BO GIAO DUC VA DAO TAO
•

•

•

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI
TRITONO DAI HOC KHOA HOC XÀ HÒI VA NHÀN VÀN

HOANG BA THINH

VAI TRÒ CÙA NGl/ÒI PHU NUf TRONG
GÒNG NGHIÉP HOÀ NÒNG THÓN
(Nghìèn culi khu vi/c dóng bang song Hong)
•

•

Chuyén ngành:
Ma so:

Xà hòi hoc
5.01.09

LUÀN ÀN TIÉN SY XÀ HÒI HOC
TRl.lr;GTAMTii::hG"!!|-^r!ì!;Vi'^fj^

Ngifùi hudng dàn khoa hoc:
1. Ciào su Vii Khiéu
2. Giào su, tién si Pham Tal Dona

3. MUC DICK VA NHfÈM VU VA PllAM VI NGHIRN CUli CÙA LUÀN

15

ÀN
3.1 Muc dich nghién ciru

15

3.2 Nhióm vu nghiCn cuu

16

3.3 Pham vi nghién ci'rii

16

3.4 Dia bàn nghién culi

17

3.5 MÀu nghién GUU

17

4. DÒÌ Tl/ONG VA PHUDNG PHAP NGHIÈN CÙU

18

4.1 Doi lugng nghién cu*u:


6.2 Quan diém cùa Dàng ve còng nghiep h(ia nòng ihòn

39

7. NHÙNG DÓNG GÓP MÒI VÉ MAT Kl IOA HOC CÙA LUÀN ÀN

43

8. Y NGHlA KHOA HOC VA THUC T[ÈN

43

8.1 Y nghla khoa hoc

43

8.2 Y nghTa ihirc lìèn

44


CHL/ONG 1. LY THUYÉT PHÀT TRIÉN VA VALTRÒ CUA PHU N Q
TRONG PHÀTTRIÉN
1.1 VÉ LY THUYÉT PHÀT TRlEN

45

1.1.1 Vékhài niém


1.3.1 Ve vai trò cùa phu nù trong dà'u tranh càch mang

70

1.3.2 Ve vai trò cùa phu nù trong xày dirng dai nuóc

71

1.3.3 Bình dàng giói: Mot luàn diem quan trong cùa Ho Chi Minh

72

CHl/ONG 2. CÒNG NGHIEP HOÀ NÒNG THÒN VA VAI TRÒ CÙA
NGL/ÒI PHU N Q
2.1 VÀI NET VÉ DIA BÀN NGHIÉN CÙU

78

2.2 PHU NÙ": NGUON NHÀN LUC QUAN TRONG TRONG SAN XUAT

82

Ò NÒNG THÒN
2.2.1 Phu nù chiém so dòng trong lue lugng lao dóng

83

2.2.2 Phu nù dàm nhan hàu hét càc hoat dòng trong san xuài nòng nghiep

86

159

3.2.2 Sue khoè tinh thàn

165

3.3. PHU Nir VÓI GANH NÀNG CÓNG VIÉC GIÀ DÌNH

172

3.4. CÓNG BANG XÀ HÒI CHO SU' PHÀT TRIEN PHU NÌT.

177

KÉT LUÀN

183

KIEN NGHj VÉ

NHQNG

NGHIÉN CLTU TIÉP THEO

185

DANH LUC CÀC CÒNG TRÌNH KHOA HOC DÀ CÒNG BÓ

187


Tii dò, Dàng la xàc dinh nói dung còng nghiep hoà, hién dai hoà nòng nghiep
va nóng thòn là:
- Phàt trién toàn dien nòng, làm, ngu nghiep, bình thành càc vùng tap trung
chuyén canh, co co càu bgp ly ve cày tróng, vai nuòi, co san pham bang boa
nhiéu ve so lugng, tot ve chat lugng, bào dàm an toàn ve luang thuc trong xà


bòi, dàp ling dugc yéu càu cùa còng nghiep che bién va cùa Ibi truóng trong,
ngoài nuóc.
- Thuc hién thuy Igi hoà, dién khi hoà, co giói hoà, sinh hgc boa,...
- Phàt trién cóng nghiep che bién nòng, làm, thuy san vói cóng nghé ngày càng
cao, gàn vói nguón nguyén liéu va lién két vói cóng nghiep ò dò thi.
- Phàt trién càc ngành nghé, làng nghé truyén thong va càc ngành nghé mói bao
góm tiéu, thù cóng nghiep, còng nghiep san xuài bang tiéu dùng, hàng xuàt
khan, còng nghiep khai thàc va che bién càc nguón nguyén liéu phi nòng
nghiep, càc loai bình dich vu phuc vu san xuàt va dói song nhan dàn.
- Xày dung két càu ha tàng kinh té va xà bòi tiing buóc hinh thành nóng thòn
mói vàn minh, hién dai. [46, tr. 87]
De làm dugc diéu do, viéc phàt trién kinh té - xà bòi nhàm nàng cao miic
sò'ng, chài lugng song cho mgi tàng lóp dàn cu, thay dói bg mal dai nuóc là mot
trong nhiing iru tién cùa Dàng va Nhà nuóc ta trong ké boach 1996-2000. Muc
tiéu cùa ké boach 5 nam này nhàm dal dén:
"Trong vòng 5 nam tói, chùng ta tap trung sue cho muc tiéu phàt trién, dat toc
dò tàng GDP bình quan hàng nam 9-10%; dén nàm 2000 GDP bình quan dàu
nguòi gap dòi nàm 1990. Già tri san xuàt còng nghiep tàng bình quan 1415%/nàm; nóng nghiep 4,5-5%; dich vu 12-13% va trong chi dao thuc hién phài
tranh thù mgi khà nàng mói, phàn dàu dal cao hon" [46, tr. 34]
Vi vày, mot trong nhiing yéu lo quyét dinh tbàng Igi ké boach 5 nàm dà de ra
trong tién trình cóng nghiep hoà, hién dai hoà dai nuóc chinh là nguón nbàn lue
nói chung va nguón nhan lue nòng thòn nói riéng. Do vay cung co thè nói ràng
de dal dugc tbàng Igi trong su nghiep còng nghiep hoà, hién dai hoà dàt nuóc Ibi


Ngoài ra, nhiéu tàc già dà de càp dén vai trò nguón nbàn lue trong qua
trình còng nghiep hoà, hién dai hoà dai nuóc a nhùng góc dò khàc nhau nhu:
Phàt trién nguón nbàn lue kinh nghiém thè giói va thuc tién nuóc ta (Tran Vàn
Tùng - Le Ai Làm, 1996);Giào due nbàn càch dào tao nbàn lue (Pham Minh Hac,
1997); Thanh nién, hgc sinh, sinh vién vói su nghiep cóng nghiep hoà, hién dai
hoà dàt nuóc (Nguyén Phuang Hong, 1997); Phàt trién nguón nbàn lue tre ò nòng
thòn de còng nghiep hoà, hién dai hoà nòng nghiep, nòng thón nuóc ta (Nguyén
Vàn Trung, 1998) va Nàng cao chat lugng nguón nbàn lue dàp ùng yéu càu còng
nghiep hoà, hién dai hoà dàt nuóc (Mai Quoc Khành, 1999); va con mot so bài
viét lién quan dén càc vàn de néu trén dà dàng a càc tap chi chuyén ngành, chùng
tòi kbòng thè néu hét dugc a day.
Nhìn chung, dò là nbùng còng trình nghién ciiu hét sue nghiém tue va co
già tri khoa hgc cao. Nhùng còng trình nghién cùu ké trén viia phong phu ve ly
luan, vùa gàn thuc tién, song nhùng nghién cùu này boac là de cap dén tàm vi mò
cùa tùng ITnh vuc nghién cùu boac là khài quàt thuc tién kinh nghiém trong nuóc
va quoc té. Ngay cà màng de tài ve vai trò cùa nguón lue con nguòi trong qua
trình còng nghiep hoà, hién dai boa dàt nuóc, càc tàc già cung de cap ò tàm quoc
già ve chién lugc phàt trién nguón nbàn lue co tinh dén dàc diém vàn boà-xà bóikinh té tùng vùng, mién. Trong khi dò vàn de nguón nbàn lue nù nóng thón trong
qua trình cóng nghiep hoà, hién dai hoà nòng nghiep, nòng thón lai chua dugc
bàn dén.
2.2 Nh&ng nghién cùu ve phu nii trong cóng nghiep hoà
Nhiéu nguòi cho ràng trén bình dién xà bòi hgc, khó co thè tìm thày nhùng
nghién cùu mot càch co he tbóng ve vai trò cùa phu nù trong còng nghiep hoà
nòng nghiep, nòng thón. Co thè ly giài diéu này tu hai góc dò chinh:
-

Khi cuòc càch mang còng nghiep dién ra ò Anh (thè ky XIX) va lan ra a mot
SO nuóc chàu Au Ibi lue dò ngành xà bòi hgc mói bình ibành, nò quan tàm


8

Cuón sàch này dà thu thàp nhùng y kién khàc nhau xung quanh nbùng vàn de lón
cùa nguòi phu nù Viét Nam va dàc biét là giói thiéu càc két qua thu dugc qua càc
cuòc diéu tra khoa hgc. Cuón sàch tap trung vào nhùng dac trung cùa nguòi phu
nù Viét Nam trong lich su, trong lao dóng nghé nghiep, trong già dình, trong
quàn ly xà bòi.
Kboàng muai nàm irò lai day - nhàt là tu dai bòi Dàng toàn quoc làn thù Vili co nhiéu cuón sàch xuàt bàn vói nói dung de cap dén vàn de cóng nghiep hoà,
hién dai boa dàt nuóc, boac bàn ve cóng nghiep hoà, bién dai hoà nòng nghiep,
nóng thón. Nhung trong nhiing tàc pham dò thiéu vàng hình ành nguòi phu nù.
Duói day là mot so bài trén càc tap chi nghién cùu de cap dén dia vi, vai trò cùa
phu nù trong tbòi ky dàt nuóc dói mói. De tién theo dòi, chùng tói chia theo mot
so chù de nhu sau:
* Phu nù va phàn còng lao dóng theo gidi
Trong bài "Phàn cóng lao dòng theo giói trong già dình nóng dàn" de cap dén
nhiing biéu hién mói cùa phàn cóng lao dòng theo giói a già dình nòng dàn trong
qua trình chuyén dói cùa nén kinh té. Tàc già nhan xét ràng: a cà hai khu vuc
dóng bang song Hong va dóng bang song Cixu Long "dang dién ra mot qua trình
sàp xép lai lao dóng cùa c?ic ho già dình a nóng thòn nhàm dàp ùng nhùng dòi
hòi mói cùa san xuàt" [168].
Qua khào sài lai 2 xa Cam Vù (mién Bàc) va My Luòng (mién Nam), tàc già
cho thày diém gióng nhau trong phàn còng lao dóng theo giói trong càc già dình
nòng dàn a Bàc bó va Nam bó là: dàn òng huóng vào khu vuc san xuài de trao
dói, con phu nù boat dóng chù yéu a khu vgc san xuàt de tiéu dùng va viéc nhà.
Diém dàng liru y: bòi cành kinh té - xà bòi a hai vùng co su khàc biét, theo két
qua nghién cùu cho thày "nòng ihón mién Nam van dòng manh han theo xu
huóng còng nghiep hoà va san xuài bang hoà" [168]. Diéu này cho chùng la di
dén nhan xét: Su phàn còng lao dóng theo giói chua tuang dóng vói su phàt trién



12

nù va doanh nghiep va tiém lue phàt trién càc doanh nghiep nhò cùa phu nù, tu
dò dua ra càc kién nghi bò trg càn thiét de giùp dò phu nù thành lap va phàt trièn
càc doanh nghiep nhò; Ibi trong bài viét này tàc già chi tap trung vào phu nù
nòng thòn. Nhìn chung, day là mot nghién cùu khà tot ve phu nù vói phàt trièn
doanh nghiep vùa, nhò va rat nhò ò nuóc ta hién nay. Tuy nhién, nghién cùu này
nhàm a tàm vi mò, va de cap dén phu nù Viét Nam nói chung, ma kbòng chi ra
dàc diém cùa khu vuc, vùng, lành thó vói nhùng khó khan, thuan Igi cùa phu nù
trong phàt trién doanh nghiep.
Cùng tìm hiéu ve llnh vuc phi nòng nghiep co bài "Nguòi buon bàn nhò ò vùng
trung du Bàc bò". Co le day là mot trong nhùng nghién cùu xa boi hgc dàu tién
ve llnh vuc thuang nghiep trong tbòi ky còng nghiep hoà, hién dai hoà dàt nuóc.
Xuàt phàt tu luan diém cho ràng "thuc chat cùa phàt trièn nóng thón hién nay
nàm a viéc "du nhàp" càc quan he hàng hoà tién té vào nóng thón" [39], tàc già
tap trung vào phàn tich quan he giùa hai loai ho: ho thuan tuy thuang nghiep va
ho két bop vói nóng nghiep trong kinh doanh. Nghién cùu này cho thày su két
bgp khà quan trgng giùa thuang nghiep va nóng nghiep a càc bó kinh doanh.
Dàng liru y là, khia canh giói dugc xem xét vói nhùng phàt hién gay àn tugng ve
vai trò cùa nguòi phu nù tiéu thuang, ràng "nam giói ibi kinh doanh il han, nhung
hg kinh doanh càc mài hàng dal tién va tbuòng dòi hòi co nghé", nhung trong
buon bàn nhò 2/3 là phu nù, vi thè " càc bang chùng co le dù de ggi lén ràng su
phàt trièn cùa thuang nghiep nhò nàm trong tay nguòi phu nù" [39]
Ngoài nhùng nghién cùu trén, con mot so cuón sàch là ky yéu cùa nhùng bòi
tbào khoa hgc xung quanh vàn de phu nù, nhu "Già dình va dia vi nguòi phu nù
trong xà bòi - càch nhìn tu Viét Nam va Hoa Ky" [151], "Nhùng vàn de chinh
sàch xà bòi dói vói phu nù nóng thón bién nay" [23], bay tu két qua de tài nghién
cùu dugc xuàt bàn nhu sàch "Phu nù nghèo nóng thón trong co che ibi truóng"
[24]


cóng trình cóng bó tu nhiéu nàm truóc.


14

"Phu nù - sue khoè va mói truóng" [133] là mot nghién cùu cho thày mói quan
he giùa mói truóng lao dóng va sue khoè, dàc biét mòi truóng a nòng thòn do lam
dung hoà chat, thuóc trù sàu trong san xuàt nòng nghiep, dà ành huóng xàu dén
sue khoè nguòi lao dóng nù hién nay.
Nhùng nghién cùu ve sue khoè phu nù cho ta thày nhùng ành huóng trai chiéu
dói vói phu nù trong qua trình phàt trièn hién nay ò Viét Nam. Diéu này tao nén
mot trong nhùng tra ngai dói vói phu nù khi hg dàm nhan vai trò cùa mình trong
còng nghiep hoà.
* Phu nù va còng nghiep hoà, hién dgi hoà
May nàm gàn day, dà co mot vài nghién cùu ve phu nù lién quan dén còng
nghiep hoà, hién dai hoà dà dugc còng bó, dò là:
"Giói, cóng tàc quàn ly nguón nuóc va vàn de chuyén dói kinh té" [148] phói
bgp giùa Trung tàm nghién cùu Giói, Già dình va Mói truóng trong Phàt trién
(CGFED) va Ngàn hàng phàt trièn chàu A (ADB). Muc dich cùa nghién cùu này:
Dua ra su biéu biét sàu sàc ve càc dac diém chù yéu cùa vi tri phu nù nóng thón
thugc mgi tàng lóp, mgi lùa tuoi va mgi tinh trang bón nhan, trong mói lién he
vói nam giói, trong càc quan he phàn cóng lao dóng giói, viéc su dung va diéu
khién càc nguón tài nguyén lién quan dén giói, càc chiéu huóng chinh tri xà bòi
va nhùng yéu tó ành huóng khàc dén khu vuc Du àn: tài nguyén nuóc dóng bang
song Hong va coi dò nhu nhùng tài liéu ca sa cho viéc thành lap, thiét ké, xày
dung, boat dòng duy tri va giàm sàt he tbóng thuy Igi va viéc phàt trién nóng
thón, xoà dói, giàm nghèo trong càc du àn trong tuang lai. Nghién cùu này dugc
thuc hién ò 9 xà thugc 3 buyen cùa bai tinh Hai Hung va Ninh Bình
"Vài net ve vai trò phu nù trong san xuàt nóng nghiep a dóng bang song Hong
hién nay" [128] là mot nghién cùu ve phu nù nóng thón ò hai tinh Hai Hung (cu)



3.2 Nhiém vu nghién ciiu:
De dal dugc muc dich do, luàn àn nhàm thuc hién mot so nhiém vu chinh sau
day:
-

Xem xét mot càch khài quàt ve vai Irò cùa phu nù nóng thòn trong lich su va
trong tbòi ky dói mói

-

Phàn tich nhùng uu diém va nbugc diém cùa nguón nbàn lue nù nòng thón vói
qua trình cóng nghiep hoà nòng nghiep, nóng thón.

-

Chi ra càc khó khan, Ihuàn Igi ve boi cành kinh le - xà bòi - van boa dói vói
nguói phu nù khi hg thuc hién vai trò Irong su nghiep xày dung nòng nghiep,
nòng thòn theo yéu càu cùa cóng nghiep boa.

-

De xuài mot s6 giài phàp nhàm nftng cao cbàl lugng nguón nbàn lue nù va tao
diéu kién thuàn lai cho phu nù nòng thón phài buy dugc nhùng tiém nàng de

hg co the dàm nbàn tot vai trò trong còng nghiep hoà nòng nghiep, nòng thón.
3.3 Pham vi nghién cùu:
Vàn de vai Irò cùa nguói phu nù trong còng nghiep hoà nòng Ihòn dugc dal ra
trong luàn àn này Iruóc bèi giói ban Irong boi cành kinh tè - xà bòi nòng thòn

luàn. Dàt lue lugng dac Ihù này trong su tàc dóng hìn nhau cùa càc lliiéi che xà
hòi de thày dugc vai trò cùa nguòi phu nù (va cùa càc tbici che xà bòi) trong
còng nghiep hoà nóng nghiep, nòng thòn. Mal khàc, chinh nbùng yéu tó cùa bàn
thàn nguói phu nù - lue lugng to lón, co vai trò truyén tbóng, càc dac tfnb cùa
nguói lao dòng,... - góp phàn ly giài ve trién vgng cùa vai trò nguòi pini nù trong
su nghiep còng nghiep hoà nòng nghiep, nòng thón. Su dàm nhàn vai trò này co
nhùng khfa canh phù bgp va dàp ùng dugc yéu càu cùa còng nghiep hoà nòng
nghiep, nóng thòn, tuy nhién cung con nhùng diém ban che cùa nguòi phu nù
nóng thòn trong qua trình pbàl irién nòng nghiep, nòng thòn bién nay (nhu trình
dò hgc vàn, chuyén inòn, ky IbuAt, sue khoè, quan bé giói Irong già trinli,...).


20

Trong boi cành dò, nghién cùu ve "Vai irò cùa nguòi phu nù trong còng
nghiep boa nóng thòn" dugc tàp Irung xem xét càc vàn de sau day:
a. Vai Irò cùa phu nù trong phàt trién san xuài (da dang boa ca càu cày, con;
phàt trién ngành nghé, dich vu)
b. Vai trò cùa phu nù trong giào due - van boa (giào due thè he iuang lai, chàm
sóc nguón nhàn lue, giù gin vàn boa,...).
e. Vai Irò cùa phii nù trong quàn ly xà bòi, xày dung nòng thòn mói.
4.3Ca so iy luan va Phuong phap nghién ciiu:
4.3.1 Co^ sa ly luàn:
Trong qua irìiib nghién cùu, luàn àn lày nbùng quan diém cùa chù nghla
Màc - Le nin va tu luòng Ho Chi Minh làm ca sa ly luan, phuang phàp luàn
nghién cùu, dac biét quan diém Màc xft ve nbàn lo con nguòi trong phàt trién.
Luàn àn cung barn sàt càc chù (ruang cùa Dàng va Nhà nuóc ve phàt buy nbàn tó
con nguòi, ve vai trò cùa phii nù Viét Nam trong qua trình pbàl trién.Ben canh
dò, ly thuyéi xà bòi hgc nói chung va xà bòi hgc ve giói nói riéng cùng vói ly
thuyéi nghién cùu giói va ly thuyéi nguón nbàn lue dugc là'y làm ca sa ly luan

khòng gian khu vuc dóng bang song Hong va càc khu vuc khàc sé giùp cho vice
làm rò han ve thuc trang va trién vgng vai trò cùa phu nù trong còng nghiep boa
nóng nghiep, nóng thón.
Ben canh dò, luàn àn cung chù y dén vice vàn dung càc phuang phàp nghién
cùu he tbóng; phuang phàp tbóng nhàt giùa logie va lich su; phuang phàp phAii
tich-tóng bgp.
Càc phuang phàp này déu dugc dal trong càch licp cAn xà bòi hgc ve giói va
nbay càm giói trong nghién cùu.
4.33 Ctic bién so
Càn cu vào khung khài niém dà phAn tich a trén, càc bicn so san dAy dugc sii
dung de tìm hiéu vai trò nguòi phu nù Hong còng nghiep boa nòng thòn.