NGHIÊN CỨU LAO ĐỘNG TRẺ EM - TỪ GÓC ĐỘ PHƯƠNG PHÁP
2.1 Nghiên cứu tư liệu
Trước khi tiến hành quan sát tham gia để thu thập những thông tin tại địa
bàn nghiên cứu thì việc đầu tiên, trước hết là phải tiến hành thu thập những tài liệu
có liên quan tới vấn đề cần nghiên cứu. Nghiên cứu vấn đề lao động trẻ em theo
thời vụ, tôi đã tự trang bị cho mình những kiến thức, thông tin liên quan đến vấn đề
qua việc khảo sát tư liệu thu nhận được từ các thư viện của các cơ quan, bộ ngành
có liên quan (Thư viện Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, thư viện Quốc gia,
Viện Nghiên cứu gia đình và giới, Viện Xã hội học, Viện Khoa học - Xã hội,
Trung tâm lưu trữ quốc gia…). Ngoài ra, thông tin về vấn đề này còn có thể tìm
thấy tại các trung tâm, tổ chức phi chính phủ như, Tổ chức cứu trợ trẻ em Thuỵ
Điển (Save the Children Sweden), Tổ chức cứu trợ trẻ em Anh (Save the
Children), Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc
(UNICEF)…
2.2 Nghiên cứu trường hợp
Như đã nêu trên, trong nghiên cứu này thông tin thu thập chủ yếu qua cách
tiếp cận nghiên cứu trường hợp thực hiện trong khuôn khổ một khoá luận tốt
nghiệp chuyên ngành Nhân học. Hơn nữa, với thời lượng một tháng nghiên cứu
điền dã khó có thể tiến hành nghiên cứu trên diện rộng, quy mô lớn. Mặt khác,
những nghiên cứu về vấn đề lao động trẻ em theo thời vụ cho đến nay vẫn mang
tính khái quát chung mà chưa đi sâu vào những trường hợp cụ thể. Thông thường,
các tác giả chú trọng tìm hiểu ảnh hưởng của lao động thời vụ tới các mối quan hệ
xã hội của trẻ tại địa bàn Hà Nội (nơi các em tới làm việc) mà chưa quan tâm đến
những mối quan hệ của các em tại địa phương. Chính vì thế, dựa trên ba trường
hợp nghiên cứu sâu, tôi muốn tập trung phân tích những tác động của việc tham gia
lao động giúp việc theo thời vụ dẫn đến sự định hình quan niệm sống của các em
cũng như mối quan hệ xã hội ở cộng đồng mà các em sinh sống.
Ngoài ra, tôi lựa chọn nghiên cứu ba trường hợp cụ thể này vì hai lý do
chính sau. Thứ nhất là do tôi có thể tiếp cận thuận lợi hơn với ba trường hợp cụ thể
này thông qua một số mối quan hệ (người môi giới dịch vụ lao động, người quen
tại địa phương). Thứ hai là thông qua người môi giới lao động tôi có thể tự lựa

Khi tôi muốn tìm hiểu ảnh hưởng của hoàn cảnh gia đình tới quyết định ra
Hà Nội làm việc của các em như thế nào? (Trong trường hợp cụ thể với câu hỏi
của tôi có nên ra Hà Nội giúp việc gia đình không?) thì ba đối tượng nghiên cứu
này có cách suy nghĩ, phân tích khác nhau mặc dù cuối cùng tất cả đều đi đến
quyết định ra đi. Như vậy, đối với cùng một vấn đề, những trẻ em có hoàn cảnh gia
đình khác nhau sẽ có những cách tiếp nhận, đánh giá khác nhau.
Trường hợp của Lan, khi quyết định đi giúp việc ở Hà Nội Lan đã nghĩ
rằng: “Nhà vốn đã nghèo mà không thể trông cậy gì ở bố, một mình mẹ xoay sở
nuôi 4 chị em đã khổ rồi thì làm sao mà có tiền cho em học tiếp! Em rất muốn đi
học và giúp đỡ mẹ. Em nghe nói đi làm 10 ngày tết được 350 nghìn thì bằng số tiền
đóng học cả năm của em rồi còn gì…Mà ở nhà cũng chán lắm! Bố mẹ em toàn đánh
nhau thôi!…”
“ Bố không muốn cho em đi làm đâu ! Mẹ em mất lâu rồi, bố hay đi làm xa
nên nhà thường chỉ có 3 anh em. Mà nhà em cũng không phải là nghèo, bố vẫn có
thể nuôi 3 anh em ăn học được nhưng em vẫn muốn đi! Mọi người đi làm ngoài ấy
về bảo là ở Hà Nội sướng lắm! Em muốn đi Hà Nội để xem thế nào lại có thể kiếm
thêm tiền tiêu mà không phải xin bố!”. Đó chính là những suy nghĩ của Hồng trước
khi em đưa ra quyết định đi làm. Những lý do mà Hồng đưa ra thuyết phục bản
thân và mọi người không giống với các lý do của Lan. Sự khác biệt này được quy
định bởi sự khác nhau giữa hoàn cảnh của hai gia đình.
2.3 Tạo dựng quan hệ
Mặc dù có thuận lợi căn bản là được một nhân vật trung gian vốn là người
trong làng, nhưng tôi vẫn phải đối diện với một vài trở ngại trong quá trình tiếp cận
với người dân địa phương. Điều trở ngại lớn nhất là ngay từ đầu, họ đã coi tôi là
người lạ từ Hà Nội tới. Phần lớn trong số họ chưa hiểu rõ về Hà Nội mà chỉ biết
đến qua phim ảnh, sách báo. Vì thế, họ tỏ ra dè dặt, e ngại khi tiếp xúc với tôi.
Thêm nữa, họ cũng ít nhiều bộc lộ vẻ lo lắng, hoài nghi trước tình hình tệ nạn xã
hội ngoài thành phố như: buôn người qua biên giới, ép buộc, lôi kéo các em gái đi
vào con đường nghiện hút, mại dâm…
Sau thời gian tiến hành nghiên cứu, tôi đã thu thập được một số kinh nghiệm

lúc đó phần nào đã có sự bảo đảm từ mối quan hệ cuat chị Hà, người trung gian
nhưng vì những tin đồn về người chuyên đi lừa phụ nữ để bán sang Trung Quốc
khiến họ ban đầu còn e sợ tiếp xúc với tôi. Sau một ngày, tôi đã cố gắng bằng thái
độ, lời nói đã khiến họ bớt vẻ nghi ngờ và tối hôm ấy tôi đã nghỉ lại ở nhà họ.
Khoảng 1 tuần ở Quảng Châu, tôi đã tạo lập được mối quan hệ với nhiều
người trong làng Hạ (Một trong số 6 làng của xã Quảng Châu). Mọi công việc có
thể tiến hành thuận lợi hơn và cũng từ những mối quan hệ ở làng Hạ cộng thêm
người quen giới thiệu, tôi có thể làm quen với những đối tượng cụng cấp tin ở các
làng khác trong khoảng thời gian rút ngắn hơn rất nhiều. Vì lẽ đó, việc tiếp xúc với
người dân địa phương càng về sau càng thuận lợi hơn do có nền tảng từ các mối
quan hệ trước đó.
Một điểm nữa dẫn đến sự khác biệt về khoảng thời gian cần thiết để thiết lập
mối quan hệ với đối tượng cung cấp tin là do sự khác biệt về: lứa tuổi, nhận thức,
tính cách của mỗi người nên việc làm thế nào để có thể tiếp cận được với họ trong
một khoảng thời gian nào đó là không giống nhau. Với những đối tượng là trẻ em,