ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN
TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG
TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN
TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG
TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ
Mã số: 60.32.01.01
Người hướng dẫn khoa học

Chủ tịch hội đồng

PGS. TS Dương Xuân Sơn


viên, biên tập viên Phòng Thời sự Đài PT - TH Bắc Giang và lãnh đạo Phòng
Thời sự Đài PT -TH tỉnh Quảng Ngãi nơi tôi khảo sát thực hiện luận văn.
Trong điều kiện hạn chế về thời gian cũng như năng lực của bản thân,
luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự
giúp đóng góp ý kiến của Hội đồng chấm luận văn, của bạn bè, đồng nghiệp
và các thầy cô để luận văn có thể hoàn thiện hơn.
Hà Nội, 2019
Tác giả

Ngô Văn Hùng


MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
VTV: Đài truyền hình Việt Nam
BGTV: Kênh Phát thanh - Truyền hình Bắc Giang
PTQ: Kênh Phát thanh - Truyền hình Quảng Ngãi
PSTH: Phóng sự truyền hình
NXB: Nhà xuất bản
PV: Phóng viên
BTV: Biên tập viên
PTV: Phát thanh viên
KTV: Kỹ thuật viên
PGS. TS: Phó giáo sư, tiến sỹ
GS. TS: Giáo sư, tiến sỹ
TS: Tiến sỹ
QP: Quay phim
CTTS: Chương trình thời sự
TCSX: Tổ chức sản xuất

phản ánh, thông tin kịp thời những bức xúc, những vấn đề bất cập nẩy sinh
trong cuộc sống. Từ những tấm gương " người tốt việc tốt" cho tới những
phóng sự điều tra, phóng sự phản ánh luôn được người dân đặc biệt quan tâm,
theo dõi. Chính vì vậy, thể loại phóng sự luôn giữ vị trí, vai trò quan trọng đối
với mỗi chương trình truyền hình, trong đó có chương trình thời sự. Với lối kể
chuyện bằng hình ảnh, lời bình và âm thanh... phóng sự đã cuốn hút người
xem qua câu chuyện mà người phóng viên chuyển tải.
Tuy không phải là một thể loại báo chí mới mẻ, nhưng thể loại phóng sự
lại gây nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu, bởi sự phong phú về cách thể
hiện với các dạng bài phóng sự khác nhau trên các loại hình báo chí. Thực tế
cho thấy, phóng sự là thể loại được áp dụng sản xuất và phát sóng rất phổ biến
trong các chương trình truyền hình nói chung. Tình trạng sản xuất phóng sự
không tuân thủ theo một nhóm tiêu chí, nguyên tắc nào còn tồn tại khá phổ
3


biến. Hệ quả tất yếu là chất lượng của các phóng sự thời sự không đồng đều
nên dẫn tới việc có những phóng sự chứa đựng khả năng sáng tạo chưa cao.
Đây là một trong những đòi hỏi tất yếu trong việc nâng cao trình độ chueyen
môn, nghiệp vụ đối với đội ngũ những người làm truyền hình, trong đó có
những phóng viên thời sự, những người đang từng ngày, từng giờ cập nhập
những tin tức thời sự nóng hổi, đáp ứng nhu cầu của khán giả xem đài.
Xã hội ngày càng phát triển, đặc biệt thời kỳ công nghiệp 4.0 đã tác động
lớn đối với những làm báo, trong đó có báo truyền hình. Sự ra đời của các
thiết bị máy ghi hình hiện đại, nhỏ gọn, tiện ích, hay chỉ đơn giản là những
chiếc Smartphone cũng có thể giúp phóng viên thành công với những hình
ảnh ấn tượng cho tác phẩm của mình. Những phóng sự này thường gây ấn
tượng và thu hút đối với người xem, nhất là dạng phóng sự điều tra, những
phóng sự liên quan tới các vấn đề mà dư luận xã hội quan tâm... Trong tổng
thể một chương trình thời sự truyền hình, ngoài những tin tức được cập nhập

nhậy, cập nhập thông tin nhanh chóng thì việc thẩm định thông tin, chất lượng
thông tin chính thống cần được thực hiện và chuyển tải một cách nhanh chóng
hơn nữa để định hướng dư luận, dẫn dắt dư luận không tin vào những tin giả,
tin xấu, tin sai sự thật nhằm đưa thông tin thất thiệt chống phá cách mạng, gây
mất đoàn kết, và ảnh hưởng tới tình hình an ninh, trật tự tại các địa phương...
Không bàn đến cách gọi, cách hiểu của từng phóng sự trong chương trình thời
sự, tác giả nhận thấy một đề tài bao quát từ quy trình đến nội dung, hình thức
tiếp cận khán giả của phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình thì chưa có
công trình nào thực hiện. Do đó, tôn trọng những tài liệu đã nghiên cứu về thể
loại phóng sự ngắn trong chương trình thời sự vừa có tính kế thừa của các
công trinh nghiên cứu trước, vừa đóng góp thêm tư liệu quan trọng về một
chủ đề mới mà không mới nhằm tạo cơ sở, tiền đề để có thể đưa ra những lập
luận trong quá trình nghiên cứu của mình.
5


Từ việc khảo sát, đánh giá thực tế tại Đài Truyền hình tỉnh Bắc Giang và
Đài PT- TH Quảng Ngãi, giúp cho tác giả luận văn có cái nhìn khái quát về
tính đặc sắc, độc đáo, hấp dẫn của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự.
Từ đó tác giả đã lựa chọn đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình
thời sự trên sóng truyền hình địa phương" để làm đề tài luận văn Thạc sỹ của
mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề:
Trong các loại hình báo chí nói chung bao gồm cả Truyền hình nói
riêng, phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng với khả năng thông tin thời
sự chính xác trên nhiều khía cạnh của vấn đề thông qua góc quan sát, nhìn
nhận sự kiện, nhân vật của nhà báo, phóng viên.
Trong hoạt động nghiên cứu lý luận báo chí học, có rất nhiều công trình
nghiên cứu về thể loại phóng sự báo chí nói chung và thể loại phóng sự truyền
hình nói riêng. Ở cấp độ sách giáo khoa, cuốn “Giáo trình báo chí truyền

Internet, các thiết bị thông minh có tính năng hiện đại cao, nhất là khi cuộc
cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến các quốc gia cũng
như tác động lớn tới hoạt động truyền thông hiện đại. Bên cạnh những công
trình nghiên cứu của các tác giả trong nước và quốc tế về phóng sự truyền
hình thì còn có rất nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến
phóng sự truyền hình. Hiện nay, phóng sự ngắn trên truyền hình có sự thay
đổi lớn về thời lượng và cách thể hiện của phóng viên, biên tập viên. Có nhiều
nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi đó, nhưng về cơ bản là do sự tác động của
công nghệ thông tin và nhu cầu tiếp cận, phản hồi thông tin của công chúng.
Với Đài PT-TH Bắc Giang, Đài PT - TH Quảng Ngãi cũng như nhiều đài địa
phương khác, việc sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự là vấn
đề tuy không mới, thế nhưng nó lại tạo ra phong cách thời sự riêng tạo ra sự

7


lấp dẫn, lôi cuốn công chúng xem Đài, tạo nên thương hiệu riêng cho mỗi đài
truyền hình.
Nâng cao chất lượng CTTS truyền hình địa phương là vấn đề không
mới. Tuy nhiên, nét mới ở luận văn này đề cập chính là trong giai đoạn hiện
nay sự cạnh tranh quyết liệt về thông tin thì đòi hỏi khách quan của việc ứng
dụng công nghệ, đào tạo đội ngũ PV, BTV, nhà lãnh đạo giỏi…để sản xuất các
CTTS truyền hình hay, hấp dẫn là hết sức cần thiết. Mặt khác, hiện chưa có một
công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu một cách tổng thể hệ thống, chi
tiết thực trạng chất lượng phóng sự trong CTTS, những hạn chế bất cập, năng
lực sản xuất của Đài PT-TH Bắc Giang. Bên cạnh kế thừa những kết quả
nghiên cứu trước và từ hoạt động thực tiễn tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu thực
hiện mục tiêu, nội dung của đề tài luận văn. Qua đó, góp phần nâng cao hơn
nữa chất lượng CTTS truyền hình của Đài PT-TH Bắc Giang.
Như vậy, có thể khẳng định đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương

này có khả năng tạo hiệu quả thông tin cao về mặt xã hội, mang đậm
dấu ấn và đặc trưng thể loại nhất. Ngoài ra, do hạn chế thời gian, tác giả
xin được khảo sát đề tài nghiên cứu trong phạm vi chương trình thời sự
lúc 6h00'; Chương trình thời sự lúc 11h30'; Chương trình thời sự tổng
hợp lúc 19h40' trên sóng của Đài PT - TH Bắc Giang và tham khảo
thêm chương trình thời sự của Đài PT - TH Quảng Ngãi, đại diện cho
khu vực miền trung. Thời gian khảo sát từ tháng 6/2018 đến tháng
12/2018.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
5.1. Cơ sở lý luận:
Đề tài nghiên cứu này dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư
tưởng Hồ Chí Minh; đường lối - chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật
của Nhà nước đối với báo chí và hoạt động báo chí. Đề tài nghiên cứu cũng
10


kế thừa và phát huy có sáng tạo các lý luận báo chí, những tiêu chí và giá trị
của thể loại phóng sự báo chí truyền thống.
5.2. Phương pháp:
Để thực hiện đề tài này, tác giả lựa chọn một số phương pháp nghien
cứu cụ thể như sau:
Phương pháp thu thập tài liệu: sử dụng các sách, tài liệu, các bài viết
trên báo mạng điện tử, báo in về phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình
nhằm khái quát cho phần nghiên cứu tổng quan, bổ sung hệ thống lý thuyết về
phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình. Nghiên cứu sâu các tài liệu về
phóng sự đã được đề cập để bổ sung thêm những thông tin cần thiết phục vụ
cho phần nghiên cứu sâu ở các chương nội dung. Những nghiên cứu này là cơ
sở để đánh giá cho các kết quả khảo sát thực tế và nghiên cứu các giải pháp
khoa học cho vấn đề nghiên cứu.
Phương pháp phân tích nội dung tài liệu: Tác giả sử dụng những

hiệu quả thông tin truyền hình; giúp người trong nghề rút ra những bài học
kinh nghiệm cho các sản phẩm phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền
hình.
Công cụ thu thâp và xử lý dữ liệu: bảng hỏi, phần mềm thống kê SPSS
dành riêng cho phiếu điều tra công chúng báo chí.
6. Đóng góp mới của đề tài:
Đóng góp mới về khoa học của đề tài là đã nhận dạng được tương đối
đầy đủ, chính xác về phóng sự được phát sóng phổ biến trong các chương
trình thời sự của Đài PT - TH địa phương. Trên cơ sở này, đề tài bước đầu xác
lập được một số tiêu chí khoa học để có thể áp dụng vào thực tiễn hoạt động
lao động sáng tạo và sản xuất phóng sự phục vụ cho các bản tin, chương trình
thời sự hàng ngày trên sóng Đài PT - TH Bắc Giang cũng như Đài PT - TH
địa phương.
12


6.1.Ý nghĩa lý luận:
Luận văn góp phần bổ sung và phát triển hệ thống lý thuyết về phóng
sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình. Từ việc đi sâu vào đề tài Sử dụng
phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương",
luận văn sẽ có những đóng góp về mặt phát hiện những yếu tố đằng sau tác
động, ảnh hưởng tới các sản phẩm phóng sự trong bản tin thời sự. Các nội
dung trong luận văn được thể hiện ở các bước cơ bản với việc thống kê, tổng
hợp, khảo sát, phân tích, đánh giá các phóng sự trong phạm vi nghiên cứu
nhằm tạo cơ sở cho các nghiên cứu về sau.
6.2.Ý nghĩa thực tiễn:
Đề tài nghiên cứu này được thực hiện chủ yếu dựa trên cơ sở thực tiễn
hoạt động nghề nghiệp. Ngoài việc mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực cho bản
thân, tác giả mong muốn chia sẻ những kết quả nghiên cứu của mình với các
đồng nghiệp như là tài liệu tham khảo có tính định hướng nghề nghiệp, đặc

về các vùng đất xa xôi và mới lạ. Có thể nói, phóng sự truyền hình là bước
phát triển về chất lượng của phóng sự tài liệu điện ảnh.
Tại Việt Nam trước năm 1945, hành trình của viễn chinh Pháp đã kéo
theo sự du nhập các tác phẩm điện ảnh, cùng với những ảnh hưởng của những
nền văn hóa phương Tây. Nền điện ảnh cách mạng được đánh dấu bằng
những bộ phim tài liệu đầu tiên như: " Hồ Chủ tịch từ Pháp trở về", " Trận
đánh Ô Cầu Dền năm 1946", và sau đó là bộ phim truyện nhựa " Chung một
dòng sông" (1958). Tiếp theo đó, sự ra đời đều đặn hơn của những thước
phim thời sự đã kịp thời bám sát cuộc kháng chiến chống Mỹ ví đại của toàn
dân tộc. " Đây là những viên gạch đầu tiên xây dựng thể loại phóng sự trên
truyền hình".
Kể từ ngày 7/9/1970, sự ra đời của vô tuyến truyền hình Việt Nam đã
tạo một diện mạo cho nền báo chí nước nhà. Là một thể loại độc lập, phóng
14


sự truyền hình cũng đã bắt đầu nổi danh với những tác phẩm như" " Hà Nội
năm ngày đọ sức", " Tiếng trống trường" và đặc biệt là " Điện Biên Phủ trên
không". Phóng sự truyền hình thời kỳ này đã phản ánh kịp thời những thắng
lợi vang dội của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Với trình độ của đội ngũ những người làm báo hình ngày càng cao,
cùng với phương tiện kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại, phóng sự
truyền hình đang được thể hiện dưới nhiều hình thức, làm cho chương trình
truyền hình ngày càng trở nên phong phú, hấp dẫn và thiết thực, gần gũi hơn
với cuộc sống hàng ngày.
1.1.2 Khái niệm phóng sự truyền hình
Theo nhóm các nhà nghiên cứu của người Nga G.V. Cudơnhetxốp,
X.L.Xvích và A.Ia.Iurốppsxki: Phóng sự là thể loại báo chí thông tin nhanh
chóng trên báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình về một sự kiện nào đó mà
phóng viên đã chứng kiến hoặc can dự vào... Trong thể loại phóng sự, yếu tố

phát triển" (Phân viện báo chí và Tuyên truyền - UNFPA 2000) đã được viết
như sau: Phóng sự truyền hình là thể loại tác phẩm, trong đó phản ánh các vấn
đề, sự kiện thời sự bằng hình ảnh, lời nói, tiếng động một cách cụ thể, sinh
động, trong diễn biến thực của chúng....Phóng sự truyền hình giúp cho công
chúng hiểu được toàn bộ logic vận động của các sự kiện, vấn đề cũng như
hiểu được tính cách của những con người trong các sự kiện, vấn đề với thái
độ, tâm trạng, quan điểm và tình cảm của họ [20,tr.89].
Nhiều người làm nghề ở Đài truyền hình Việt Nam đã đưa ra một định
nghĩa đơn giản, cho rằng trong phóng sự thì có phỏng vấn, còn trong tin thì
không có phỏng vấn. Theo nhà báo Nguyễn Thanh Lâm, Nguyên Phó trưởng
Ban Thời sự cho rằng, hiện nay những định nghĩa về phóng sự vẫn dưa trên
kinh nghiệm làm việc chứ chưa được viết " lý thuyết hóa", hoặc những lý
thuyết đó nằm trong nhà trường nhưng lại chưa phù hợp với thực tế công việc.
16


Chính vì vậy, thường nảy sinh các cuộc tranh luận không tìm ra được sự
thống nhất khi bàn về vấn đề thể loại liên quan đến phóng sự. Nhà báo
Nguyễn Thanh Lâm cho rằng phóng sự truyền hình thực chất là một câu
chuyện được kể bằng hình ảnh. Người phóng viên truyền hình thực hiện
phóng sự, tức là đang kể về một câu chuyện nào đó cho người xem, với đầy
đủ những cứ liệu, những nhân chứng - vật chứng để người ta tin rằng câu
chuyện đó là có thật. Sự tham gia của nhiều nhân tố, sự tôn trọng sự thật cũng
như tôn trọng các góc nhìn của những nhân tố trong câu chuyện đó đã làm nê
nmột sản phẩm mà chúng ta gọi đó là " phóng sự", mang đặc trưng bản chất
khác với " tin).
Cũng bàn về khái niệm " phóng sự truyền hình", tác giả Tô Hoàng
trong bài viết " Một vài hướng mở cho phim phóng sự, tài liệu truyền hình"
( Tạp chí Người làm báo số tháng 4/1999) cho rằng: Nói đến phim phóng sự tài liệu truyền hình là nói đến những gì liên quan trực tiếp, gần gũi với mục
đích tuyên truyền, cổ động, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và

Kế thừa những quan điểm về phóng sự truyền hình của các nhà báo,
nhà nghiên cứu báo chí qua nhiều thời kỳ ở Việt Nam và trên thế giới, dựa
trên những kết quả nghiên cứu trong các giáo trình, các công trình khoa học ở
các trường đại học; những bài giảng về phóng sự truyền hình ở các lớp bồi
dưỡng nghiệp vụ báo chí của các nhà báo giàu kinh nghiệm trong nước và
quốc tế, có thể nêu ra khái niệm chung về phóng sự truyền hình như sau: "
Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình, chuyển tải nội
dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại, được thể
hiện theo trình tự logic diễn biến của sự kiện, vấn đề... qua dòng hình ảnh và
âm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp. Trong quá trình thể
hiện phóng sự, chính kiến, thái độ và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua
việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải sự kiện, vấn đề đó".
18


Vào những năm đầu của thể kỷ XXI, sự phát triển của truyền thông đa
phương tiện đã mở ra nhiều hình thức thông tin mới với kỹ thuật hiện đại và
tiện lợi cho người sử dụng. Những thay đổi đó đã tác động mạnh mẽ đến nội
dung truyền hình nói riêng. Phóng sự phản ánh trực tiếp vấn đề của đời sống
hiện thực kể cả những vấn đề bức xúc, gay cấn, những ngang trái, bí ẩn, ly
kỳ.... Số lượng các chương trình truyền hình ngày càng nhiều. Hơn nữa, hàng
ngày khán giả truyền hình còn tiếp nhận vô số thông tin trên nhiều phương
tiện truyền thông khác nhau, nhịp sống hiện đại cũng lôi kéo người ta vào
nhiều công việc khác nhau nên các chương trình truyền hình ngày càng có xu
thế ngắn gọn và chất lượng hơn. Phóng sự truyền hình cũng đổi mới để phù
hợp với nhu cầu và tâm lý tiếp nhận thông tin của công chúng báo chí thời
hiện đại. Do đó, hiện nay, các phóng sự có thời lượng ngắn chiếm đa số trên
sóng truyền hình.
Trước sự phát triển của các phương tiện truyền thông hiện đại, các loại
hình báo chí đang vận dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để tự đổi mới, tăng sức

như PGS.TS Đinh Văn Hường xếp phóng sự vào nhóm các thể loại
chính luận - nghệ thuật ( tạp chí Người làm báo số 2/2004), TS Nguyễn
Đức Dũng xếp phóng sự vào loại thể ký báo chí ( tạp chí Người làm báo
số tháng 4/2004), còn PGS.TS Tạ Ngọc Tấn lại xếp phóng sự vào loại
tác phẩm thông tấn [13,tr.22]. Đối với loại hình báo chí truyền hình,
nhà nghiên cứu R.A.Borestky đã cho rằng: " Phóng sự truyền hình là
một thể loại thuộc nhóm thông tấn báo chí" [2]. Tuy nhiên, ở đây tác
giả không có ý định bàn luận về vấn đề thể loại hay các thể loại báo
chí, mà chỉ mong muốn tìm kiếm những đặc trưng cơ bản của thể loại
phóng sự báo chí nói chung. Trên cơ sở đó, tác giả dựa vào những phân
tích của PGS.TS Tạ Ngọc Tấn về những đặc trưng của phóng sự trong
loại tác phẩm thông tấn. Theo PGS.TS Tạ Ngọc Tấn, phóng sự báo chí
20


có đối tượng phản ánh các sự kiện, hiện tượng, vấn đề thời sự nóng hổi,
có ý nghĩa xã hội; chất lượng thông tin chủ yếu là những phán đoán
nhanh về quy mô, tính chất, ý nghĩa và các mối quan hệ của các sự
kiện, hiện tượng, vấn đề trên cơ sở sự quan sát trực tiếp của nhà báo;
ngôn ngữ mang tính sự kiện - phản ánh khách quan trực tiếp sự kiện,
hiện tượng, ngắn gọn, mạch lạc và dễ hiểu; mực đích cung cấp cho công
chúng nhưng thông tin mới nhất về sự kiện, hiện tượng, vấn đề đang
xẩy ra hàng ngày, hàng giờ trong nước và trên thế giới. [25,tr.42-43].
Rõ ràng, nếu tách rời các đặc tính về loại hình thì cơ bản phóng
sự truyền hình cũng kế thừa những đặc trưng của thể loại phóng sự báo
chí nói chung như đã nêu trên.
1.2.1 Đặc trưng về hình ảnh, âm thanh
Ngoài những đặc trưng kế thừa từ thể loại phóng sự báo chí, thì
hình ảnh luôn được xem là yếu tố đầu tiên cấu thành nên tác phẩm
phóng sự truyền hình. Đồng thời, đây cũng là đặc trưng về loại hình để