: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
1. 1. Bảo hiểm tiền gửi .
1.1.1. Khái niệm về Bảo hiểm tiền gửi
Bảo hiểm tiền gửi là cam kết công khai của tổ chức bảo hiểm tiền gửi đối
với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi về việc tổ chức BHTG cam kết trả tiền gửi
cho người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG bao gồm phần gốc và lãi, trong
trường hợp tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động hoặc mất khả năng
thanh toán cho người gửi tiền. Cam kết công khai này được thể hiện dưới hình thức
một hợp đồng bảo hiểm gồm có ba đối tượng: tổ chức BHTG, tổ chức tham gia
BHTG (các định chế trung gian tài chính có huy động tiền gửi) và người gửi tiền.
Việc phát triển hoạt động BHTG về qui mô nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động
tài chính tiền tệ của quốc gia trong nền kinh tế phát triển và hội nhập là một tất yếu
khách quan.
Khi các TCTD có huy động tiền gửi đề nghị tham gia BHTG và được tổ
chức BHTG chấp thuận, điều này sẽ hình thành một hợp đồng giữa ba đối tác nói
trên được hình thành. Mỗi quốc gia có những chính sách khác nhau trong việc xác
định loại tiền gửi nào thuộc đối tượng được bảo hiểm. Trách nhiệm và quyền lợi tài
chính của ba đối tác được thể hiện như sau:
- Tổ chức bảo hiểm tiền gửi: Là đối tác nhận đóng góp tài chính từ các tổ
chức tham gia BHTG và có trách nhiệm chi trả tiền gửi cho người có tiền gửi tại
các tổ chức huy động tiền, trong trường hợp có sự đổ vỡ từ các tổ chức tham gia
BHTG.
- Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi (Tổ chức huy động tiền gửi): Là các
định chế trung gian tài chính bao gồm: các ngân hàng thương mại các tổ chức phi
ngân hàng có hoạt động huy động tiền gửi. Các tổ chức này khi tham gia đóng góp
tài chính cho tổ chức BHTG và được quyền yêu cầu tổ chức BHTG phải chi trả
tiền gửi cho công chúng tại các tổ chức này, trong trường hợp các tổ chức này mất
khả năng thanh toán hoặc bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấm dứt hoạt động.
- Người gửi tiền thuộc đối tượng được bảo hiểm: Là khách hàng của những
tổ chức tham gia BHTG, những người gửi tiền này không phải đóng góp tài chính
trực tiếp cho tổ chức BHTG, họ được thanh toán tiền gửi trong hạn mức chi trả

biết của khách hàng
 Chỉ có thể cung cấp khi có sự đồng
ý của khách hàng
1.1.3. Chức năng của Bảo hiểm tiền gửi
Hoạt động BHTG là một dịch vụ cung cấp hàng hóa công mang tính xã hội
cao, theo cách phân loại của các nhà kinh tế học sản phẩm dịch vụ của BHTG là
loại hàng hóa công không thuần túy. Dựa vào tính chất không loại trừ hưởng thụ
một cách tuyệt đối, do mục đích của dịch vụ BHTG là góp phần ổn định hoạt động
của hệ thống tài chính quốc gia, người thụ hưởng dịch vụ BHTG là toàn xã hội.
Người gửi tiền thuộc đối tượng được bảo hiểm sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ chính
sách BHTG bằng việc tổ chức BHTG sẽ chi trả tiền khi mà ngân hàng nhận tiền
gửi bị phá sản hay mất khả năng chi trả cho người gửi tiền thuộc đối tượng bảo
hiểm. Như vậy tổ chức BHTG thực hiện hai chức năng cơ bản là: bảo vệ người gửi
tiền và góp phần ổn định hệ thống tài chính hoạt động từ đó tạo hiệu ứng cho các
ngành kinh tế phát triển thông qua các định chế trung gian tài chính cung cấp. Tóm
lại, chức năng hoạt động của bảo hiểm tiền gửi thực hiện các chức năng cơ bản như
sau:
- Bảo vệ người gửi tiền nhỏ là những đối tượng có những hạn chế trong việc
tiếp cận thông tin về hoạt động của tổ chức nhận tiền gửi.
- Chức năng phòng ngừa đổ vỡ ngân hàng, góp phần bảo vệ hệ thống tài chính
ổn định tạo điều kiện cho các giao dịch tài chính.
- Góp phần xây dựng một thị trường tài chính có tính cạnh tranh và bình đẳng
giữa các tổ chức tài chính có qui mô và trình độ khác nhau.
- Giảm thiểu gánh nặng cho Chính phủ, thông qua việc qui định những quyền
lợi của người gửi tiền và của các tổ chức nhận tiền gửi.
Những nghiên cứu của các nhà kinh tế cũng như qua thực tiễn, người có tiền
gửi nhỏ là được tổ chức BHTG quan tâm nhất và là cơ sở xuất phát điểm cho mục
đích hoạt động của BHTG, đây là tầng lớp dân cư có những hạn chế nhất định
trong việc tiếp cận những thông tin về hoạt động của tổ chức nhận tiền gửi, đời
sống của tầng lớp công chúng có thu nhập thấp thường bị tác động nhiều hơn các

hoạt động của BHTG đối với một quốc gia được thể hiện ở ba mặt cơ bản:
- Tạo niềm tin của công chúng đối với hệ thống ngân hàng thương mại.
- Góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho hệ thống ngân hàng quốc gia phát
triển lành mạnh.
- Huy động tiền gửi tại NHTM được tăng trưởng ổn định, tạo nguồn lực cho
đầu tư quốc gia.
1.1.4.1. Hoạt động BHTG tạo niềm tin của công chúng đối với hệ thống
ngân hàng thương mại.
- Tạo niềm tin của công chúng vào các NHTM.
Các ngân hàng thương mại trong hệ thống của một quốc gia muốn có được
uy tín đối với công chúng cần có khả năng thực hiện có hiệu quả các chức năng
của họ, bao gồm ba chức năng cơ bản như sau: chức năng trung gian tín dụng,
chức năng thanh toán và chức năng tạo tiền .
Chức năng trung gian tín dụng: thực hiện chức năng này các NHTM làm cầu
nối giữa người cần vốn và nơi có vốn. Thông qua việc huy động các nguồn vốn
tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, các NHTM hình thành quỹ cho vay và cung
cấp tín dụng cho toàn bộ nền kinh tế, quá trình này diễn ra liên tục làm tiền đề và
điều kiện cho nhau, với chức năng này các NHTM là người đi vay để cho vay, từ
đó mà phân bổ các nguồn vốn một cách hợp lý làm cho nền kinh tế vận hành một
cách thông suốt theo những quy luật của nó. (Hình 1.1)
Gửi tiền
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Cá nhân
Cá nhân
Cho vay
Doanh nghiệp
Đầu tư
Ủy thác đầu Tư
Doanh nghiệp


chưa được thanh toán hết số tiền gửi vượt mức chi trả ban đầu, duy trì quỹ BHTG
để bảo vệ người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG khác.
Như vậy về thực chất, tổ chức BHTG là cầu nối cho các NHTM mất khả
năng thanh toán tiếp tục thực hiện chức năng thanh toán cho người gửi tiền. Qua
đó chúng ta thấy rằng việc duy trì niềm tin của các ngân hàng đang hoạt động đối
với công chúng là hết sức quan trọng, việc chi trả tiền gửi được bảo hiểm tạo nên
sự ổn định tránh sự đổ vỡ dây chuyền, trong đó sự bảo đảm can thiệp kịp thời và
có hiệu quả của tổ chức BHTG.
Ngoài ra nhằm góp phần duy trì tính ổn định của hệ thống ngân hàng, tổ
chức BHTG còn thực hiện chức năng giám sát và kiểm tra các hoạt động của các
NHTM tham gia BHTG nhằm ngăn chặn kịp thời những biểu hiện thiếu lành mạnh
và thiếu an toàn trong hoạt động ngân hàng, những hoạt động đó góp phần cho các
NHTM tham gia BHTG thực hiện có hiệu quả ba chức năng của mình.
1.1.4.2. Hoạt động BHTG tạo điều kiện thuận lợi cho hệ thống NHTM
phát triển
Hoạt động của tổ chức BHTG làm tăng cường niềm tin của công chúng đối
với hệ thống ngân hàng quốc gia, cũng từ đó tạo động lực để các NHTM phát triển
tốt hơn. Với những cải thiện và nâng cao uy tín trong cộng đồng, các NHTM huy
động vốn dễ dàng hơn từ đó phát triển được mạng lưới rộng hơn và đa dạng hóa
các dịch vụ ngân hàng nhằm phục vụ ngày càng tốt hơn cho công chúng những sản
phẩm tài chính mà các tổ chức này cung cấp cho toàn xã hội. Nhìn chung hoạt
động của tổ chức BHTG đối với các NHTM được biểu hiện qua ba tác dụng
chính :
+ Tác dụng tạo điều kiện thuận lợi cho các NHTM mới ra đời và các ngân
hàng có qui mô nhỏ phát triển tốt hơn: trong kinh tế thị trường, nhìn ở góc độ huy