Vietnam J. Agri. Sci. 2019, Vol. 17, No. 10: 847-856

Tp chớ Khoa hc Nụng nghip Vit Nam 2019, 17(10): 847-856
www.vnua.edu.vn

Mễ HèNH LIấN KT TRNG RNG THEO TIấU CHUN
CA HI NG QUN Lí RNG (FSC) TI TNH TUYấN QUANG
Hi Yn1*, Nguyn Tun Sn2
1

2

Trng i hc Tõn Tro
Khoa Kinh t v Phỏt trin nụng thụn, Hc vin Nụng nghip Vit Nam
*

Tỏc gi liờn h: [email protected]
Ngy chp nhn ng: 15.11.2019

Ngy nhn bi: 25.09.2019
TểM TT

Nghiờn cu ny nhm tỡm hiu thc trng phỏt trin mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun ca Hi ng
qun lý rng (Forest Stewardship Council - FSC) trờn a bn tnh Tuyờn Quang. Nghiờn cu s dng phng phỏp
tip cn h thng v tip cn cú s tham gia. Kt qu iu tra 120 h gia ỡnh trng rng cho thy nhúm h tham gia
mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun FSC cú thu nhp khi khai thỏc cui chu k cao hn t 10-15% so vi
nhúm h khụng tham gia mụ hỡnh v trng theo phng phỏp thụng thng. Mc dự thy c li ớch t vic trng
rng cú chng ch FSC nhng n nay s din tớch rng trng cú chng ch FSC ca cỏc h dõn trờn a bn tnh
cũn rt thp, mụ hỡnh phn ln vn mang tớnh cht t phỏt. Nghiờn cu ó xut mt s gii phỏp nhm hon thin
v phỏt trin mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun FSC nh: Nõng cao nhn thc cho cỏc h v phỏt trin
rng trng cú chng ch FSC theo nhúm; xõy dng c ch liờn kt bn vng gia doanh nghip vi cỏc nhúm h;


847


Mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun ca hi ng qun lý rng (FSC) ti tnh Tuyờn Quang

76% tựng din tớch ỗt t nhiờn. Trong ũ, tớnh
n ht nởm 2018, din tớch rng trững trong
ton tợnh l 187.674 ha (S NN&PTNT, 2018).
Ngh quyt ọi hỷi ọi biu õng bỷ tợnh Tuyờn
Quang lổn th XVI, nhim k 2015-2020 ó la
chừn phỏt trin kinh t lõm nghip hng húa l
mỷt trong 3 lùnh vc ỷt phỏ cỵa tợnh (Ngh
quyt HND tợnh Tuyờn Quang, 2016). Xỏc
nh quõn lý rng bn vng v cỗp chng chợ
rng l mỷt trong nhng giõi phỏp quan trừng
trong vic nõng cao giỏ tr sõn xuỗt lõm nghip.
Nởm 2015 UBND tợnh Tuyờn Quang ó chợ ọo
S NN&PTNT chỵ ỷng hp tỏc vi Cụng ty cự
phổn Woodsland mi cỏc chuyờn gia t Qu
phỏt trin rng Quức t hỳ tr lm chng chợ
rng FSC. Mụ hỡnh liờn kt trững rng theo tiờu
chuốn quức t FSC c thc hin gia cụng ty
v cỏc hỷ dõn trững rng c hỡnh thnh v
ang trờn phỏt trin. Sau 3 nởm thc hin,
nởm 2018 tựng din tớch rng c cỗp chng
chợ FSC ọt 19.787 ha, trong ũ din tớch rng
cỵa cỏc hỷ gia ỡnh l 7.805 ha, chim 39,4% (S
NN&PTNT, 2018).
Tuy nhiờn, n nay sứ hỷ dõn tham gia vo

NN & PTNT, Chi cc Kim lõm, cụng ty cự phổn
Woodsland Tuyờn Quang. Nguữn sứ liu s cỗp
bao gữm cỏc thụng tin v hiu quõ kinh t t
rng trững cú chng chợ FSC cỵa cỏc hỷ dõn. Li
ớch t mử hỡnh c thu thờp thụng qua khõo
sỏt v iu tra 120 hỷ gia ỡnh, trong ũ tin
hnh thõo luờn 3 nhúm hỷ vi 80 hỷ tham gia
trững rng liờn kt theo tiờu chuốn FSC thuỷc
hp tỏc xó (HTX) Tin Huy tọi xó Tin Bỷ,
huyn Yờn Sn v 40 hỷ gia ỡnh trững rng
theo phng phỏp truyn thứng tọi xó Phỳc
ng, huyn Sn Dng. Bờn cọnh ũ, nghiờn
cu cũn phúng vỗn sõu 10 cỏn bỷ cỏc cỗp: cỏn bỷ
xó, cỏn bỷ quõn lý, cỏn bỷ ph trỏch phỏt trin
rng nguyờn liu cỵa S Nụng nghip v Phỏt
trin nụng thụn, Chi cc Kim Lõm, phúng vỗn
sõu hai cỏn bỷ ph trỏch phỏt trin vựng
nguyờn liu cỵa cụng ty cự phổn Woodsland
ỏnh giỏ v nhng thuờn li khũ khởn trong
quỏ trỡnh hỡnh thnh v vờn hnh mụ hỡnh
trững rng liờn kt theo tiờu chuốn FSC.
Phng phỏp thứng kờ mụ tõ, phõn tớch li
ớch chi phớ, phõn tớch so sỏnh l nhng phng
phỏp chỵ yu c s dng trong quỏ trỡnh
nghiờn cu. Phng phỏp phồn tớch chi phớ li
ớch dỹng ỏnh giỏ hiu quõ kinh t trong sõn
xuỗt cam nh mỷt d ỏn ổu t trong nhiu
nởm (Juan & cs., 2016). Phồn tớch ổu t ny
c s dng ỏnh giỏ khõ nởng sinh li
trong thc hin cỏc d ỏn. Giỏ tr hin tọi rũng

3. KT QU NGHIấN CU
3.1. Khỏi quỏt tỡnh hỡnh trng rng theo tiờu
chun FSC trờn a bn tnh Tuyờn Quang
FSC vit tớt cỵa t Forest Stewardship
Council (Hỷi ững quõn lý rng). ồy l tự chc
a ra h thứng nguyờn tớc v chuốn mc yờu
cổu sõn phốm t rng phõi cú tớnh phỏp lý, vic
trững rng phõi õm bõo cỏc yờu cổu v mụi
trng, xó hỷi, kinh t (10 nguyờn tớc v 56 tiờu
chớ). ọt chng chợ FSC, ngi trững rng
phõi tuõn thỵ tuyt ứi cỏc nguyờn tớc v phỏp
luờt, trỏch nhim vi vic s dng v s hu,
mứi quan h cỷng ững v quyn cỵa ngi lao
ỷng. Rng trững theo tiờu chuốn FSC l rng
trững thuổn loi. Quy trỡnh trững v chởm sũc
rng tuồn theo ýng yờu cổu k thuờt, khụng
ứt thc bỡ sau khai thỏc, khụng s dng thuức
dit cú, v sinh rng trững, thu gom cỏc tỳi bổu
cõy giứng v bao bỡ thuức bõo v thc vờt x
lý (Ban chớnh sỏch v tiờu chuốn FSC, 2017).
Nhng yờu cổu v mt k thuờt ny rỗt cú li
trong vic gỡn gi v bõo v mửi trng cng
nh bõo v h sinh thỏi rng. Ngoi ra, rng
trững theo tiờu chuốn FSC phõi õm bõo vic
truy xuỗt nguữn gức gỳ, chu k khai thỏc thỗp
nhỗt l 7 nởm tọo nguữn gỳ nguyờn liu cú
sinh khứi ỵ ln. Chớnh vỡ vờy, tham gia FSC l
tham gia xu th hỷi nhờp bớt buỷc hin nay
phỏt trin kinh t rng v bõo v mửi trng
theo hng bn vng.

l bờn cú vai trũ quyt nh chớnh trong vic
hỡnh thnh mụ hỡnh liờn kt.

Vic cỗp chng chợ FSC cho rng trững c
thc hin tọi tợnh Tuyờn Quang t nởm 2015, sứ
din tớch rng c cỗp chng chợ ban ổu trong
ton tợnh l 14.462 ha, chim 7,6% tựng din
tớch rng trững sõn xuỗt. n nởm 2018, sứ din
tớch rng cũ FSC ó tởng lờn ọt 11.982 ha. Mc
dự t l din tớch rng ọt chng chợ FSC cũn

Bng 1. Hin trng rng trng cú chng ch FSC trờn a bn tnh Tuyờn Quang
2015
Loi rng

2016

2017

2018

Din tớch
(ha)

T l
(%)

Din tớch
(ha)



100

Rng cú chng ch FSC

11.642

7,6

14.962

8,1

17.478

9,4

19.787

10,5

- Cụng ty lõm nghip

9.307

79,9

10.375

71,7



Mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun ca hi ng qun lý rng (FSC) ti tnh Tuyờn Quang

Bng 2. Bin ng v s h v din tớch rng
ca cỏc h tham gia mụ hỡnh liờn kt trng rng theo tiờu chun FSC
Nm 2016
Ch tiờu

Nm 2017

Nm 2018

Tc phỏt trin bỡnh quõn (%)

S h
(h)

Din tớch
(ha)

S h
(h)

Din tớch
(ha)

S h
(h)



135

725

167

966

127,96

129,05

Sn Dng

45

736

67

1.214

102

1.895

150,55

160,46


Ghi chỳ:

t hng;

Cung cp theo yờu cu;

HG 2

HG 3

HG.

H tr th tc hnh chớnh, k thut, ti chớnh

S 1. Mụ hỡnh liờn kt gia cụng ty c phn Woodsland
v cỏc nhúm h gia ỡnh trong trng rng theo tiờu chun FSC
õm bõo nguữn cung gỳ nguyờn liu cú
chng chợ FSC, cửng ty Woodsland ó liờn kt
v ổu t kinh phớ khoõng hn mỷt triu USD
ổu t cỗp chng chợ rng cho 5 cụng ty lõm
nghip trờn a bn tợnh v cỏc nhúm hỷ gia
ỡnh trong vic phỏt trin cỏc vựng gỳ rng
trững theo tiờu chuốn FSC. Trong phọm vi
nghiờn cu ny, chỳng tụi chợ tờp trung vo
phõn tớch mụ hỡnh liờn kt gia cụng ty
Woodsland v cỏc nhúm hỷ trững rng. Hỡnh
thc liờn kt c th hin qua s ữ 1.
Trong mụ hỡnh ny, S NN&PTNT v chớnh
quyn a phng cũ vai trũ quan trừng, tọo iu


nguyn, dõn chỵ v khụng phõi ũng bỗt k
khoõn phớ no.
Trỏch nhim v quyn li cỵa cỏc bờn trong
mụ hỡnh liờn kt trững rng theo tiờu chuốn
FSC c th hin bõng 3.
3.2.2. Kt qu v hiu qu kinh t ca cỏc
h tham gia mụ hỡnh liờn kt trng rng
theo tiờu chun FSC
Kt quõ khõo sỏt 120 hỷ cho 2 nhúm hỷ cho
thỗy ứi vi nhúm hỷ tham gia liờn kt cú sứ
nởm trững rng nhiu hn so vi nhúm hỷ
khụng tham gia mụ hỡnh liờn kt. Lý do khi
chừn im lm mụ hỡnh thỡ chỵ yu chừn vo
nhng vỹng ó sõn xuỗt gỳ nguyờn liu t lõu.
Din tớch bỡnh quõn cỵa cỏc hỷ tham gia liờn
kt trững rng theo tiờu chuốn FSC cú din bỡnh
quõn l 7,19 ha ln hn so vi nhúm hỷ khụng
liờn kt.
tọo ra mỷt một khứi gỳ trũn nguyờn liu

cú chng chợ FSC thỡ trong chi phớ trững rng
phõi tớnh thờm cỏc họng mc chi phớ liờn quan
n vic thc hin ỏnh giỏ cỗp chng chợ FSC.
Hin chng chợ FSC cỗp cho cỏc hỷ cú giỏ tr
trong 5 nởm. Chi phớ cho vic ỏnh giỏ khoõng
28.000 USD ( 652.960.000 VN), bao gữm chi
phớ ỏnh giỏ nởm ổu 8.000 USD (
186.560.000 VN) v chi phớ ỏnh giỏ hng
nởm trong 4 nởm tip theo 20.000 USD/4 nởm

bỏn cao hn giỏ th trng.
- c tip cn vi tin b k thut, cỏch thc canh
tỏc trng rng mi, xúa b hn tỡnh trng trng t
phỏt nh trc õy.
Hp tỏc xó

- Tip nhn ti chớnh t cụng ty v trin khai gúi h
tr cp chng ch rng FSC cho cỏc h gia ỡnh.
- c o to k thut trng rng theo tiờu
chun FSC
- c cung cp thụng tin v ngun gc, ni bỏn
cõy ging uy tớn gii thiu cho cỏc h, ng thi
m bo cỏc chng t gc phc v cụng tỏc truy
xut ngun gc g.

Cụng ty
ch bin g

- Cú ngun g nguyờn liu cho sn xut n nh lõu
di, m bo cỏc tiờu chun v truy xut ngun gc
g, ỏp ng c cỏc yờu cu hp phỏp v bn
vng v sn phm ca tp on IKEA v cỏc th
trng nhp khu khú tớnh.
- Ch ng c ngun nguyờn liu u vo sn
xut, gim s ph thuc vo ngun g nguyờn liu
nhp khu.

- Trng rng v qun lý bo v rng, kộo di chu k cõy
(ớt nht 7 nm) nhm m bo yờu cu g ln.
- u tiờn bỏn g cho cỏc xng x COC hoc bỏn trc


Hộ không tham gia mô hình liên kết

Số hộ

hộ

80

40

Tuổi

tuổi

45,62

47,04

Số năm đi học

năm

10,25

9,16

Kinh nghiệm trồng rừng

năm

70%
60%
25,00

50%

28,00

40%
30%

18,00

20%

10,00

10%

6,00

0%

20,00

13,00
Hộ thông
Hộthường
thông thường



9 năm

10 năm

1. Chi phí

tr. đồng

57,46

59,32

61,37

63,59

65,79

67,79

Giống

tr. đồng

1,25

1,27

1,26


53,60

55,60

57,60

59,60

Khấu hao

tr. đồng

0,25

0,25

0,25

0,25

0,25

0,25

Khác

tr. đồng

3,11


47,74

64,58

88,13

113,82

131,72

142,42

4. Công lao động gia đình

công

45,00

51,00

57,00

63,00

69,00

72,00

5. Thu nhập hỗn hợp/công

cũn nhúm hỷ t khai thỏc bỏn thỡ gổn nh chi
phớ khỏ ln giai oọn ny, nhng giỏ bỏn lọi
cao hn hợn.
xỏc nh c hiu quõ tứt hn cho cồy
di ngy, chỳng tụi tớnh NPV v IRR cho hai
nhúm mụ hỡnh trững rng theo tiờu chuốn FSC
v trững thụng thng thỗy c hiu quõ
cỵa tng nhúm v hiu quõ thu hoọch vo cỏc
thi im.
Kt quõ cho thỗy nu xột trững rng nh
mỷt d ỏn ổu t vi chu k thửng thng vi
chu k t 5 n 10 nởm, s dng lói suỗt
gi/nởm cỵa ngõn hng Nụng nghip v Phỏt
trin nụng thụn l 8,5%, nhúm hỷ trững tng
theo mụ hỡnh FSC thu hoọch nởm th 9 s cú
giỏ tr NPV cao nhỗt (Bõng 5). Giỏ tr NPV nởm
th 10 gỗp 2 lổn so vi nởm th 5 cho thỗy nu
nhồn ửi chu k cỵa nởm th 5 s khụng hiu
quõ bỡng 1 chu k 10 nởm. Nhũm hỷ thụng

thng thu hoọch nởm th 8 s cú giỏ tr NPV
cao nhỗt.
3.4. Khú khn trong quỏ trỡnh vn hnh
mụ hỡnh
Liờn kt trững rng theo tiờu chuốn FSC
gia cụng ty Woodsland v cỏc hỷ gia ỡnh c
hỡnh thnh do nhu cổu v sc ộp tiờu th sõn
phốm gỳ cú chng chợ FSC trờn th trng cỵa
cụng ty. Ton bỷ cỏc khoõn chi phớ liờn quan
n vic hỡnh thnh v vờn hnh cỏc nhúm hỷ,


8 nm

9 nm

10 nm

1. H tham gia mụ hỡnh liờn kt
Thu nhp hn hp

tr. ng

47,74

64,58

88,13

113,82

131,72

142,42

Thu nhp hn hp/ lao ng gia ỡnh

tr. ng/cụng

1,06


29

27

27

26

24

22

2. H khụng tham gia mụ hỡnh liờn kt
Thu nhp hn hp

tr. ng

16,12

27,85

48,04

64,91

71,14

76,85

Thu nhp hn hp/ lao ng gia ỡnh


IRR

%

15

16

19

20

18

10

853


Mơ hình liên kết trồng rừng theo tiêu chuẩn của hội đồng quản lý rừng (FSC) tại tỉnh Tun Quang

Khò khën trong việc tn thþ các u cỉu
cþa FSC bao g÷m 10 ngun tíc và 56 tiêu chí.
Tình träng diện tích rĂng cþa nhąng hû đã cò
chăng chỵ FSC nìm xen kẽ vĉi đçt cþa các hû
khơng hc chāa tham gia liên kết, cùng vĉi sĆ
manh mún, nhó lẻ cþa cþa đçt rĂng gây nên
nhąng rþi ro trong việc tn thþ các u cỉu
cþa FSC. Bên cänh đò, rçt khò để thay đùi nhên

tn thþ các điều kiện cþa hợp đ÷ng nhā tĆ ý
bán gú trāĉc thĈi hän hc khơng bán cho cơng
ty thì cơng ty khó có thể khĊi kiện hay áp dĀng
mût chế tài nào cho các nhóm hû. Phóng vçn cán
bû cþa cơng ty Woodsland cho biết: Hiện cơng ty
phâi chçp nhên các trāĈng hợp vi phäm mà khơng
có xĄ lý, nhāng trong tāćng lai cưng ty sẽ khơng
bao giĈ hợp tác vĉi các hû gia đình đò nąa. Nếu sø

854

lāợng vi phäm hợp đ÷ng tëng thì ngn cung gú
cho cơng ty sẽ bð ânh hāĊng.
3.5. Đề xuất giải pháp
Mơ hình liên kết tr÷ng rĂng theo tiêu chn
FSC là mơ hình có nhiều tiềm nëng trong việc
đem läi hiệu q xã hûi và mưi trāĈng. Để hồn
thiện và phát triển mơ hình, mût sø giâi pháp
đāợc đề xt nhā sau:
- Hiện täi trong giai độn còn sĆ hú trợ về
mðt kỹ tht, hú trợ về ngn kinh phí để cçp
chăng chỵ rĂng đang đāợc cơng ty Woodsland
chi trâ, SĊ Nơng nghiệp và Phát triển nơng thơn
cùng vĉi hợp tác xã và các trāĊng chi hûi, nhóm
hû tr÷ng rĂng FSC cỉn tiếp tĀc rà sốt, vên
đûng các hû gia đình cò đçt lâm nghiệp, đðc biệt
là nhąng hû cò đçt lâm nghiệp trong cùng mût
lơ, khônh trong vùng tham gia vào liên kết
trên tình thỉn tĆ nguyện tham gia, tĆ nguyện
tn thþ các quy đðnh cþa việc tr÷ng rĂng theo

trững cú chng chợ cho chu k tip theo. Vờn
ỷng, hỳ tr v giỏm sỏt cỏc hỷ gia ỡnh mi
tham gia tuõn thỵ theo ýng cỏc yờu cổu,
nguyờn tớc. Mt khỏc, cụng ty cổn kt hp cỏc
cỏn bỷ khuyn nụng thuỷc S, cỏn bỷ thụn xó,
cỏn bỷ hp tỏc xó, trng nhúm, chi hỷi
truyn tõi ýng v rụ rng cỏc thửng tin v
nhng c hỷi, s cổn thit v li ớch cú th nhờn
c khi tham gia mụ hỡnh liờn kt n cỏc hỷ
gia ỡnh. T ũ tởng nim tin ứi vi cỏc hỷ
cng nh trỏch nhim khi tham gia liờn kt cỵa
cỏc hỷ. Tự chc cỏc lp tờp huỗn, dọy v chia s
kin thc v trững rng FSC.
Do mứi liờn kt gia hỷ trững rng v cụng
ty ch bin chu nhiu tỏc ững t cung cổu trờn
th trng nờn khi cú bin ỷng rỗt d dộn n
tỡnh trọng khụng tuõn thỵ hp ững, nhỗt l t
phớa cỏc hỷ gia ỡnh. khớc phc tỡnh trọng
ny, phớa cụng ty v cỏc nhúm hỷ di s ọi
din l hp tỏc xó cổn thng thõo v xõy dng
c ch liờn kt bn vng thụng qua hp ững
liờn kt. Hp ững cổn õm bõo cụng bỡng v
quyn li v nghùa v gia cỏc bờn. Ngoi vic
duy trỡ v cam kt thc hin tứt cỏc iu khoõn
v hỳ tr, cụng ty cổn thờm cỏc iu khoõn v
bao tiờu sõn phốm khi khai thỏc, minh bọch v
giỏ, hỳ tr ti chớnh Cửng ty cng cổn trao ựi
thng xuyờn vi hp tỏc xó, trng cỏc nhúm
hỷ xõy dng k hoọch khai thỏc thng niờn,
duy trỡ nguữn nguyờn liu cho sõn xuỗt.

tự chc hnh chớnh. Cỏc bờn tham gia trờn c s
t nguyn v hoọt ỷng theo c ch ững thuờn.
Kt quõ nghiờn cu hai nhúm hỷ cú tham
gia liờn kt v khụng tham gia liờn kt cho thỗy:
Nhúm hỷ liờn kt nu thu hoọch tọi nởm th 9
s cho NPV cao nhỗt, cũn nhúm hỷ khụng tham
gia liờn kt thu hoọch tọi nởm th 8 s c
NPV cao nhỗt. Mử hỡnh c cho l em lọi li
ớch cho ngi trững rng v mt hiu quõ kinh
t, kin thc v kù thuờt trững, chởm sũc rng.
Bờn cọnh ũ nú củn em lọi nhiu li ớch tớch
cc cho vic bõo v mửi trng. Tuy nhiờn mụ
hỡnh cng tim ốn nhiu rỵi ro m ứi tng
chu thit nhiu nhỗt l phớa cụng ty.
hon thin v phỏt trin mụ hỡnh trong
thi gian ti, mỷt sứ giõi phỏp chớnh c
xuỗt gữm: 1) Tip tc vờn ỷng v m rỷng din
tớch rng trững theo tiờu chuốn FSC, ững thi
xõy dng qu duy trỡ vic cỗp chng chợ tọi cỏc
nhúm hỷ; 2) Nõng cao vai trũ hoọt ỷng cỵa cỏc
nhúm hỷ, hp tỏc xó trong vic tuyờn truyn,
vờn ỷng tham gia liờn kt v giỏm sỏt vic
thc hin theo cỏc yờu cổu, nguyờn tớc cỵa FSC;
3) Xõy dng c ch liờn kt bn vng thụng qua
hp ững liờn kt; 4) Nõng cao vai trũ quõn lý
nh nc cỵa chớnh quyn a phng trong vic
duy trỡ v phỏt trin mụ hỡnh liờn kt.

TI LIU THAM KHO
Ban chớnh sỏch v tiờu chun FSC (2016). B tiờu