ĐIỀU TRỊ THAY THẾ SURFACTANT Ở TRẺ SƠ SINH
Surfactant là một phức hợp lipit/ protein được tế bào phế nang type II tạo ra
hình thành lên 1 lớp màng mỏng trong phế nang có tác dụng làm giảm sức căng bề
mặt của phế nang. Các protein của surfactant A, B, C và D cần thiết cho sự hình
thành lớp màng mỏng này và đồng thời cũng đóng vai trò trong cơ chế bảo vệ trẻ sơ
sinh. Thiếu surfactant thứ phát có thể xảy ra khi surfactant bị bất hoạt bởi dò rỉ
protein, nhiễm trùng hoặc hít phân su.
A. CHỈ ĐỊNH
Khi sử dụng surfactant để điều trị sẽ đem lại các lợi ích sau:
- Tăng cường oxygen hoá và thông khí
- Giảm tỷ lệ tràn khí ngực và khí thũng ở khoảng kẽ của phổi
- Giảm tỷ lệ tử vong ở giai đoạn đầu của trẻ sơ sinh
- Giảm tỷ lệ mắc và tử vong do loạn sản phổi
Vì các lợi ích trên nên hiện nay surfactant thường được chỉ định cho các trường hợp sau.
1. Hội chứng suy hô hấp ë trẻ đẻ non hay bệnh màng trong
Tiêu chuẩn suy hô hấp dựa vào các chỉ số oxygen hoá máu như sau:
+ Phải thở với FiO
2
> 0,35 mà PaO
2
trong khoảng 60-80mmHg hoặc SpO
2
trong
khoảng 88-93%
+ Tỷ lệ áp lực oxygen động mạch/ phế nang (PaO
2
/P
A
O
2
< 0,22)

Tuy nhiên kết quả điều trị không cao và tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
B. TIẾN HÀNH ĐIỀU TRỊ
1. Nguyên tắc chung
Trước khi bơm surfactant cần phải chuẩn bị đầy đủ các trang thiết bị pha và bơm
thuốc cũng như các máy móc theo dõi tình trạng chung của trẻ như:
- Máy theo dõi nhịp tim và SpO
2
- Đo pCO
2
qua da (nếu có)
- Xquang tại giường
- Khí máu
- Đo theo dõi Vt, áp lực đường hô hấp (nếu có)
2. Các loại thuốc surfactant
Hiện nay có 2 loại surfactant thường được dùng để điều trị cho trẻ sơ sinh bị suy hô
hấp
Loại 1: tổng hợp, không có protein
Loại 2: tự nhiên được chiết xuất từ phổi bò hoặc lợn
Các nghiên cứu so sánh hiệu quả của 2 loại surfactant trong điều trị hội chứng
màng trong ở trẻ sơ sinh cho thấy loại 2 (loại surfactant tự nhiên) có hiệu quả điều trị
tốt hơn loại 1 (loại tổng hợp) về giảm tỷ lệ biến chứng tràn khí màng phổi với (RR
0,63, 95%CI 0,53 – 0,75; NNT25) và giảm tỷ lệ tử vong với (RR 0,86; 95%CI 0,76 –
0,98; NNT50,98)
Do vậy tới nay các loại surfactant tự nhiên đã được sử dụng rộng rãi thay cho loại
surfactant tổng hợp
Trong các thuốc surfactant tự nhiên thì loại chiết xuất từ phổi lợn là poractant alfa
tốt hơn loại chíêt xuất từ phổi bò là beractant về cải thiện oxy hoá máu nhanh hơn và cả
2 thuốc đều có xu hướng làm giảm từ vong tương đương nhau nếu dùng liều
100mg/kg. Tuy nhiên nếu dùng poractant alfa với liều cao 200mg/kg thì có thể cho tỷ
lệ sống ở trẻ sơ sinh cao hơn so với dùng beractant liều 100mg/kg trong điều trị suy hô

để đạt được mức SpO
2
cần
thiết
- Thông thường SpO
2
tăng lên rất nhanh sau 1 vài phút bơm thuốc do đó cần điều
chỉnh giảm FiO
2
xuống mức tối thiểu cần thiết.
- Kiểm tra lại khí máu và chụp Xquang phổi để đánh giá lại tình trạng bệnh nhân
- Có thể dùng thêm liều thứ hai hoặc đôi khi liều thứ 3 nếu sau khi dùng liều thứ nhất
thấy tác dụng rõ rệt nhưng sau đó suy hô hấp vẫn tiếp tục tiến triển hoặc bệnh nhân
vẫn cần thở máy với FiO
2
và PEEP cao và không có các biến chứng nào khác
4. Những điều cần chú ý
- Điều trị cần được tiến hành càng nhanh càng tốt sau khi có chẩn đoán và quyết định
chỉ định điều trị
- Điều trị dự phòng sẽ có hiệu quả tốt nếu tiến hành ngay sau khi thực hiện các biện
pháp hồi sinh ban đầu sau đẻ
- Liều lượng thuốc có thể chấp nhận được nếu cao hơn hoặc thấp hơn liều tính toán
trong khoảng 10%.
- Dùng liều thấp hơn và nhiều lần hơn có thể được sử dụng cho các trẻ có tình trạng
bệnh không ổn định hoặc các trẻ có tăng áp lực phổi.
C. BIẾN CHỨNG
- Thiếu oxy máu tạm thời khi bơm thuốc: Xử trí bằng cách tăng FiO
2
lên; tăng chỉ số
máy thở về thông khí và áp lực lên.

2002;1(6):417-33.American Academy of Pediatrics. Surfactant replacement therapy
for Respiratory Distress Syndrome (RE9829), Pediatrics Volume 103, Number 3
March 1999,pp 684-685
5. Bae CW, Hahn WH. Surfactant therapy for neonatal respiratory distress syndrome:
a review of Korean experiences over 17 years. J Korean Med Sci. 2009 Dec;
24(6):1110-8. Epub 2009 Nov 9.
6. Berry D. Neonatology in the 1990's: surfactant replacement therapy becomes a
reality. Clin Pediatr 1991; 30(3):167-170.
7. Berry DD, Pramanik AK, Phillips JB III, Buchter DS, Kanarek KS, Easa D, et al.
Comparison of the effect of three doses of a synthetic surfactant on the alveolar-
arterial oxygen gradient in infants weighing > or = 1250 grams with respiratory
distress syndrome. J Pediatr 1994; 124(2):294-301.
8. British Columbia Reproductive Care Program. Newborn Guideline 6. Surfactant
replacement therapy in neonates. Revised: July 2003
9. Carnielli VP, Zimmermann LJ, Hamvas A, Cogo PE. Pulmonary surfactant kinetics
of the newborn infant: novel insights from studies with stable isotopes. J Perinatol.
2009 May; 29 Suppl 2:S29-37.
10. Corbet A, Bucciarelli R, Goldman S, Mammel M, Wold D, Long W, and the
American Exosurf Pediatric Study Group. Decreased mortality rate among small
premature infants treated at birth with a single dose of synthetic surfactant: a
multicenter controlled trial. J Pediatr 1991; 118(2):277-284.
11. Dunn MS, Shennan AT, Zayack D, Possmayer F. Bovine surfactant replacement
therapy in neonates of less than 30 weeks' gestation: a randomized controlled trial
of prophylaxis versus treatment. Pediatrics 1991; 87(3):377-386.
12. Egberts J, de Winter JP, Sedin G, deKleine MJ, Broberger U, van Bel F, et al.
Comparison of prophylaxis and rescue treatment with Curosurf in neonates less
than 30 weeks' gestation: a randomized trial. Pediatrics 1993; 92(6):768-774.
13. Engle WA. Surfactant-Replacement therapy for respiratory distress in the preterm
& term neonate. Paediatrics 2008; 121(2): 419-32.
14. Ferrara TB, Hoekstra RE, Couser RJ, Gaziano EP, Calvin SE, Payne NR, et al.

Prophylactic administration of calf lung surfactant extract is more effective than
early treatment of respiratory distress syndrome in neonates of 29 through 32
weeks' gestation. Pediatrics 1993; 92(1):90-98.
25. Katz LA, Klein JM. Repeat surfactant therapy for postsurfactant slump. J Perinatol.
2006 Jul;26(7):414-22. Epub 2006 May 18.
26. Khammash H, Perlman M, Wojtulewicz, J, Dunn M. Surfactant therapy in full-term
neonates with severe respiratory failure. Pediatrics 1993; 92(1):135-139.
27. Kelly E, Bryan H, Possmayer F, Frndova H, Bryan C. Compliance of the
respiratory system in newborn infants pre- and postsurfactant replacement therapy.
Pediatr Pulmonol 1993; 15(4):225-230.
28. Liechty EA, Donovan E, Purohit D, Gilhooly J, Feldman B, Noguchi A, et al.
Reduction of neonatal mortality after multiple doses of bovine surfactant in low