........................................................................45
Kết luận Chương 1..........................................................................................47
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN
ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG..........................................48
2.1. Một vài nét về khách thể khảo sát............................................................48
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng.....................................................................50
2.2.1. Mục đích khảo sát.................................................................................50
2.2.2. Nội dung, phương pháp và quy trình.....................................................50
2.3. Thực trạng dạy học ở trường Trung học phổ thông vùng đồng bằng
sông Hồng.......................................................................................................55
2.3.1. Thực trạng các yếu tố đầu vào...............................................................55
2.3.2. Thực trạng quá trình dạy học ở trường Trung học phổ thông vùng
đồng bằng sông Hồng......................................................................................59


v
2.3.3. Thực trạng đánh giá kết quả dạy học ở trường Trung học phổ thông
vùng đồng bằng sông Hồng.............................................................................62
2.3.4. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng tới quá trình dạy học ở trường
Trung học phổ thông vùng đồng bằng sông Hồng..........................................64
2.4. Thực trạng quản lý dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất lượng dạy học
ở trường Trung học phổ thông vùng đồng bằng sông Hồng...........................66

Trung học phổ thông vùng đồng bằng sông Hồng..........................................88
3.2.1. Tổ chức tuyển sinh theo tiếp cận đảm bảo chất lượng dạy học.............88
3.2.2. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo
viên theo hướng đạt và vượt chuẩn.................................................................90
3.2.3. Tổ chức phát triển chương trình và kế hoạch dạy học theo hướng
mở, tạo tính linh hoạt trong dạy học...............................................................94
3.2.4. Huy động nguồn lực từ xã hội nhằm tăng cường cơ sở vật chất đáp
ứng yêu cầu dạy học........................................................................................97
3.2.5. Xây dựng cơ chế và tổ chức thực hiện giám sát, đánh giá thường
xuyên quá trình dạy học..................................................................................98
3.2.6. Chỉ đạo sử dụng kết quả giám sát, đánh giá cải tiến liên tục nâng
cao chất lượng dạy học..................................................................................103
3.2.7. Tổ chức đánh giá mức độ hài lòng của các bên liên quan về chất
lượng dạy học của nhà trường để cải tiến nâng cao chất lượng....................107
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp.............................................................113
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp......................113
3.4.1. Mục đích khảo sát................................................................................113
3.4.2. Nội dung khảo sát................................................................................113
3.4.3. Phương pháp khảo sát..........................................................................114
3.4.4. Đối tượng khảo sát..............................................................................114
3.5. Thử nghiệm kiểm chứng các biện pháp..................................................116
3.5.1. Mục đích thử nghiệm...........................................................................116
3.5.2. Nội dung thử nghiệm...........................................................................116


vii
3.5.3. Phạm vi, đối tượng, thời gian thử nghiệm...........................................116
3.5.4. Phương pháp và tiến trình thử nghiệm................................................117
3.5.5. Đánh giá kết quả thử nghiệm..............................................................121
Kết luận Chương 3........................................................................................135


Giáo dục và Đào tạo

GDPT

Giáo dục phổ thông

GV

Giáo viên

KĐCL

Kiểm định chất lượng

KTĐG

Kiểm tra, đánh giá

NCKH

Nghiên cứu khoa học

QLCL

Quản lý chất lượng

QLDH

Quản lý dạy học


Thử nghiệm


v
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Thực trạng đầu vào của quá trình dạy học ở trường Trung học
phổ thông vùng đồng bằng sông Hồng..........................................56
Bảng 2.2. Thực trạng quá trình dạy học ở trường THPT vùng đồng bằng
sông Hồng......................................................................................60
Bảng 2.3. Thực trạng đánh giá kết quả dạy học ở trường THPT vùng đồng
bằng sông Hồng.............................................................................62
Bảng 2.4. Yếu tố môi trường ảnh hưởng tới quá trình dạy học ở trường
THPT vùng đồng bằng sông Hồng................................................65
Bảng 2.5. Nhận thức của GV, CBQL về các yếu tố đảm bảo chất lượng
dạy học ở trường THPT.................................................................66
Bảng 2.6. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về quy trình, nội
dung các yếu tố đảm bảo chất lượng dạy học ở trường THPT
.......................................................................................................67
Bảng 2.7. Quản lý đầu vào của QTDH theo tiếp cận ĐBCL ở trường
THPT vùng đồng bằng sông Hồng................................................68
Bảng 2.8. Quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường THPT
vùng đồng bằng sông Hồng...........................................................71
Bảng 2.9. Chỉ đạo hoạt động hỗ trợ học sinh ở trường THPT vùng đồng
bằng sông Hồng.............................................................................73
Bảng 2.10. Phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong quản lý hoạt động
học tập của học sinh ở trường THPT vùng đồng bằng sông Hồng
.......................................................................................................75
Bảng 2.11. Đánh giá kết quả đầu ra của quá trình dạy học theo tiếp cận
ĐBCL ở trường THPT vùng đồng bằng sông Hồng......................77

nhiệm vụ học tập trước và sau thực nghiệm................................131


vi
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Tương quan trước và sau TN của trường THPT Chu Văn An.......132
Biểu đồ 3.2: Tương quan trước và sau TN của trường THPT Nguyễn
Đức Cảnh.....................................................................................132


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Để thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội thì phát huy đến mức cao
nhất nguồn lực con người được coi là nhân tố quyết định, trong đó giáo dục
và đào tạo là đòn bẩy quan trọng nhất. Để thực hiện mục tiêu trên, vấn đề chất
lượng, ĐBCL giáo dục, đào tạo ở tất cả các cấp học và trong từng cơ sở giáo
dục luôn được đặt lên hàng đầu nhằm cung ứng cho thị trường lao động
nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đảm bảo chất lượng giáo dục, dạy học trong các cơ sở giáo dục cần
được tiến hành một cách có hệ thống sao cho có sự đồng bộ giữa đảm bảo
chất lượng đầu vào, đảm bảo chất lượng quá trình và đảm bảo chất lượng đầu
ra, đồng thời phải có hệ thống quản lý tương ứng với từng khâu của quá trình
giáo dục, dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, dạy học và đảm bảo
chất lượng giáo dục, dạy học. Chính vì vậy, Ban Chấp hành Trung ương khóa
XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều
kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế có
nội dung chỉ đạo: “Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt,

ĐBCL, tác giả luận án nhận thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu về QLDH
ở trường THPT nhưng chủ yếu theo hướng nâng cao chất lượng dạy học, hoặc
dạy học phân hóa, hoặc nâng cao chất lượng tổng thể theo mô hình TMQ,
chưa có công trình nghiên cứu, luận án nào đi sâu nghiên cứu về QLDH ở
trường THPT theo tiếp cận ĐBCL.
Vì vậy, tác giả luận án chọn đề tài: “Quản lý dạy học theo tiếp cận
đảm bảo chất lượng ở trường Trung học phổ thông vùng đồng bằng sông
Hồng” làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng dạy học, quản lý dạy học
theo tiếp cận ĐBCL, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý dạy học ở trường
THPT vùng đồng bằng sông Hồng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục


3
THPT và tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của nhà trường về chất lượng dạy
học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu đề tài
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học ở trường THPT.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở các trường THPT
vùng đồng bằng sông Hồng.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở
trường THPT.
- Nghiên cứu thực trạng quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường
THPT vùng đồng bằng sông Hồng.
- Đề xuất biện pháp quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường
THPT vùng đồng bằng sông Hồng.

thống hóa các tài liệu có liên quan đến quản lý dạy học ở trường trung học
phổ thông, các tài liệu này bao gồm:
- Các văn kiện, văn bản về chủ trương của Đảng và Nhà nước và Bộ
GD&ĐT có liên quan đến đề tài.
- Các sách và tài liệu về giáo dục học, tâm lý học, khoa học quản lý
giáo dục; về các quan điểm, các xu thế tiếp cận hiện đại của khoa học đảm
bảo chất lượng.
- Các công trình nghiên cứu về khoa học quản lý giáo dục, như: các
chuyên khảo, các báo cáo khoa học, các bài báo và luận án có liên quan đến
đề tài.
Các tài liệu trên được phân tích, nhận xét, tóm tắt và trích dẫn phục vụ
trực tiếp cho việc xây dựng cơ sở lý luận của đề tài.
6.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra
Sử dụng phương pháp điều tra để nghiên cứu đánh giá được thực trạng
về quy mô và chất lượng học sinh THPT, đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giáo


5
viên và cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ở trường THPT trên địa bàn khảo sát;
sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi tiến hành khảo sát trên các
đối tượng là giáo viên, CBQL trường THPT, CBQL của các Sở GD&ĐT
vùng đồng bằng sông Hồng để nghiên cứu đánh giá về thực trạng dạy học
và quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường THPT.
Sử dụng phương pháp phỏng vấn, trao đổi với giáo viên, CBQL trường
THPT, CBQL Sở GD&ĐT một số tỉnh để tìm hiểu thêm về tình hình đội ngũ
giáo viên, CSVC, TBDH, những nhu cầu, điều kiện đảm bảo chất lượng và
đánh giá của họ về thực trạng dạy học, quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở
trường THPT vùng đồng bằng sông Hồng.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động sư phạm

có thể sử dụng để quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường THPT vùng
đồng bằng sông Hồng.
7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý dạy học theo tiếp cận
ĐBCL: ĐBCL đầu vào, ĐBCL quá trình và ĐBCL đầu ra của Hiệu trưởng
trường THPT công lập vùng đồng bằng sông Hồng.
8. Những luận điểm cần bảo vệ
Quản lý dạy học theo tiếp cận ĐBCL ở trường THPT là quá trình chủ
thể quản lý tiến hành đồng bộ các khâu quản lý đầu vào, quá trình và quản lý
đầu ra.
Quản lý dạy học ở trường THPT vùng đồng bằng sông Hồng đã quan tâm
đến vấn đề đảm bảo chất lượng. Tuy nhiên, chưa thể hiện tính đồng bộ giữa các
khâu quản lý đầu vào, quá trình và quản lý sản phẩm đầu ra.
Thực hiện tốt các biện pháp quản lý đầu vào, quá trình và đầu ra của
quá trình dạy học... sẽ nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT vùng
đồng bằng sông Hồng.


7
9. Kết quả nghiên cứu mới của luận án
Quản lý dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ở trường THPT là
quá trình chủ thể quản lý tiến hành đồng bộ các khâu quản lý đầu vào, quá
trình và quản lý đầu ra.
Quản lý dạy học ở trường THPT vùng đồng bằng sông Hồng đã quan
tâm đến vấn đề ĐBCL. Tuy nhiên, chưa thể hiện tính đồng bộ giữa các khâu
quản lý đầu vào, quá trình và quản lý sản phẩm đầu ra.
Thực hiện tốt biện pháp quản lý đầu vào, quá trình và đầu ra của quá
trình dạy học sẽ nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT vùng đồng bằng
sông Hồng.
10. Cấu trúc của luận án

thoải mái của lớp học), chuẩn bị bài dạy (tư duy, kế hoạch bài học cụ thể và sáng
tạo trước mỗi giờ dạy), thể hiện trong khi giảng (thực hiện tốt nhất bài học theo
kế hoạch) và nâng cao dần (tìm kiếm và sử dụng các ý kiến phản hồi). Nghiên
cứu cũng chỉ rõ: các phương pháp giảng dạy tích cực được phát triển chi tiết
nhằm thuận tiện hơn cho quản lý và nâng cao chất lượng giảng dạy song tính
hiệu quả chưa cao. Ngoài ra, từ các giả thuyết và nghiên cứu thực tiễn kiểm
chứng của nghiên cứu này thể hiện trong kết quả định tính là phương pháp giảng


9
dạy tích cực có ảnh hưởng tốt đến thành tích của học sinh và thuận lợi cho sự
giám sát quá trình thực hiện của giáo viên; dành thời gian phân tích kết quả học
tập; cùng xây dựng kế hoạch học tập với giáo viên; thiết lập việc giám sát giảng
dạy và cam kết mục tiêu với giáo viên. [75], [85].
Taylor, A and F Hill (1997) và các cộng sự nghiên cứu về quản lý dạy học
cho rằng: đánh giá là công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học với
hai mức độ, cụ thể là: giám sát (tìm kiếm cách đánh giá các biện pháp để kế
hoạch giảng dạy hiệu quả và kết quả của nó đối với thành tích học tập của học
sinh); đánh giá (đánh giá tác động của việc học và dạy ở mức độ chiến lược
hơn) [69], [82], [84].
Nhóm nghiên cứu của Đại học Ulster Roger E llis trong “Vấn đề và cách
tiếp cận”, Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approaches
(1993) [80] đề cập đến mục đích của giảng dạy là học tập, vì vậy, chất lượng của
giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập. Các nghiên cứu khẳng định: để
ĐBCL dạy học cần chính xác hóa các tiêu chuẩn; xác định các chức năng và quy
trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn; giám sát điều chỉnh quá trình thực hiện để
đạt được các tiêu chuẩn xác định và cần có hồ sơ rõ ràng về mức độ đạt được các
tiêu chuẩn để đánh giá.
Thông qua nghiên cứu việc giảng dạy và cách thức để nâng cao chất lượng
giảng dạy, các tác giả cho rằng cần quản lý việc nghiên cứu bài học. Hiệu trưởng

(2). Kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các PPDH khác nhau;
(3). Phát triển khả năng tự học của người học;
(4). Kết hợp cá nhân với hoạt động nhóm và phát huy khả năng của
cá nhân;
(5). Tăng cường kỹ năng thực hành;
(6). Đổi mới cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học;
(7). Đổi mới cách soạn giáo án, lập kế hoạch bài học và xây dựng mục
tiêu bài học.


11
Tác giả Nguyễn Ngọc Hùng (2006) đã đi vào xác định cơ sở lý luận của
QLDH thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ
thuật; khảo sát đánh giá thực trạng QLDH thực hành tại các trường sư phạm
kỹ thuật; đề xuất các giải pháp đổi QLDH thực hành theo tiếp cận năng lực
thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ thuật trong đề tài nghiên cứu “Các giải
pháp đổi mới QLDH thực hành theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện cho
sinh viên sư phạm kỹ thuật” [39].
Tác giả Ninh Văn Bình (2008) đi sâu nghiên cứu “Biện pháp quản lý
hoạt động dạy học ở trung tâm giáo dục thường xuyên nhằm nâng cao chất
lượng dạy học”. Nội dung nghiên cứu cơ bản là: nghiên cứu cơ sở lý luận của
đề tài; đánh giá thực trạng về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở
Trung tâm Giáo dục thường xuyên; đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt
động dạy học ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên nhằm nâng cao chất lượng
dạy học [5].
Tác giả Lê Hoàng Hà (2012) nghiên cứu về “Quản lý dạy học theo quan
điểm dạy học phân hoá ở trường trung học phổ thông Việt Nam hiện nay”,
Nguyễn Thanh Bình (2007), “Dạy học phân hóa nhìn từ góc độ của giáo
dục”, Phạm Thị Hồ Điệp (2012) nghiên cứu về “Dạy học phân hóa trong môn
Tiếng Việt ở các trường tiểu học hòa nhập”, Ngô Hữu Dũng (1996) với công

Trong cuốn “Nghệ thuật và khoa học dạy học”, tác giả Robert J
Marzano khẳng định nghề dạy học vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Tác giả
cho rằng, muốn nâng cao chất lượng dạy học, người giáo viên phải biết lựa
chọn, xây dựng các phương pháp dạy học cụ thể, phù hợp với đối tượng học
sinh của mình tại những thời điểm thích hợp [52], theo đó quản lý dạy học
cần quan tâm đến nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên.
Nghiên cứu đảm bảo chất lượng dạy học tập trung vào vai trò của giáo
viên, tác giả Muhammad Abdul Malik, Dr. Ali Murtaza, Dr.Abdul Majeed
Khan, trong nghiên cứu “Vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy