1
3 bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng
Căn bệnh này cực kỳ khó chịu và không thể chữa khỏi hoàn toàn. Hễ gặp
phải tác nhân gây dị ứng hoặc cứ đến thời tiết bất lợi là bệnh nhân
lại lên cơn sụt sịt. Một số bài thuốc Đông y có thể làm giảm triệu
chứng này.
Viêm mũi dị ứng do những nguyên nhân ngoại lai gây ra mà con đường xâm
nhập chủ yếu là mũi. Có thể chia bệnh làm hai nhóm chính: theo mùa và quanh
năm. Nhóm bệnh theo mùa thường xuất hiện vào mùa xuân hoặc mùa hè hàng
năm; thời điểm mắc bệnh này gần như đã trở thành quy luật. Nhóm bệnh quanh năm thường
xuất hiện do những dị nguyên mà bệnh nhân gặp phải gây ra như khói bụi...
Một số bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng đơn giản:
- Bệnh do phong hàn phạm phế (chảy nước mũi trong): Quế chi 6 g, cam thảo 4 g, gừng 4 g,
tang bì 10 g, bạch chỉ 12 g, tế tân 6 g, phòng phong 12 g, kinh giới 10 g. Sắc uống.
- Bệnh do phong nhiệt phạm phế (nước mũi đục): Ngưu bàng tử, cúc hoa, tang diệp, cát căn
mỗi thứ 12 g; bạc hà 6 g, thuyền toái 6 g, cam thảo 4 g. Sắc uống.
- Bệnh lâu ngày (phế khí hư): Hạnh nhân, rễ cây bách bộ, cát cánh, nhân sâm mỗi thứ 6 g; tang
bì (vỏ rễ cây dâu), đẳng sâm, hoàng kỳ, hoài sơn, bạch truật mỗi thứ 12 g. Sắc uống.
BS Nguyễn Minh Phương, Sức Khỏe & Đời Sống
Chứng viêm mũi
Các thuốc gây co mạch có thể chữa triệu chứng ngạt do viêm mũi. Tuy nhiên, việc lạm
dụng nó có thể tạo ra hiện tượng viêm mũi do thuốc và lệ thuộc vào thuốc.
Mũi là bộ phận cửa ngõ của đường hô hấp, nơi tiếp nhận, lọc sạch, sưởi ấm, làm ẩm không khí.
Mũi giúp con người cảm nhận được mùi vị. Khoang mũi có cấu tạo rất phức tạp để đảm nhận
các chức năng ngửi, thở và phát âm. Tầng trên của mũi làm nhiệm vụ cảm nhận mùi, nơi tập
trung đầu mút của dây thần kinh khứu giác. Việc chức năng này bị chèn ép hoặc tổn thương sẽ
ảnh hưởng lớn tới sự cảm nhận mùi và gián tiếp gây giảm chức năng sinh lý.
Tầng dưới mũi tham gia quá trình hô hấp, dẫn luồng không khí từ ngoài qua mũi tới họng rồi
vào phổi. Tầng này chịu ảnh hưởng của cuốn mũi dưới. Khi viêm, cuốn mũi có thể nở to ra,
chèn ép toàn bộ khe thở, gây hiện tượng ngạt tắc mũi. Nếu không được điều trị hoặc điều trị
không đúng cách, cuốn mũi có thể bị giãn nở to liên tục, không còn co lại khi dùng thuốc co

Naphazolin là một loại thuốc co mạch mạnh có tác dụng tại chỗ. Khi mũi tắc, chỉ cần nhỏ
thuốc là mũi thông ngay. Điều này dễ gây lạm dụng thuốc mỗi khi bị cảm cúm nhẹ gây ngạt
mũi. Nếu nhỏ một vài lần và cách xa nhau thì vô hại nhưng nếu dùng lâu, niêm mạc mũi do
thiếu sự tưới máu cần thiết sẽ trở nên bị phù nề, các cuốn mũi bị quá phát, gây nghẹt mũi.
Naphazolin mỗi khi tiếp xúc với niêm mạc mũi sẽ lập tức gây co mạch mạnh, làm mũi thông
thoáng, nhưng tiếp đó lại có hiện tượng "dồn máu trở lại" làm tắc mũi, đòi hỏi phải nhỏ tiếp.
Mặt khác, niêm mạc mũi sau nhiều lần nhỏ thuốc sẽ bị phù nề, trở thành kém nhạy cảm đối với
thuốc nên đòi hỏi phải nhỏ nhiều thêm, gây ra cái vòng luẩn quẩn khiến người bệnh không rời
bỏ được thuốc và ngày càng phải tăng thêm số lần cũng như lượng thuốc nhỏ.
Muốn điều trị có kết quả, bệnh nhân phải ngừng ngay hoặc từng bước ngừng việc nhỏ mũi
bằng naphazolin. Để đối phó với triệu chứng nghẹt mũi, bạn có thể châm hoặc day huyệt
3
nghinh hương ở hai bên cánh mũi (có tác dụng làm đỡ nghẹt). Ở tư thế nằm, mũi dễ tắc hơn do
máu dễ dồn lên đầu. Vì thế buổi tối trước khi đi ngủ, bạn nên hoạt động thể dục hoặc đi bộ để
máu được phân bố điều hòa cho các bộ phận, sẽ dễ ngủ hơn.
Ngoài ra, bạn nên đến khám bệnh ở một cơ sở chuyên khoa tai mũi họng có trang bị tốt để
được chẩn đoán chính xác. Nếu đúng là viêm mũi mạn tính với cuốn mũi phình to do quá phát
niêm mạc, thầy thuốc chuyên khoa có thể giúp bạn dễ thở hơn bằng các kỹ thuật giản đơn (như
bẻ cuốn mũi, đốt cuốn mũi bằng điện hoặc laser) trước khi phẫu thuật cắt bỏ phần quá phát của
cuốn mũi (nếu cần thiết).
GS Phạm Kim, Sức Khỏe & Đời Sống
ngạt mũi và cách chữa trị
Thông thường, chúng ta rất chủ quan với hiện tượng ngạt mũi và dễ bỏ qua. Nhưng theo
các chuyên gia tai mũi họng, đây là một dấu hiệu cần được quan tâm theo dõi vì
có thể là triệu chứng của các bệnh lý nguy hiểm như khối u, dị vật...
Hiện tượng ngạt mũi có thể gặp ở mọi lứa tuổi, là cấp tính hoặc mạn tính. Bình thường, chúng
ta thở đường mũi một cách chậm rãi, đều đặn, không có tiếng kêu và miệng thì ngậm lại; khi
bịt một bên mũi, ta vẫn thở được dễ dàng. Khi ngạt mũi, ta thở khó khăn và có tiếng kêu; nếu
bịt một bên mũi, ta sẽ ngạt và phải thở bằng miệng. Người bị ngạt mũi ban đêm hay ngáy và
sáng dậy họng bị khô, có cảm giác vướng họng, thường xuyên phải đằng hắng. Khi thở bằng

GS Phạm Khánh Hòa, Sức Khoẻ & Đời Sống
Triệu chứng viêm mũi xoang
Sốt, đau vùng mặt theo chu kỳ, nhức đầu, ngạt tắc mũi... là những biểu hiện của viêm
xoang. Căn bệnh này gần đây có xu hướng tăng. Tại Bệnh viện tai mũi họng
Trung ương, viêm mũi xoang chiếm hơn 60% tổng số bệnh nhân tới khám.
Có nhiều nguyên nhân gây bệnh:
Nhiễm khuẩn do viêm mũi hay viêm họng cấp hoặc sau các bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường
hô hấp, nhiễm khuẩn do răng.
Các kích thích lý, hóa học, các hơi khí hóa chất độc, độ ẩm cao cũng là nguyên nhân gây viêm
xoang cấp.
Chấn thương do hỏa khí, cơ học hay áp lực gây xuất huyết, phù nề, thương tổn niêm mạc và
thành xoang.
Các yếu tố tại chỗ như lệch hình vách ngăn hay nhét bắc mũi làm ứ tắc xuất huyết xoang.
Các yếu tố toàn thân như suy nhược, đái đường...
Khi bị viêm mũi xoang, thông thường bệnh nhân chỉ thấy mệt mỏi, sốt nhẹ, nhưng cũng có
trường hợp sốt cao (nhất là ở trẻ em). Đau vùng mặt là dấu hiệu chính, thường đau về sáng do
đêm bị ứ đọng xuất tiết, đau thành từng cơn gây nhức đầu. Đau nhức nhất là vùng quanh mắt,
đau thành cơn, theo nhịp mạch đập. Ấn thấy đau ở phía dưới ổ mắt, cơn đau có chu kỳ đúng
khoảng thời gian nhất định trong ngày, thường vào lúc từ 8 giờ tới 11 giờ. Bên cạnh đó, bệnh
nhân thường thấy ngạt, tắc mũi. Tùy theo tình trạng viêm mà tắc một hay cả hai bên, mức độ
nhẹ hoặc vừa, từng lúc hay tắc liên tục gây mất ngửi, ngạt nhiều bên đau, ngạt tăng về ban
đêm. Chảy mũi đặc có thể mủ lẫn máu.
5
Trường hợp viêm xoang do răng số 5, 6, 7 hàm trên sẽ thấy bị áp-xe quanh răng, đau nhức theo
nhịp mạch đập. Lợi quanh đó bị viêm, mủ chảy từ xoang ra rất thối, chảy mủ mũi vàng đục
làm hoen bẩn khăn tay, có mùi hôi. Xì mạnh đôi khi thường gây đau và lẫn tia máu. Viêm
xoang cấp có thể tự khỏi nhưng cũng dễ chuyển thành viêm xoang mạn.
Về điều trị, bệnh nhân phải dùng thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm và phù nề tại chỗ. Ví dụ:
Đặt bấc có tẩm dung dịch tampon naphazolin, ephedrin vào khe giữa, xông menthol, khí dung.
Chỉ chọc rửa xoang hàm khi đã giảm viêm nhiễm (hết sốt, bạch cầu trong máu trở lại bình

Xoang là các hốc trong xương ở chung quanh mũi. Có bốn cặp xoang: xoang trán ở trán, xoang
bướm ở giữa đôi mắt, xoang sàng nằm sâu ở trong đầu phía sau mắt và xoang hàm nằm sau gò
má, dưới hốc mắt. Các xoang này có đường nhỏ ăn thông vào mũi. Không khí ra vào và các
chất nhầy trong xoang theo các ống này đổ ra mũi.
Nguyên nhân
Có thể là do vi trùng, siêu vi hoặc do vi nấm, thường thấy nhất là sau khi bị cảm cúm hoặc do
viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc do tình trạng vẹo vách ngăn, có trường hợp viêm xoang là hậu
quả của sâu răng, nhiễm trùng răng hàm trên.
Triệu chứng
Người bệnh thường bị nghẹt mũi, nước mũi xanh đục, nước mũi có thể chảy ra trước hoặc ra
sau cổ họng gây ngứa họng và kích thích ho. Ngoài ra, thường bị nhức đầu âm ỉ, từng cơn,
hoặc chỉ có cảm giác nặng nề ở mặt. Người bệnh không tập trung suy nghĩ được. Ðôi khi ăn
không ngon, ngủ không yên giấc, ảnh hưởng đến sức khỏe.
Thời xưa, khi chưa có kháng sinh, viêm xoang có thể ăn lan vào hốc mắt hay ăn lan vào não
gây biến chứng nguy hiểm. Ngày nay, viêm xoang gây khó chịu cho người bệnh nhưng hiếm
khi có thể đe dọa tới sức khỏe, nếu bị tái phát nhiều lần hoặc không điều trị, viêm xoang trở
thành bệnh mãn tính, rất khó chữa trị. Người bệnh thường xuyên bị nghẹt mũi, chảy mũi, đau
nhức ở trên hoặc chung quanh mắt, có người không ngửi được mùi.
Ðiều trị
Giữ nhiệt độ trong nhà vừa phải, xông mũi bằng hơi nước nóng, uống nước nhiều để làm loãng
các chất tiết. Nếu viêm xoang do vi trùng, bác sĩ có thể cho bạn uống một đợt kháng sinh từ 10
- 14 ngày. Thuốc chống sổ mũi có thể giúp mủ và chất nhầy thoát ra, nhưng cũng phải cẩn thận
khi dùng vì có thể gây hại nhiều hơn lợi khi làm khô mũi quá mức và các chất không thoát ra
ngoài được.
Kèm theo điều trị bằng thuốc, có thể rửa xoang bằng phương pháp Proetz. Phương pháp này
rất hiệu quả, bệnh nhân cảm thấy dễ chịu sau vài lần rửa. Nếu viêm xoang không bớt khi dùng
thuốc, có thể gây tê và chọc xoang để thoát các chất ứ đọng và phải mổ xoang trong trường
hợp vẹo vách ngăn.
Ngày nay, thiết bị nội soi xoang có thể biết được rõ ràng chỗ bị tắc nghẽn và có thể áp dụng kỹ
thuật cao cấp để phẫu thuật thay vì phải mổ theo kiểu cũ nên kết quả điều trị tốt hơn.

bệnh khi có những yếu tố thuận lợi. Ðó là những yếu tố làm giảm thông khí xoang và giảm sự
dẫn lưu của xoang như: tắc lỗ thông mũi xoang do viêm xoang mạn tính, polype mũi xoang, dị
vật trong mũi xoang.
- Yếu tố toàn thân: Người bệnh bị suy giảm miễn dịch (khi mắc các bệnh về máu, điều trị bằng
hóa chất, dùng thuốc ức chế miễn dịch, nhiễm HIV..., bệnh tiểu đường, dùng thuốc corticoide
kéo dài, kháng sinh phổ rộng.
Biểu hiện lâm sàng
Giống như viêm xoang do những tác nhân khác, viêm xoang do nấm cũng cho những triệu
chứng tương tự. Tùy theo xoang bị bệnh mà có triệu chứng khác nhau.
8
Những triệu chứng thường gặp là nhức đầu, nghẹt mũi, chảy mũi trong hay đục. Trong viêm
xoang hàm thường nhức đầu vùng gò má, thái dương. Viêm xoang bướm nhức đầu thường khu
trú ở vùng đỉnh, vùng chẩm lệch về bên xoang bị bệnh. Ðôi khi khịt mũi, khạc đàm có lẫn ít
máu. Thời gian phát hiện bệnh thường kéo dài do không nghĩ đến viêm xoang do nấm.
Nấm có thể phát triển thành khối choán đầy trong xoang, phá hủy các thành xoang rồi xâm lấn
vào những cơ quan lân cận như hốc mắt, sọ não. Nấm xâm nhập vào hốc mắt sẽ làm mắt bệnh
nhân bị mờ dần và có thể bị mù vĩnh viễn. Nếu xâm nhập vào nội sọ sẽ gây viêm màng não,
viêm não; hoặc xâm nhập vào các dây thần kinh và mạch máu sẽ gây liệt các dây thần kinh và
gây chảy máu ồ ạt khiến bệnh nhân tử vong.
Xét nghiệm cận lâm sàng
X-quang thông thường có thể nghi ngờ khi thấy xoang mờ với những ổ lắng đọng calci. Tuy
nhiên, có đến 55% X-quang thông thường không phát hiện được hoặc nhầm với vài bệnh khác
của xoang.
CT-scan: Cho hình ảnh rõ hơn phim thường:
- Mật độ cản quang tăng ở giữa đám mờ, đôi khi dưới dạng một khối giả u.
- Hình ảnh đám vôi trong xoang.
- Hình ảnh hủy xương các thành xoang hoặc các vách xương dày lên.
Tuy nhiên để chẩn đoán xác định và định danh nấm phải nhờ đến các xét nghiệm khác như:
Giải phẫu bệnh lý: Khi mổ xoang nhìn thấy trong xoang những khối giống như dung nham núi
lửa màu nâu đen, dễ vỡ hoặc giống như bùn màu xanh đen nên nghi ngờ đến nấm. Nhìn dưới