VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ LÊN

SỰ BIẾN ĐỔI CỦA ĐẠO HIẾU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC & DVLS
Mã số: 9229002

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI, 2019


Công trình được hoàn thành tại:
Học viện Khoa học xã hội
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. NGUYỄN THỊ THỌ
Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thế Kiệt
Phản biện 2: PGS.TS. Phạm Văn Nhuận
Phản biện 3: PGS.TS. Nguyễn Tài Đông

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện,
tại: Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Vào hồi

giờ

là bổn phận thiêng liêng của con cái nhằm báo đáp công ơn sinh
thành, dưỡng dục sâu nặng của cha mẹ; là thực hiện đạo lý đền ơn
đáp nghĩa đã được hình thành và lưu truyền trong lịch sử của mỗi dân
tộc. Hiếu được người Việt Nam đặc biệt coi trọng, nâng lên thành
một đạo - đạo hiếu, đạo làm con. Đạo hiếu không chỉ là một chuẩn
mực đạo đức, một truyền thống quý báu được mọi người trân trọng
và gìn giữ mà trở thành nguyên tắc, hành động ứng xử của con cái
đối với cha mẹ.
Là một giá trị đạo đức cốt lõi, đạo hiếu trường tồn cùng với sự
phát triển của dân tộc. Tuy nhiên, là một bộ phận của ý thức xã hội,
đạo hiếu cũng chịu sự chi phối và quyết định của tồn tại xã hội và
biến đổi cùng sự biến đổi của đời sống xã hội. Từ khi đất nước tiến
hành đổi mới toàn diện, đạo hiếu Việt Nam đang có sự biến đổi theo
cả hai chiều hướng: tích cực và tiêu cực. Ở chiều hướng tích cực, con
cái đã có những nhận thức và điều kiện kinh tế tốt hơn trong việc báo
hiếu cha mẹ; nhưng ở chiều hướng tiêu cực, hiện tượng con cái lơ là,
bỏ bê, không làm tròn nghĩa vụ với cha mẹ, thậm chí con cái bạc đãi,
tị nạnh lẫn nhau, đẩy cha mẹ vào hoàn cảnh “không ăn thì ốm thì gầy/
ăn thì nước mắt chan đầy bát cơm” vẫn đang diễn ra. Bên cạnh đó,
trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, sự thay đổi
quan niệm về đạo hiếu và việc thực hiện đạo hiếu của một số người
con trong xã hội hiện nay cũng đặt ra những vấn đề rất đáng để suy

1


ngẫm. Từ những biến đổi trên cho thấy, việc phân tích thực trạng, tìm
hiểu nguyên nhân sự biến đổi của đạo hiếu để đưa ra những giải pháp
là yêu cầu cần thiết trong xây dựng đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay.
Đó là lý do nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Sự biến đổi của đạo

cực và biến đổi tiêu cực. Về thời gian, luận án chủ yếu khảo sát thực
trạng biến đổi của đạo hiếu từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới
năm 1986 đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Luận án được thực hiện dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm của Đảng , chính sách,
pháp luật của Nhà nước Việt Nam về văn hóa, đạo đức, đạo hiếu. Ngoài
ra, tác giả còn kế thừa một số thành tựu nghiên cứu đã được công bố có
liên quan trực tiếp đến đề tài.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời có phối hợp sử
dụng các phương pháp lịch sử - logic, phân tích - tổng hợp, so sánh, đối
chiếu, v.v. để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu.

5. Đóng góp mới của luận án
- Góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về đạo hiếu
và sự biến đổi của đạo hiếu ở Việt Nam.
- Từ việc phân tích thực trạng biến đổi của đạo hiếu ở Việt Nam
hiện nay và nguyên nhân của nó, luận án đề xuất một số giải pháp nhằm
phát huy biến đổi tích cực, khắc phục biến đổi tiêu cực trong xây dựng đạo
hiếu ở Việt Nam hiện nay.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Ý nghĩa lý luận

3


Luận án có ý nghĩa khuyến nghị đối với việc giữ gìn và phát

tác giả Cao Văn Cang, “Chữ hiếu và nếp sống dân tộc” của thiền sư
Thích Giác Hành, “Giá trị văn hóa Việt Nam truyền thống và biến đổi”
của tác giả Ngô Đức Thịnh, Bản thể luận xã hội về đạo hiếu ở Việt Nam
hiện nay do tác giả Nguyễn Thị Thọ chủ biên.
Cùng với các cuốn sách của các nhà nghiên cứu trong nước, bàn
về đạo hiếu và đạo hiếu ở Việt Nam còn có thể kể đến một số cuốn sách
của các nhà nghiên cứu nước ngoài, như: “Nho gia với Trung Quốc ngày
nay” của tác giả Vi Chính Thông; “Chữ Hiếu trong nền văn hóa Trung
Hoa” của tác giả Tiêu Quần Trung; “Đạo hiếu trong Nho gia” của tác

5


giả Cao Vọng Chi; bài viết “Khảo cứu văn bản Bổ chính nhị thập tứ hiếu
truyện diễn nghĩa ca và văn bản chữ Nôm” của Sato Thụy Uyên
Bên cạnh những cuốn sách, còn có những bài viết như “Đạo
hiếu Việt Nam qua cách nhìn lịch đại” của tác giả Trần Nguyên Việt; bài
"Chữ hiếu và phong tục thờ cúng của người Việt Nam”; "Đạo hiếu trong
gia đình Việt Nam hiện nay” của tác giả Trần Đăng Sinh...
Như vậy, khảo sát các công trình nghiên cứu về đạo hiếu và đạo
hiếu ở Việt Nam, chúng ta nhận thấy, các tác giả đã đưa ra những ý kiến
luận giải về đạo hiếu, về sự hình thành và biểu hiện của nó trong đời
sống xã hội ở Việt Nam. Những nghiên cứu này đã giúp nghiên cứu sinh
có một cái nhìn tương đối toàn diện và sâu sắc về đạo hiếu nói chung và
đạo hiếu ở Việt Nam nói riêng.
1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến sự biến đổi
của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay
Liên quan đến sự biến đổi của đạo hiếu ở Việt Nam, có thể kể
đến bài diễn thuyết “Đạo đức và luân lý Đông Tây” của tác giả Phan
Châu Trinh; “Hiếu” và việc xây dựng hiếu trong xã hội ta ngày nay”

Phạm Côn Sơn; “Hiếu hạnh xưa và nay” của Cao Văn Cang;
Trong cuốn “Văn hóa gia đình Việt Nam”, tác giả Vũ Ngọc
Khánh kêu gọi, đã đến lúc cần “đặt lại vấn đề văn hóa gia đình”, xây dựng
(hay khôi phục lại) văn hóa gia đình. Giải pháp cho vấn đề này không chỉ
là bài trừ chủ nghĩa cá nhân và đề cao lối sống tình nghĩa mà tác giả yêu
cầu các thành viên trong gia đình phải có cả một “nghệ thuật sống”.
Tác giả Cao Thu Hằng trong bài viết “Một số giải pháp nâng cao
vai trò đạo hiếu trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” đã nêu
ra bốn giải pháp cơ bản. Theo tác giả, các giải pháp phải được kết hợp và

7


thực hiện một cách đồng bộ thì mới đem lại hiệu quả cao cho việc nâng
cao vai trò đạo hiếu trong nền kinh tế thị trường ở việt Nam hiện nay.
Như vậy, bàn về giải pháp xây dựng đạo hiếu trong xã hội Việt
Nam, đã có một số bài viết và các công trình nghiên cứu đề cập đến. Mặc
dù các giải pháp đó mới chỉ dừng lại ở việc kêu gọi chấn chỉnh, xây dựng
lại đạo hiếu trong gia đình nhưng nó đã giúp nghiên cứu sinh có những
định hướng trong việc đề xuất giải pháp để xây dựng đạo hiếu ở nước ta
hiện nay.
1.4. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa
học đã công bố và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong
luận án

Qua khảo sát các công trình nghiên cứu liên quan đến sự biến đổi
của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay có thể thấy:
Thứ nhất, trong chừng mực nhất định, một số vấn đề lý luận
chung về đạo hiếu đã được các nhà nghiên cứu đưa ra và luận giải ở
những góc độ khác nhau.

những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, tác giả cũng chỉ ra
những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án, đó là: làm rõ một số
vấn đề lý luận chung về đạo hiếu và sự biến đổi đạo hiếu ở Việt Nam;
đánh giá thực trạng biến đổi của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay; từ đó đề
xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy những biến đổi tích cực, hạn
chế những biến đổi tiêu cực của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay.

9


CHƯƠNG 2
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẠO HIẾU Ở VIỆT NAM

2.1. Đạo hiếu và cơ sở hình thành đạo hiếu ở Việt Nam
2.1.1. Đạo hiếu
Trên cơ sở khái niệm “hiếu”, “đạo”, luận án xác định “đạo hiếu” là
đạo làm con, là những chuẩn mực đạo đức, nguyên tắc ứng xử mà con cái
thực hiện đối với cha mẹ.
2.1.2. Cơ sở hình thành đạo hiếu ở Việt Nam
2.1.2.1. Nền kinh tế, văn hóa bản địa
Đạo hiếu là một phạm trù đạo đức, thuộc về một hình thái ý thức xã
hội, do đó, sự hình thành đạo hiếu cũng chịu sự quy định của tồn tại xã hội.
Đạo hiếu ở Việt Nam được hình thành trên cơ sở nền nông nghiệp lúa nước,
kết cấu làng xã và nền văn hóa bản địa.
2.1.2.2. Ảnh hưởng của đạo hiếu trong Nho giáo, Phật giáo và Thiên
chúa giáo

Nho giáo, Phật giáo và Thiên chúa giáo là những tôn giáo lớn trên
thế giới. Mặc dù có sự khác nhau về giáo lý, giáo luật và lễ nghi nhưng các tôn
giáo đều gặp nhau ở đạo hiếu. Khi du nhập vào Việt Nam, nó hòa nhập cùng

2.2.2. Vai trò của đạo hiếu trong đời sống xã hội
2.2.2.1. Vai trò của đạo hiếu trong việc hoàn thiện đạo đức cá nhân
Khi thực hiện đạo hiếu, cả cha mẹ và con cái đều phải có sự nỗ lực,
cố gắng trong nhận thức và điều chỉnh từ lời nói đến hành vi. Cha mẹ phải
nhận thức được trách nhiệm của mình trong nuôi dạy con cái trở thành người
con hiếu thảo trong gia đình và người công dân tốt của xã hội. Con cái có bổn
phận nghe lời dạy bảo của cha mẹ, sống hiếu thảo, tận tâm chăm sóc, phụng
dưỡng cha mẹ khi sống, thờ cúng cha mẹ khi họ đã qua đời. Đạo hiếu trở

11


thành cái gốc giúp mỗi con người tự hoàn thiện đạo đức bản thân và vươn lên
đứng vững trước những tác động của xã hội.
2.2.2.2. Vai trò của đạo hiếu trong xây dựng đạo đức gia đình
Gia đình với ba mối quan hệ chính là “cha - con”, “anh - em”,
“chồng - vợ”. Quan hệ nội tại của gia đình đặt trên nền tảng đạo đức chủ yếu
là “hiếu, nghĩa, tình”, trong đó, hiếu là căn cốt, nền tảng để xây dựng đạo đức
gia đình và các mối quan hệ khác. Vai trò của đạo hiếu trong xây dựng đạo
đức gia đình thể hiện ở chỗ đạo hiếu góp phần xây dựng các quan hệ, quy
định khuôn phép ứng xử trong quan hệ gia đình đồng thời là cơ sở tạo dựng
mối đoàn kết giữa các thành viên, chống lại những hiện tượng phi đạo đức
trong gia đình, dòng họ.
2.2.2.3. Vai trò của đạo hiếu trong củng cố đạo đức xã hội
Gia đình là tế bào của xã hội, đạo hiếu là nền tảng của đạo đức gia
đình. Muốn “trị quốc” phải “tề gia”, muốn “tề gia” phải đặc biệt coi trọng đạo
hiếu. Bởi, hiếu là gốc rễ của nhân luân, khi con người ta có hiếu thì sẽ có
nhiều đức tính tốt khác. Gia đình êm ấm, anh em thuận hòa, con cháu hiếu
thảo là cơ sở để xây dựng một xã hội thái bình. Do vậy, trong mọi xã hội từ
xưa đến nay, hiếu luôn được xác định là cơ sở để bảo vệ nền tảng gia đình và

dung rất phong phú, song xuyên suốt và cốt lõi nhất vẫn là ba nội dung: chăm
sóc, nuôi dưỡng cha mẹ với lòng kính thuận; tôn kính, vâng lời cha mẹ, nỗ lực
học tập, rèn luyện, gìn giữ gia phong, hoàn thiện bản thân làm rạng danh gia
đình, dòng họ; lo tang ma chu đáo, thờ cúng và chăm sóc mộ phần khi cha mẹ
qua đời. Trải qua thời gian, dù có những biến đổi nhất định do sự biến đổi của
tồn tại xã hội, song ở bất kỳ thời đại nào, đạo hiếu cũng được coi trọng và luôn
khẳng định vai trò của nó đối với việc hoàn thiện đạo đức cá nhân, xây dựng
đạo đức gia đình và củng cố đạo đức xã hội.

13


CHƯƠNG 3
SỰ BIẾN ĐỔI CỦA ĐẠO HIẾU Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
3.1. Thực trạng biến đổi của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay
3.1.1. Sự biến đổi của đạo hiếu theo chiều hướng tích cực
Thứ nhất, việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ được con cái nhận
thức và thực hiện ngày càng chu đáo với cách thức phong phú, đa dạng;
không còn cứng nhắc, giáo điều như trong xã hội Việt Nam truyền thống.
Trong xã hội Việt Nam hiện nay, khi điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi thì
những chuẩn mực và yêu cầu của đạo hiếu trong việc chăm sóc, phụng dưỡng
cha mẹ cũng đã có những biến đổi nhất định. Bên cạnh việc con cái ở gần,
thường xuyên chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ thì hiện nay mô hình thuê
người giúp việc chăm sóc cha mẹ hoặc gửi cha mẹ vào viện dưỡng lão, mặc
dù còn nhiều tranh cãi nhưng cũng đang được xã hội nhìn nhận và coi đó là
một hành vi hợp đạo lý của một người con có hiếu.
Trong đạo hiếu Việt Nam hiện nay, việc phân định nhiệm vụ và yêu
cầu con cái chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ không còn quá khắt khe, câu nệ
như trong xã hội Việt Nam truyền thống. Cách thức chăm sóc, phụng dưỡng

con cái nhận thức và thực hiện ngày càng chu đáo, đảm bảo sự tôn kính, trang
trọng văn minh.
Trong xã hội Việt Nam hiện nay, việc thực hiện đạo hiếu trong gia
đình phải gắn với xây dựng cộng đồng cư dân văn hóa. Mỗi cá nhân vừa làm
tròn bổn phận một người con hiếu thảo trong gia đình vừa phải là một công
dân có trách nhiệm trong xã hội góp quan trọng trong phần bảo tồn, phát huy
nét đẹp văn hóa gia đình, dòng họ và xây dựng xã hội ổn định, phát triển bền
vững, hướng tới xây dựng cộng đồng xã hội nhân văn, nhân ái.

15


3.1.2. Sự biến đổi của đạo hiếu theo chiều hướng tiêu cực
Thứ nhất, hiện tượng con cái bạo hành, ruồng rẫy, đùn đẩy trách
nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ xuất hiện ngày càng nhiều.
Trong xã hội hiện nay, bên cạnh những người con luôn hết lòng hết
sức chăm sóc, phụng thờ cha mẹ vẫn còn một số con cái đang viện những lý
do hoặc những khó khăn mà ruồng rẫy, đùn đẩy trách nhiệm chăm sóc, phụng
dưỡng cha mẹ già. Thậm chí hiện tượng con cái có hành vi bạo hành, ngược
đãi cha mẹ đang xuất hiện ngày càng nhiều ở những địa phương khác nhau.
Hiện tượng bạo hành của con cái đối với cha mẹ bao gồm cả bạo
hành thể xác, bạo hành về kinh tế và bạo hành tinh thần. Tuy không phải là
hiện tượng phổ biến trong xã hội, nhưng nó đang đặt đạo hiếu vào tình trạng
báo động đỏ, đòi hỏi chúng ta phải nghiêm túc nhìn nhận để đưa ra giải pháp
khắc phục.
Thứ hai, hiện tượng con cái coi thường, không nghe lời cha mẹ, không
nỗ lực học tập, rèn luyện, chạy theo lối sống ích kỷ, thực dụng, sa ngã vào tệ
nạn xã hội làm ô nhục gia đình, dòng họ có chiều hướng gia tăng.
Trong xã hội hiện nay, bên cạnh những người con không ngừng nỗ
lực học tập, rèn luyện để lập thân, lập nghiệp làm vui lòng rạng danh cha mẹ

3.2.2. Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là xu thế khách quan của thời đại
ngày nay, cũng là cơ hội để Việt Nam thoát khỏi tình trạng tụt hậu xa hơn về
kinh tế, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tuy
nhiên, bên cạnh những tác động tích cực thì toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
cũng đang đặt ra nhiều vấn đề về sự hòa tan vào thế giới, làm mất đi bản sắc
và thuần phong mỹ tục của dân tộc.

17


3.2.3. Sự biến đổi của gia đình
Sự biến đổi từ gia đình truyền thống sang gia đình hiện đại biểu hiện
ở sự biến đổi về quy mô, cấu trúc và chức năng của gia đình tất yếu tác động
và quy định sự biến đổi của đạo hiếu. Bởi lẽ, đạo hiếu thuộc về đạo đức gia
đình, nó được hình thành và phản ánh các mối quan hệ trong gia đình, chủ yếu
là quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Khi gia đình và các mối quan hệ trong gia
đình biến đổi thì sớm muộn đạo hiếu cũng có sự biến đổi để phù hợp với
những quan điểm, chuẩn mực đạo đức gia đình trong xã hội hiện đại.
3.2.4. Chính sách, pháp luật của Nhà nước
Chính sách, pháp luật của Nhà nước luôn quan tâm và tạo điều kiện
cho mỗi người thực hiện bổn phận, trách nhiệm đối với cha mẹ. Lòng hiếu
thảo của con cái thường được thực hiện một cách tự nguyện bởi lòng yêu
thương, kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với công lao sinh thành, dưỡng dục
của cha mẹ. Nhưng khi lòng hiếu thảo không được thực hiện một cách tự
nguyện thì pháp luật chính là công cụ hữu hiệu yêu cầu người con phải thực
hiện trách nhiệm, bổn phận của mình. Nếu người con không thực hiện hoặc
làm ngược những điều mà pháp luật yêu cầu thì bị coi là bất hiếu và chịu sự
trừng phạt của pháp luật.
3.2.5. Công tác giáo dục đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay

Nguyên nhân của sự biến đổi có nhiều, trong đó có thể kể đến năm
nguyên nhân cơ bản. Một là, sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Hai là,
quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Bà là, sự biến đổi của gia đình.
Bốn là, chính sách, pháp luật của Nhà nước về vấn đề gia đình. Năm là,
công tác giáo dục đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay.

19


CHƯƠNG 4
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY BIẾN ĐỔI
TÍCH CỰC, KHẮC PHỤC BIẾN ĐỔI TIÊU CỰC CỦA
ĐẠO HIẾU Ở VIỆT NAM NAY
4.1. Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm, tự giác rèn
luyện theo các chuẩn mực của đạo hiếu cho các thành viên trong gia
đình Việt Nam hiện nay
Việc nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm, tự giác rèn luyện
theo các chuẩn mực của đạo hiếu cho các thành viên trong gia đình hiện nay
là rất cần thiết, một mặt để mỗi thành viên nhận thức được trách nhiệm, bổn
phận của mình với ông bà, cha mẹ, tiếp nối truyền thống hiếu đạo của gia
đình, dân tộc; mặt khác là để góp phần xây dựng một gia đình nền nếp, yên
ấm, hạnh phúc.
Việc nâng cao nhận thức về đạo hiếu cho các thành viên trong gia
đình hiện nay cần tập trung vào nâng cao nhận thức về đạo hiếu và vị trí, vai
trò của đạo hiếu trong đời sống xã hội, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm, tự
giác rèn luyện theo các chuẩn mực của đạo hiếu cho các thành viên gia đình
trong việc thực hiện bổn phận hiếu thảo với cha mẹ.
4.2. Kết hợp và nâng cao vai trò của gia đình, nhà trường, xã
hội trong công tác giáo dục đạo hiếu
Sự phát triển nhân cách, đạo đức của mỗi cá nhân chịu sự chi phối

Kinh tế và đạo đức là hai lĩnh vực vừa có sự thống nhất, vừa có sự
đối lập. Khi kinh tế khá giả thì các thành viên trong gia đình sẽ có điều kiện
để chăm sóc nhau tốt hơn về cả vật chất và tinh thần; khi kinh tế gia đình
nghèo khó thì việc chăm sóc con cái hay chăm sóc, phụng dưỡng ông bà,
cha mẹ sẽ khó khăn hơn.

21


Tuy nhiên, không phải cứ kinh tế gia đình phát triển là đạo hiếu tốt
lên. Thực tế cho thấy, không ít gia đình khi trở nên giàu có lại nảy sinh mâu
thuẫn, bất hòa, con cái hư hỏng, anh em tranh giành tài sản, bất hiếu với mẹ
cha. Do đó, cùng với việc phát triển kinh tế gia đình, việc tạo lập môi trường
văn hóa lành mạnh, đẩy lùi những hủ tục rườm rà, lạc hậu, tạo điều kiện
thuận lợi cho sự biến đổi đạo hiếu theo chiều hướng tích cực cũng là một
yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay.
4.4. Hoàn thiện và nâng cao vai trò của pháp luật, cải tạo
phong tục, tập quán lạc hậu, phát huy những biến đổi tích cực, khắc
phục những biến đổi tiêu cực của đạo hiếu ở Việt Nam hiện nay.
Trong thực tế, pháp luật Việt Nam và pháp luật của nhiều
nước trên thế giới đều có những quy định yêu cầu con cái phải hiếu
thảo với cha mẹ; những hành vi bất hiếu, những phong tục, tập quán
lạc hậu cần từng bước hạn chế, loại bỏ khỏi đời sống xã hội. Mặc dù
vậy, sự xuống cấp về đạo đức và hiện tượng con cái bất hiếu với cha
mẹ trong xã hội hiện nay vẫn còn tồn tại. Do vậy, hoàn thiện quy
phạm pháp luật, tăng cường vai trò của pháp luật trong việc tuyên
truyền giáo dục đạo hiếu và xử lý những hành vi bất hiếu ở nước ta
hiện nay sẽ có tác động tích cực trong việc lập lại trật tự, giữ gìn nền
đạo lý Việt Nam và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của
đạo hiếu.