t r ì n h đ ộ đ à o t ạ o

1
bộ lao động - thơng binh và x hộiã
Tổng cục dạy nghề
Dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VTEP)

Giáo trình
a)
b)
c)
Hà Nội - 2004
Mô đun: Sửa chữa và bảo dỡng
Ly hợp và hộp số thuỷ lực
M sốã : har 02 18
Nghề : SửA CHữA ÔTÔ
Trình độ lành nghề
Logo
(Mặt sau trang bìa)
Mã tàI liệu: .
Mã quốc tế ISBN : ..
2
Tuyên bố bản quyền :
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình
Cho nên các nguồn thông tin có thể đợc
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho
các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc
sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành
mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
Tổng Cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để

2- Mục lục 4
3- Giới thiệu về mô đun 5
4- Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề 6
5- Các hình thức học tập chính trong mô đun 7
6- Bài 1 : -Cấu tạo biến mô men thuỷ lực 9
- Bảo dỡng biến mô men thuỷ lực 20
7- Bài 2 : - Sửa chữa và bảo dỡng biến mô men thuỷ lực 23
- Thực tập Sửa chữa biến mô men thuỷ lực 25
8- Bài 3 : - Cấu tạo hộp số hành tinh (thuỷ lực) 30
- Thực tập bảo dỡng hộp số hành tinh (thuỷ lực) 51
9- Bài 4 : - Sửa chữa và bảo dỡng hộp số hành tinh (thuỷ lực) 56
- Thực tập Sửa chữa hộp số hành tinh (thuỷ lực) 58
10- Bài 5 ; - Sửa chữa và bảo dỡng các bộ cảm biến 64
- Thực tập sửa chữa các bộ cảm biến 70
11- Đáp án các câu hỏi và bài tập 75
12- Các thuật ngữ chuyên môn 76
13- Tài liệu tham khảo 774
giới thiệu về mô đun
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun :
Biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh là những bộ phận của hệ thống truyền lực đ-
ợc dùng nhiều trên các ôtô hiện đại ngày nay. Có nhiệm vụ tự động truyền, cắt, thay đổi h-
ớng chuyển động, biến đổi mômen và số vòng quay của động cơ bằng thuỷ lực phù hợp
với lực kéo của ôtô.
Sửa chữa và bảo dỡng biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh là một công việc có
tính thờng xuyên, phức tạp và quan trọng đối với nghề sửa chữa ôtô, nhằm nâng cao tuổi
thọ của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh ôtô và đáp ứng các tính năng tự động
điều khiển và tính tiện nghi của ôtô ngày nay. Công việc sửa chữa không chỉ cần những

hỏng của các bộ phận của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh trên ôtô.
5. Sửa chữa và bảo dỡng : biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh ôtô.
6. Bảo dỡng cơ cấu điều khiển và các bộ cảm biến.
7. Sử dụng dụng cụ, thiết bị và kỹ thuật an toàn trong sửa chữa, bảo dỡng: biến mô men
thuỷ lực và hộp số hành tinh trên ôtô.
5

Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề
1
HAR 01 01
Điện kỹ
thuật
HAR 01 19
SC-BD phần cố định
động cơ
HAR 01 18
Kỹ thuật về động cơ
đốt trong
HAR 01 08
Kỹ thuật
đIện tử
HAR 01 10
Vật liệu cơ
khí
HAR 01 11
Dung sai
lắp ghépvà

SC-BD Hệ thống
khởi động
HAR 01 27
SC-BD Hệ thống
đánh lửa
HAR 01 28
SC-BD Trang
thiết bị điện ô
HAR 01 29
SC-BD Hệ thống
truyền lực
HAR 01 30
SC-BD Cầu chủ
động
HAR 01 31
SC-BD Hệ thống di
chuyển
HAR 01 32
SC-BD Hệ thống lái
HAR 01 33
SC-BD Hệ thống
phanh
HAR 01 35
SC Pan ô tô
HAR 01 34
K.tra tình trạng kỹ
thuật Đcơ và ô tô
HAR 01 36
nâng cao hieụ quả
công việc

HAR 02 16
SC-BD BCA
điều khiển bằng
điện từ
HAR 02 17
SC-BD HT
đ/khiển bằng
khí nén
Bằng công
nhân bậc
cao
Chứng
chỉ
nghề
HAR 01 09
Cơ kỹ thuật
HAR 02 13
Công nghệ phục hồi
chi tiết trong s/chữa
HAR 02 09
Công nghệ khí nén
và thủy lực
HAR 02 10
Nhiệt kỹ thuật
HAR 02 18
SC-BD Biến
mô thủy lực

Các hình thức học tập chính trong mô đun
1 . Học trên lớp về :

Bài 4 Sửa chữa và bảo dỡng hộp số hành tinh ôtô. 6 16
Bài 5 Bảo dỡng các bộ cảm biến . 6 16
Cộng 30 80
7
Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
1. Kiến thức:
- Trình bày đợc đầy đủ các nhiệm vụ, yêu cầu, cấu tạo và nguyên tắc hoạt
động của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh ôtô.
- Giải thích đúng những hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp bảo
dỡng, kiểm tra, sữa chữa các bộ phận của biến mô men thuỷ lực và hộp số
hành tinh ôtô
2. Kỹ năng:
- Tháo lắp, kiểm tra và bảo dỡng, sửa chữa đợc các h hỏng chi tiết, bộ phận
của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh đúng quy trình, quy phạm
và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa.
- Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra, bảo dỡng và sửa chữa đảm
bảo chính xác và an toàn.
- Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý.
3. Thái độ:
- Chấp hành nghiêm túc các quy định về kỹ thuật, an toàn và tiết kiệm trong
bảo dỡng, sửa chữa.
- Có tinh thần trách nhiệm hoàn thành công việc đảm bảo chất lợng và đúng
thời gian .
- Cẩn thận, chu đáo trong công việc luôn quan tâm đúng, đủ không để xảy
ra sai sót.
8
Bài 1
Cấu tạo biến mô mem thuỷ lực - M bài: HAR.02 18 01ã
Giới thiệu :
Biến mô men thuỷ lực là một loại ly hợp hoạt động nhờ áp lực của thuỷ lực (dầu

- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực khi bị quá tải.
2. Yêu cầu
- Tự động truyền và tăng đợc mô men xoắn lớn nhất của động cơ hợp lý .
- Làm việc êm và giúp cho việc tự động đi số chính xác.
- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực khi bị quá tải.
- Kết cấu đơn giản, thoát nhiệt tốt và có độ bến cao.
Ngày nay biến mô men thuỷ lực (ly hợp thuỷ lực) đợc sử dụng nhiều trên ôtô tải và
ôtô du lịch.
III. Cấu tạo và hoạt động của bộ biến mô thuỷ lực
1. Cấu tạo: (hình 1-2 )
a) Phần chủ động gồm có : Vỏ và bánh bơm
- Bánh bơm
Bánh bơm gồm nhiều cánh bơm làm bằng thép hoặc hợp kim nhôm có dạng cong hình
xuyến đợc lắp theo hớng kính ở bên trong vỏ bơm, bánh bơm đợc gắn liền với vỏ biến
mô.
- Vỏ biến mô
Vỏ biến mô đợc lắp chặt với trục khuỷu thông qua tấm dẫn động và luôn quay cùng trục
khuỷu, vỏ biến mô dùng để lắp bánh bơm, rôto tuabin, stato và chứa dầu hộp số.
b) Phần bị động gồm có : Rôto tua bin và stato (1-2)
- Rôto tua bin gồm nhiều cánh hình xuyến, hớng cong ngợc chiều với các cánh của
bánh bơm và lắp phía trớc bánh bơm (tính từ động cơ đến hộp số), rôto tua bin có
moayơ lắp với trục sơ cấp hộp số hành tinh. Bên ngoài rôto còn có lò xo giảm chấn
xoắn và pittông ép ly hợp ma sát.

Hình 1-2 Cấu tạo biến mô men thuỷ lực
Bánh bơmVỏ biến mô
Tấm dẫn
Rôto tua bin
Stato
Stato

men do động cơ sinh ra (biến mô) để làm cho ôtô khởi hành. c) Trạng thái khớp nối thuỷ lực (hình 1-4)Hình 1-3 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của biến mô men thuỷ lực
Trạng tháI tuyền công suất và trạng tháI biến mô men
Stato Dòng chảy truyền công
suất
Stato
Bánh bơmBánh bơm Rôto tua bin
Rôto tua bin
Dòng tăng mô men
Trục sơ cấp
Stato Stato
11
- Khi tốc độ quay của rôto tua bin tăng lên đạt đến tốc độ quay của bánh bơm, hớng
của dòng chảy dầu đến stato cùng hớng với chiều quay bánh bơm làm cho dầu đập
vào mặt sau của các cánh stato đẩy mở khớp một chiều cho stato quay cùng chiều với
rôto tua bin và bánh bơm. Biến mô không còn chức năng khuếch đại mô men mà nh
một khớp nối thuỷ lực để truyền lực (tỷ số truyền 1:1) từ động cơ đến hộp số hành tinh.
Khi stato đợc mở khoá, dòng chảy đập vaò mặt sau của các cánh stato làm cho stato
quay theo hớng dòng chảy (thẳng góc) từ rôto tua bin đến stato và bánh bơm để
truyền mômen khi ôtô vận hành ở tốc độ thấp.
- Khi xe chạy ở tốc độ thấp, dầu trong biến mô ở phía trớc và phía sau cơ cấu khoá
biến mô có áp suất bằng làm cho khó biến mô mở ra, thông đờng dầu qua các van rơle
và van tín hiệu.

a) b)
Hình 1-5 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của khoá biến mô
a) Sơ đồ khoá biến mô; b) Sơ đồ đặc tính biến mô

Bánh bơm Rôto tua
Van tín hiệu Van rơle
Khoá biến
13
III. Cấu tạo các bộ phận
1. Stato và khớp một chiều
a. Nhiệm vụ
Stato và khớp một chiều dùng để làm tăng mômen của bánh bơm khi động cơ bắt đầu
hoạt động.
b. Cấu tạo (hình. 1-6)
Stato đợc đặt giữa bánh bơm và rôto tua bin. Stato lắp quay trên trục và trục stato đ-
ợc lắp cố định với vỏ hộp số.
- Khớp một chiều gồm có : vòng trong lắp chặt với trục stato, vòng ngoài lắp với stato,
bên trong có vòn lò xo và các con lăn.

c. Nguyên tắc hoạt động (hình. 1-6b)
- Do chênh lệch tốc độ quay của bánh bơm và rôto tua bin, dầu từ rôto đập vào mặt tr-
ớc của các cánh stato làm cho stato quay theo hớng ngợc lại của bánh bơm và làm cho
khớp một chiều khoá cứng stato.
Stato bị khoá cứng khi vòng ngoài quay ngợc chiều đẩy các con lăn xoay chiều cao
lớn (l
2
) hãm chặt giữa vòng trong và vòng ngoài làm hãm chặt vòng ngoài cùng stato
ngừng quay.
- Khi tốc độ quay của rôto tua bin tăng lên đạt đến tốc độ quay của bánh bơm, hớng

cao.
b) Cấu tạo (hình.1-7)
Khi bộ biến mô ở trạng thái khớp nối, với tỷ số truyền 1:1, nhng giữa bánh bơm và
rôto tua bin có sự chênh lệch về tốc độ từ 4-5% (vì bánh bơm chủ động và rôto là bị
động). Để ngăn chặn hiện tợng mất năng lợng và giảm tiêu hao nhiên liệu, trên rôto tua
bin đợc lắp cơ cấu khoá biến mô loại ma sát (hình 1-6a).
Khoá biến mô đợc lắp trên moayơ của rôto tuabin. Bao gồm : pitông khoá có dán vật
liệu ma sát hoặc dán vào vỏ biến mô dùng để truyền lực ngăn sự trợt tại thời điểm ăn
khớp của khoá biến mô. Lò xo giảm chấn lắp trên khớp khoá dùng để hấp thụ lực xoắn
do sự ăn khớp của ly hợp, ngăn không tạo ra va đập.
c) Nguyên tắc hoạt động
- Trạng thái nhả khớp (hình. 1-7b)
Khi xe chạy ở tốc độ thấp, bộ phận điều khiển các van tín hiệu và van rơ le mở cho
dầu có áp suất chảy đến phía trớc của khớp khoá. Do áp suất ở phía trớc và phía sau
của khớp khoá bằng nhau, nên khớp khoá nhả ra không tiếp xúc với vỏ bộ biên mô.
- Trạng thái ăn khớp (hình. 1-7c)
Khi xe chạy ở tốc độ trung bình và cao (trên 60 km/giờ), do các bộ cảm biến tốc đô xe
và bộ cảm biến độ mở bớm ga sẽ điều khiển van tín hiệu và van rơle, mở đờng dầu có
áp suất phía sau khóa biến mô, đẩy tấm ma sát của cơ cấu khoá ép chặt vào vỏ biến
mô nối cứng rôto tua bin với bánh bơm để cho 100% công suất đợc truyền đến rôto và
hộp số.
3. Bơm dầu
a) c)
Hình 1-7 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của cơ cấu khoá biến mô
a) Sơ đồ biến mô; b, c) Sơ đồ hoạt động của khoá biến mô
Khoá biến môBánh bơm Rôto
StatoBơm dầu

Trục stato B răng bị động Nắp bơm
Thân bơm B răng chủ động
Thân bơm B răng bị động
B răng bị động
16
4. Van điều tiết áp suất
a) Nhiệm vụ
Van điều tiết áp suất dùng để điều chỉnh áp suất bơm dầu ổn định từ 1,6 2,0 Mpa
b) Cấu tạo (hình.1-9)
Van điều tiết áp suất gồm có : Thân van lắp sau bơm dầu trên mạch phân nhánh của
đờng dầu chính, con trợt, một đầu đóng kín và tiếp xúc với áp lực của mạch dầu chính
từ bơm dầu, đầu kia tựa vào hai lò xo. Con trợt có ba mặt trợt để đóng , mở ba mạch
dầu từ van đến: bộ biến mô, về trớc bơm dầu và từ bơm dầu đến van.
c. Nguyên tắc hoạt động
Khi động cơ bắt đầu làm việc, áp suất của bơm dầu thấp không thắng đợc sức căng lò
xo, con trợt đóng kín đờng dầu đến bộ biến mô, sau đó áp suất dầu tăng lên lớn hơn
sức căng lò xo sẽ đẩy mở mạch dầu cung cấp dầu đến bộ biến mô.
Khi tốc độ động cơ tăng lên, áp suất của bơm dầu tăng cao thắng đợc sức căng của
hai lò xo đẩy con trợt đóng bớt một phần đờng dầu đến bộ biến mô và mở thông đờng
dầu về trớc bơm làm giảm áp suất dầu. Qúa trình đợc xảy ra liên tục để điều tiết áp
suất dầu luôn ổn định từ 1,6 2,0 Kpa.

a) b) c)
Hình 1-9 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của van điều tiết áp suất
a) Khi áp suất nhỏ b) Khi áp suất lớn, dầu về biến mô
c) Van điều tiết khi áp suất cao, dầu về trớc bơm
Van con trượt
a) b) c) d)
Hình 1-9. Sơ đồ cấu tạo bộ van điều khiển
a) Cấu tạo bộ van, b) Thân van trên, c) Van điều khiển bằng tay, d) Thân van dới
Hình 1-10 Sơ đồ hoạt động của van tín hiệu biến mô
Van đ/c thấp áp
Thân van trên
Thân van dưới
Van rơle b mô Thân van
Van điều biến
Van tích năng
Cam đ/c b ga
Chốt về số
Van đ/c số
2
Van b ga
Van giảm áp
Van rơle
Khoá biến mô
Rôto Bánh bơm
Van tín hiệu
Van điều áp sơ cấp
Van ch số 1, 2
Van điều áp
Van ch số 2, 3
Van ch số 3, 4

.
V. Câu hỏi và bài tập
1. Nhiệm vụ của bộ biến mô ?
2. Ưu nhợc điểm của bộ biến mô ?
3. (Bài tập) Vẽ sơ đồ cấu tạo và nêu nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô ở trạng
thái biến mômen ?
19
tHựC HàNH bảo dỡng bộ biến mô
I. tổ chức chuẩn bị nơi làm việc
1. Mục đích:
- Rèn luyện kỹ năng tháo lắp bộ biến mô và hộp số hành tinh.
- Nhận dạng các bộ phân chính của bộ biến mô và hộp số hành tinh
2. Yêu cầu:
- Tháo, lắp thành thạo, đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật.
- Nhận dạng đợc các bộ phận bộ biến mô và hộp số hành tinh
- Sử dụng dụng cụ hợp lý, chính xác.
- Đảm bảo an toàn trong quá trình tháo, lắp
- Tổ chức nơi làm việc khoa học, ngăn nắp, gọn gàng.
3. Chuẩn bị:
a) Dụng cụ:
- Dụng cụ tháo lắp bộ biến mô và hộp số hành tinh
- Khay đựng dụng cụ, chi tiết
- Giá nâng cầu xe, kích nâng và gỗ chèn kê lốp xe.
- Đồng hồ so
- Pan me, thớc cặp, căn lá
- Các thiết bị dùng kiểm tra, chẩn đoán h hỏng bộ biến mô và hộp số hành tinh
b) Vật t:
- Giẻ sạch
- Giấy nhám
- Nhiên liệu rửa, dầu mỡ bôi trơn

2. Tháo và làm sạch các chi tiết bộ biến mô
- Dùng dung dịch rửa, bơm hơi, giẻ sạch để làm sạch, khô bên ngoài bộ biến mô
- Dùng cờ lê và vam cảo tháo rời bộ biến mô
3. Kiểm tra bên ngoài các chi tiết :
- Dùng kính phóng đại và mắt thờng
- Quan sát bên ngoài và bề mặt các chi tiết
4. Bôi trơn các chi tiết
- Dùng dầu bôi trơn và mỡ bôi trơn
- Bôi trơn các lỗ, bạc xoay và tra mỡ bôi trơn các chi tiết
5. Lắp các chi tiết của bộ biến mô
- Dùng cờ lê, vam cảo và tuýp đúng loại
- Lắp bộ biến mô ( ngợc lại quá trình tháo)
6. Kiểm tra tổng hợp và vệ sinh công nghiệp
- Dùng chổi, giẻ lau
- Vệ sinh dụng cụ và nơi bảo dỡng sạch sẽ, gọn gàng
Hình 1-11 Cấu tạo bộ biến mô men
Bộ biến mô
Bộ biến mô
Vỏ bộ biến mô Rôto tuabin và stato Bánh bơm
Trục khuỷu Đệm Bánh đà
Trục sơ cấp
21

Các bài tập mở rộng và nâng cao
i. Tên bài tập
1. Bộ biến mô ?
2. Cơ cấu khoá biến mô ?
3. Lập bảng kiểm tra chi tiết của bộ biến mô ?
II. Yêu cầu cần đạt
1. Trình bày đợc cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô của ôtô TOYOTA?

- áp suất dầu không đủ tiêu chuẩn do bơm dầu yếu.
2. Ly hợp hoạt động không êm, có tiếng ồn
a) Hiện tợng
Nghe tiếng khua nhiều ở cụm biến mô, xe vận hành bị rung giật
b) Nguyên nhân
- Bánh bơm rôto và stato mòn, gãy các cánh bơm
- Thiếu dầu bôi trơn
3. Bộ biến mô không hoạt động.
a) Hiện tợng
Khi ôtô khởi động nhng vào số xe không vận hành.
b) Nguyên nhân
- Hệ thống điều khiển thuỷ lực đứt, hỏng
- Các van tắc bẩn hoặc hỏng.
- Thiếu dầu bôi trơn bộ biến mô hoặc hỏng bơm dầu
4. Bộ biến mô không còn tác dụng tăng mômen
a) Hiện tợng
Khi khi xe vận hành lực kéo yếu.
b) Nguyên nhân
- áp suất dầu không đủ tiêu chuẩn do bơm dầu yếu.
23