Đề cương bài giảng
Đề cương bài giảng
những nguyên lý cơ bản
những nguyên lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác - lênin
của chủ nghĩa Mác - lênin
GV: Th.S Đỗ Thị Trang
GV: Th.S Đỗ Thị Trang
Hệ: Đại học chính quy
Hệ: Đại học chính quy
Số tín chỉ: 05
Số tín chỉ: 05
Số tiết lý thuyết: 53
Số tiết lý thuyết: 53
số tiết thảo luận: 22
số tiết thảo luận: 22

học phần: những nguyên lý
học phần: những nguyên lý
cơ bản của chủ nghĩa
cơ bản của chủ nghĩa
Mác - lênin
Mác - lênin
Phần thứ nhất: Thế giới quan và phương pháp
Phần thứ nhất: Thế giới quan và phương pháp
luận triết học của chủ nghĩa mác - Lênin
luận triết học của chủ nghĩa mác - Lênin

tạo - Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội -2006.
2006.

Phần thứ nhất
Phần thứ nhất
Thế giới quan và phương pháp luận
Thế giới quan và phương pháp luận
triết học của chủ nghĩa mác - Lênin
triết học của chủ nghĩa mác - Lênin

Chương mở đầu: Nhập môn những nguyên lý cơ
Chương mở đầu: Nhập môn những nguyên lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

chương i: chủ nghĩa duy vật biện chứng
chương i: chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chương ii: phép biện chứng duy vật
Chương ii: phép biện chứng duy vật

Chương iii: chủ nghĩa duy vật lịch sử
Chương iii: chủ nghĩa duy vật lịch sử


- Kinh tế chính trị học Mác - Lênin
- Kinh tế chính trị học Mác - Lênin
- Chủ nghĩa xã hội khoa học
- Chủ nghĩa xã hội khoa học

2. Khái lược quá trình hình thành và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin
2. Khái lược quá trình hình thành và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin
a. Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời chủ nghĩa Mác
a. Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời chủ nghĩa Mác * Điều kiện kinh tế - xã hội
* Điều kiện kinh tế - xã hội
- Những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp làm
- Những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp làm
cho PTXS TBCN được củng cố vững chắc.
cho PTXS TBCN được củng cố vững chắc.
- Những mâu thuẫn xã hội càng thêm gay gắt và bộc lộ ngày càng rõ
- Những mâu thuẫn xã hội càng thêm gay gắt và bộc lộ ngày càng rõ
rệt: mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.
rệt: mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.
- Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản nảy sinh yêu cầu khách
- Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản nảy sinh yêu cầu khách
quan là phải được soi sáng bằng lý luận khoa học.
quan là phải được soi sáng bằng lý luận khoa học.
* Tiền đề lý luận
* Tiền đề lý luận
- Triết học cổ điển Đức (Hêghen, Phoi ơ bách...)
- Triết học cổ điển Đức (Hêghen, Phoi ơ bách...)
- Kinh tế chính trị học (A. Xmit, Đ. Ricacđô...)

Gia đình thần thánh (1844-1845)
-
Luận cương về Phoiơbắc (1845)
- Hệ tưởng Đức (1845)
-
Sự khốn cùng của triết học (1847)
-
Tuyên ngôn của Đảng cộng sản (1848)
Mác và Ăng ghen
chuyển từ CNDT sang
CNDV, từ DCCM
sang CNCS (1843)
Mác và Ăngghen
đề xuất các nguyên lý
của CNDVLS
1849
-
1895
- Bộ "Tư bản" (tập I, xb năm 1867) của Mác
- Phê phán cương lĩnh Gôta (1875)
- Chống Đuy-rinh (1878) .
-"Biện chứng của tự nhiên " (1873-1883)
-
Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu,
của Nhà nước (1884)
- Lútvich Phoi -ơ-bắc và sự cáo chung của
triết học cổ điển Đức (1886)
Mác và Ăng ghen
bổ xung, phát triển
CNDVBC và

- Tháng 12/199, CNXH hện thức ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, nhiều Đảng
- Tháng 12/199, CNXH hện thức ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, nhiều Đảng
Cộng Sản ở Tây Âu từ bỏ mục tiêu CNXH.
Cộng Sản ở Tây Âu từ bỏ mục tiêu CNXH.
Những người cộng sản phải tỉnh táo bổ sung và phát triển chủ
Những người cộng sản phải tỉnh táo bổ sung và phát triển chủ
nghĩa Mác một cách khoa học.
nghĩa Mác một cách khoa học.

c. V.I.Lênin với việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác
c. V.I.Lênin với việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác
trong điều kiện lịch sử mới
trong điều kiện lịch sử mới
-
"Những "người bạn dân" là thế nào, họ
đấu tranh chống những người dân chủ xã
hội ra sao?"(1894)
- "Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh
nghiệm phê phán" (1909),
- "Bút ký triết học" (1914-1916),
- Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng
của chủ nghĩa tư bản (1916)
- "Nhà nước và cách mạng" (1917)
- "Chính sách kinh tế mới, (1921)
- Về tác dụng của chủ nghĩa duy vật
chiến đấu(1922)
-
Làm phong phú những phạm
trù của CNDVBC bằng nội
dung mới

a. Mục đích của việc học tập, nghiên cứu
- Xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học và vận dụng
- Xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học và vận dụng
sáng tạo những nguyên lý đó trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.
sáng tạo những nguyên lý đó trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.
- Hiểu rõ cơ sở lý luận quan trọng nhất của TTHCN và Đường lối cách
- Hiểu rõ cơ sở lý luận quan trọng nhất của TTHCN và Đường lối cách
mạng của ĐCSVN.
mạng của ĐCSVN.
- Giúp sinh viên hiểu rõ nền tảng tư tưởng của đảng
- Giúp sinh viên hiểu rõ nền tảng tư tưởng của đảng
- Xây dựng niềm tin, lý tưởng cho sinh viên.
- Xây dựng niềm tin, lý tưởng cho sinh viên.

- Phải theo nguyên tắc thường xuyên gắn kết những quan
- Phải theo nguyên tắc thường xuyên gắn kết những quan
điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với thời đại.
điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với thời đại.
- Phải hiểu đúng tinh thần, thực chất của nó, tránh bệnh
- Phải hiểu đúng tinh thần, thực chất của nó, tránh bệnh
kinh viện, giáo điều trong học tập, nghiên cứu và vận dụng các
kinh viện, giáo điều trong học tập, nghiên cứu và vận dụng các
nguyên lý cơ bản đó trong thực tiễn.
nguyên lý cơ bản đó trong thực tiễn.
- Học tập, nghiên cứu mỗi nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa
- Học tập, nghiên cứu mỗi nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin trong mối quan hệ với các nguyên lý khác, mỗi bộ
Mác - Lênin trong mối quan hệ với các nguyên lý khác, mỗi bộ
phận cấu thành trong mối quan hệ với các bộ phận cấu thành
phận cấu thành trong mối quan hệ với các bộ phận cấu thành

ợc nền tảng và điểm xuất phát để giải quyết các vấn đề khác của
ợc nền tảng và điểm xuất phát để giải quyết các vấn đề khác của
triết học mà nó còn là tiêu chuẩn để xác định lập trường, thế giới
triết học mà nó còn là tiêu chuẩn để xác định lập trường, thế giới
quan của các nhà triết học
quan của các nhà triết học

Vấn đề cơ bản của triết học
Giữa vật chất và ý thức cái nào
có trước, cái nào có sau, cái nào
quyết định cái nào?
Con người có khả năng nhận thức
được thế giới hay không?
CNDV
(VC có trước, YT có sau,
VC quyết định YT,
YT chỉ là sự phản ánh
của thế giới vật chất
vào đầu óc con ngườ).
"Bất khả tri":
phủ nhận
khả năng
nhận thức
của con người
"Hoài nghi luận":
luôn luôn
hoài nghi
mọi học
thuyết
CNDT

a. Phạm trù vật chất
a. Phạm trù vật chất
* Khái quát quan niệm của CNDV trước Mác về vật chất
* Khái quát quan niệm của CNDV trước Mác về vật chất- Thời Cổ đại: Các nhà triết học duy vật đã đồng nhất vật chất nói chung với
- Thời Cổ đại: Các nhà triết học duy vật đã đồng nhất vật chất nói chung với
những dạng cụ thể của nó (nước, lửa, không khí, nguyên tử)
những dạng cụ thể của nó (nước, lửa, không khí, nguyên tử)- Thời Cận đại:
- Thời Cận đại:Các nhà triết học duy vật đã đồng nhất vật chất với khối lượng, trọng
Các nhà triết học duy vật đã đồng nhất vật chất với khối lượng, trọng
lượng, vận động của vật chất chỉ là biểu hiện của vận động cơ học, nguồn gốc vận
lượng, vận động của vật chất chỉ là biểu hiện của vận động cơ học, nguồn gốc vận
động nằm ngoài vật chất, vẫn coi nguyên tử là nhỏ nhất, không thể phân chia đư
động nằm ngoài vật chất, vẫn coi nguyên tử là nhỏ nhất, không thể phân chia đư
ợc, khối lượng là bất biến. Trên cơ sở phân chia thế giới thành từng đối tượng,
ợc, khối lượng là bất biến. Trên cơ sở phân chia thế giới thành từng đối tượng,
từng lĩnh vực riêng biệt, họ đã đồng nhất vật chất với từng lĩnh vực, từng đối tư
từng lĩnh vực riêng biệt, họ đã đồng nhất vật chất với từng lĩnh vực, từng đối tư
ợng đó.
ợng đó.

* Định nghĩa của V.I.Lênin về vật chất

- Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin:
- Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin:

Vật chất là một phạm trù triết học
Vật chất là một phạm trù triết học
dùng để chỉ thực tại khách quan
dùng để chỉ thực tại khách quan
được đem lại cho con người trong
được đem lại cho con người trong
cảm giác, được cảm giác của
cảm giác, được cảm giác của
chúng ta chép lại, chụp lại, phản
chúng ta chép lại, chụp lại, phản
ánh và tồn tại không lệ thuộc vào
ánh và tồn tại không lệ thuộc vào
cảm giác.
cảm giác.
(Chủ nghĩa duy vật và
(Chủ nghĩa duy vật và
chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán -
chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán -
1908)
1908)
V.I.Lênin (1870- 1924
V.I.Lênin (1870- 1924
)
)

Như vậy, định nghĩa vật chất của V.I.Lênin bao gồm
Như vậy, định nghĩa vật chất của V.I.Lênin bao gồm
những nội dung cơ bản sau:
những nội dung cơ bản sau:+ Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và
+ Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và
không phụ thuộc vào ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con
không phụ thuộc vào ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con
người có nhận thức được hay chưa nhận thức được.
người có nhận thức được hay chưa nhận thức được.
+ Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián
+ Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián
tiếp hoặc trực tiếp tác động lên giác quan của con ngư
tiếp hoặc trực tiếp tác động lên giác quan của con ngư
ời.
ời.
+ Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật
+ Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật
chất.
chất.

ý
ý
nghĩ hay giá trị khoa học của định nghĩa:
nghĩ hay giá trị khoa học của định nghĩa:+ Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin giải quyết một cách triệt để nội

* VËn ®éng
* VËn ®éng
:
:* Kh«ng gian vµ thêi gian:
* Kh«ng gian vµ thêi gian:
c. TÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi
c. TÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi
2.
2.
ý
ý
thøc
thøc
Nguån gèc cña ý thøc
Nguån gèc tù nhiªn
Nguån gèc x· héi
Bé n·o
ng­êi
Giíi tù
nhiªn
Lao
®éng
Ng«n
ng÷

- Theo chiều dọc:
ý
ý
thức bao gồm: tự ý thức, tiềm thức,
thức bao gồm: tự ý thức, tiềm thức,
vô thức.
vô thức.

3. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
3. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

a. Vai trò của vật chất với ý thức:
a. Vai trò của vật chất với ý thức:
- Vật chất quyết định sự biến đổi của ý thức.
- Vật chất quyết định sự biến đổi của ý thức.
- Vật chất quyết định khả năng phản ánh sáng tạo của ý thức
- Vật chất quyết định khả năng phản ánh sáng tạo của ý thức
- Vật chất là phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức trong hoạt
- Vật chất là phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức trong hoạt
động thực tiễn.
động thực tiễn.
b. Vai trò của ý thức với vật chất:
b. Vai trò của ý thức với vật chất:
-
-
ý
ý