Về luân lí xã hội ở nớc ta
(Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây)
Phan Châu Trinh

A.Mục tiêu bài học Giúp HS :
- Cảm nhận đợc tinh thần yêu nớc, t tởng tiến bộ của Phan Châu Trinh khi kêu gọi gây dựng nền luân lí xã hội ở nớc
ta.
- Hiểu đợc nghệ thuật viết văn chính luận. Có ý niệm về phong cách chính luận của một tác giả cụ thể.
B. Chuẩn bị: GV: giáo án, SGK
Trò: Trả lời câu hỏi HDHB SGK
C.Tiến trình bài học:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới
Vào những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, xã hội nớc ta lâm vào tình trạng trì trệ và yếu kém về mọi mặt, do
chính sách Ngu dân mà thực dân Pháp áp đặt. Trong hoàn cảnh đó, nhiều ngời con u tú của dân tộc đã có t tởng
tiến bộ nhằm canh tân đất nớc. Một trong số đó là nhà yêu nớc Phan Châu Trinh tinh thần yêu nớc nồng nàn của ông
đã đợc thể hiện trong bài Đạo đức và luân lí Đông Tây và tiêu biểu là đoạn trích về luân lí xã hội ở nớc ta.
Hoạt động 3: Bài mới
HĐ của GV Nội dung cần đạt
I. Tiểu dẫn
HS thuyết trình TD SGK
1.Tác giả:
- Phan Châu Trinh (1872-1926)
- Quê
- Cuộc đời

Phan Châu Trinh là một trong những nhà cách mạng lớn
của nớc ta những năm đầu thế kỷ XX
- Sự nghiệp
? Trình bày xuất xứ đoạn
trích, thể loại?

gì về tác giả?
1.Phần 1:Đặt vấn đề
- Đặt vấn đề trực tiếp, trực diện

gây ấn tợng mạnh đối với ngời nghe,
thu hút sự quan tâm, chú ý của họ.
- Luân lí xã hội là khái niệm chỉ những quan niệm, nguyên tắc, quy định
hợp lí hợp lẽ thờng chi phối mọi quan hệ, hoạt động và phát triển của xã
hội.
- Cách nói phủ định: tuyệt nhiên không ai biết đến

khẳng định một
hiện thực đau lòng

thuyết phục ngời nghe (ngời đọc)
So sánh, tăng cấp: so với quốc gia luân lí thì ngời mình còn dốt nát
hơn nhiều

nhấn mạnh sự thực chua xót của dân ta.

T duy sắc sảo, nhạy bén của nhà cách mạng Phan Châu Trinh
- Quan niệm Nho gia (tề gia, trị quốc, bình thiên hạ) đã bị hiểu sai, hiểu
lệch đi: bình thiên hạ là cai trị xã hội, là đè nén mọi ngời đem lại quyền
1
lợi cho cá nhân mình. (bình thiên hạ (xã hội) là góp phần làm cho xã hội
mọi ngời an c lạc nghiệp no đủ, giàu có, hạnh phúc vạn nhà ...

Quan niệm t tởng của một nhà nho uyên bác, sắc sảo, thức thời.
Gọi HS đọc phần 2
? Tác giả đã so sánh bên ta và

cự, vận dụng kì cho đợc công
bình mới nghe.
- Nguyên nhân: có đoàn thể, có ý
thức sẵn sàng làm việc chung, có
ăn học, biết nhìn xã trông rộng.
- Điềm nhiên nh ngủ, chẳng biết gì
- D/c: không hiểu cái nghĩa vụ loài
ngời ăn ở với loài ngời, nghĩa vụ
mỗi ngời sống trong nớc cũng cha
hiểu gì cả; phải ai tai nấy, ai chết
mặc ai.
- Nguyên nhân: cha có đoàn thể,
không trọng công ích.

thuyết phục ngời nghe, ngời đọc trớc t tởng đúng đắn của Phan Châu
Trinh đồng thời thẳng thắn chỉ ra những yếu kém của dân ta
- Từ: ngời nớc ta, ngời mình, ông cha mình

tình cảm thân thiết gắn
bó

tác động sâu sắc đến tình cảm và ý thức dân tộc của ngời nghe.
Nó thể hiện mong ớc, trăn trở của tác giả: muốn đất nớc mình cũng đợc
nh thế, có một nền luân lí xã hội thực sự, dân Việt Nam phải có đoàn
thể, có dân trí, hiểu luân lí xã hội. Mỗi ngời dân có ý thức tơng trợ giữa
cá nhân với cá nhân

lập luận chặt chẽ, lúc nhẹ nhàng, lúc mạnh mẽ, đanh thép
*Nguyên nhân của tình trạng dân không biết đoàn thể, không trọng
công ích là:

? Trớc thực trạng đó PCT đã
có kết luận gì? Nhận xét kiểu
câu đợc sử dụng ở đây? Hiệu
quả NT?
+ KL: với thực trạng ấy thì dân làm sao có thể có t tởng cách mạng. Và
tinh thần dân chủ, xã hội chủ nghĩa, tinh thần đoàn thể, ý thức cộng
đồng của nớc ta làm sao có đợc.
Lời văn từ hùng hồn chuyển sang từ tốn song đầy da diết, đau xót.
? Trớc thực trạng xã hội ta lúc
bấy giờ, tác giả đã đề xuất giải
pháp gì?
? Chủ trơng của PCT về luân lí
xã hội ở Việt Nam ngày nay
còn có ý nghĩa thời sự ntn?
? Nhận xét cách kết hợp yếu
tố biểu cảm với yếu tố nghị
luận trong đoạn trích?
3.Phần 3:Kết thúc vấn đề
- Nêu giải pháp rõ ràng, thuyết phục, ngắn gọn: mục đích tơng lai tối th-
ợng: nớc Việt Nam tự do, độc lập.
- Con đờng, giải pháp trớc mắt và lâu dài: Nhân dân cần phải xây dựng
đoàn thể; đẩy mạnh truyền bá t tởng xã hội chủ nghĩa (dân chủ) trong
nhân dân.

T tởng tiến bộ của Phan Châu Trinh
Lu ý: Cách hiểu k/n XHCN của Phan Châu Trinh không giống với
chúng ta ngày nay. Cụ hiểu XHCN cơ bản là XH dân chủ.
.NT:
Cách kết hợp yếu tố biểu cảm với yếu tố nghị luận:
+ yếu tố nghị luận: cách lập luận chặt chẽ, lôgíc; nêu chứng cứ cụ thể,