CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ
I. SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BHNT
Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ vấn đề bảo hiểm được ghi
nhận đã xuất hiện từ thời trung cổ. Thoạt tiên người ta chưa nghĩ đến bảo hiểm
con người, họ chỉ quan tâm đến việc bảo hiểm những tài sản, vật dụng có giá trị.
Do vậy ngành bảo hiểm phi nhân thọ đã ra đời đầu tiên tại nước Anh và Châu
Âu nhằm phục vụ cho ngành hàng hải.
Song song với ngành bảo hiểm phi nhân thọ, ở nước Anh thời ấy cũng có
những mô hình tổ chức giúp đỡ tương trợ nhau về tài chính. Nhất là trong tầng
lớp công nhân mỏ than, họ thành lập hội tương trợ mai táng để giúp đỡ những
người thợ chẳng may chết vì tai nạn. Những tai nạn này xảy ra hầu như mỗi
ngày vì kỹ thuật hầm mỏ thời đó còn rất sơ sài. Sự kiện này đã gây biết bao đau
thương cho gia đình họ. Sau khi giúp đỡ chôn cất những người thợ xấu số xong,
người ta thấy rằng vợ con họ rất cần sự giúp đỡ.
Ý tưởng này khiến các công nhân mỏ quyết định thành lập quỹ bảo trợ
những người vợ goá con côi. Họ kêu gọi những người thợ khi còn sống, có khả
năng kiếm tiền hãy ra nhập hội. Muốn vào hội, mỗi người phải đóng tiền gia
nhập hội viên, sau đó mỗi năm đóng hội phí một lần. Số tiền thu được hội dành
ra một phần cho chi phí điều hành, số còn lai được chi trả cho gia đình của
những người thợ chẳng may qua đời. Sự việc này đã cứu những người vợ goá
con côi có thể tiếp tục cuộc sống, không bị hụt hẫng khi người chồng, người
cha của họ không còn nữa để kiếm tiền bảo bọc gia đình.
Tuy nhiên, hội này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn vì số tiền đóng góp của
mỗi hội viên đều như nhau, không phân biệt tuổi tác cũng như tình trạng sức
khoẻ. Những người thợ già không chết vì tai nạn cũng chết vì bệnh tật. Điều này
làm nản lòng những người thợ trẻ và họ tự ý rút ra khỏi hội. Tiền quỹ của hội
tiêu hao dần và hội phải đóng cửa. Tuy không thành công nhưng đây được xem
là mầm mống của ý tưởng về BHNT sau này.
Nước Anh được xem là cái nôi của ngành BHNT . Năm 1583 hợp đồng
BHNT đầu tiên trên thế giới ra đời, do công dân Luân Đôn là ông William
Gybbon (1 thuyền trưởng ) đã nảy ra ý kiến yêu cầu công ty bảo hiểm phi nhân

3. Đức 107.403 39.38 60.62
4. Anh 102.360 65.57 35.43
5. Pháp 84.303 56.55 43.65
( Nguồn: Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam, tháng 8/1996)
II.TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ
1.Định nghĩa bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia
bảo hiểm, mà trong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia ( hoặc người
thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm ) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã
định trước xảy ra ( người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm
nhất định ), còn người tham gia phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ đúng hạn. Nói
cách khác, BHNT là quá trình bảo hiểm các rủi ro có liên quan đến sinh mạng,
cuộc sống và tuổi thọ của con người.
2.Vai trò của bảo hiểm nhân thọ
BHNT có vai trò rất lớn. BHNT không chỉ thể hiện trong từng gia đình và
đối với từng cá nhân trong việc góp phần ổn định cuộc sống, giảm bớt khó khăn
về tài chính khi gặp phải rủi ro , mà còn thể hiện rõ trên phạm vi toàn xã hội.
Trên phạm vi xã hội, BHNT góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài, huy động
vốn trong nước từ những nguồn tiền mặt nhàn rỗi nằm trong dân cư. Nguồn vốn
này không chỉ có tác dụng đầu tư dài hạn, mà còn góp phần thực hành tiết kiệm,
chống lạm phát và tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động góp phần hỗ
trợ cho ngân sách nhà nước giải quyết được một số khó khăn về kinh phí đảm
bảo xã hội và đầu tư phát triển.
3. Đặc điểm cơ bản cua bảo hiểm nhân thọ
3.1. Bảo hiểm nhân thọ vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro
Đây là một trong những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa BHNT với bảo
hiểm phi nhân thọ . Thật vậy, mỗi người mua BHNT sẽ định kỳ nộp một khoản
tiền nhỏ ( phi bảo hiểm ) cho người bảo hiểm, ngược lại người bảo hiểm có
trách nhiệm trả một số tiền lớn (số tiền bảo hiểm) cho người hưởng quyền lợi
bảo hiểm như đã thỏa thuận từ trước khi các sự kiện bảo hiểm xảy ra. Số tiền

bản hợp đồng, mối quan hệ giữa các bên cũng rất phức tạp.
3.4 Phí bảo hiểm nhân thọ chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố, vì vậy
quá trình định phí khá phức tạp
Phí bảo hiểm nhân thọ chịu tác động tổng hợp của các nhân tố sau:
- Chi phí khai thác
- Chi phí quản lý hợp đồng
- Độ tuổi của người được bảo hiểm
- STBH
- Thời hạn tham gia
- Phương thức thanh toán
- Lãi suất đầu tư
- Tỷ lệ lạm phát và thiểu phát của hợp đồng ...
Khi định phí BHNT ta phải giả định một số yếu tố như: tỷ lệ chết, tỷ lệ
huỷ bỏ hợp đồngs, lãi suất đầu tư, tỷ lệ lạm phát... Vì thế, quá trình định phí ở
đây rất phức tạp, đòi hỏi phải nắm vững đặc trưng của mỗi loại sản phẩm, phân
tích dòng tiền tệ, phân tích được chiều hướng phát triển của mỗi sản phẩm trên
thị trường nói chung.
3.5 Bảo hiểm nhân thọ ra đời và phát triển trong những điều kiện kinh tế-
xã hội nhất định
Ở các nước kinh tế phát triển, BHNT đã ra đời và phát triển hàng trăm
năm. Ngược lại có một số quốc gia trên thế giới hiện nay vẫn chưa triển khai
được BHNT, mặc dù người ta hiểu rất rõ vai trò và lợi ích của nó. Vì sự ra đời
của BHNT còn phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế – xã hội như:
-Tốc độ tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc nội ( GDP ).
-Tổng sản phẩm quốc nội tính bình quân một đầu người
-Mức thu nhập của dân cư
-Tỷ lệ lạm phát của đồng tiền
-Tỷ giá hối đoái...
-Điều kiện về dân số
-Tuổi thọ bình quân của người dân

hiểm không nhận được bất kỳ một khoản hòan phí nào từ số tiền bảo hiểm đã
đóng. Điều đó cũng có nghĩa là người bảo hiểm không phải thanh toán số tiền
bảo hiểm cho người được bảo hiểm. Ngược lại, nếu cái chết xảy ra trong thời
gian có hiệu lực của hợp đồng, thì người bảo hiểm có trách nhiệm thanh toán
STBH cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm được chỉ định.
+ Đặc điểm: - Thời hạn bảo hiểm xác định
- Trách nhiệm và quyền lợi mang tính tạm thời
- Mức phí bảo hiểm thấp vì không phải lập nên quỹ tiết kiệm cho người
được bảo hiểm
+ Mục đích:
- Đảm bảo các chi phí mai táng, chôn cất
- Bảo trợ cho gia đình và người thân trong 1 thời gian ngắn
- Thanh toán các khoản nợ nần về những khoản vay hoặc thế chấp của
người được bảo hiểm
Bảo hiểm tử kỳ còn được đa dạng hoá thành các loại hình sau:
- Bảo hiểm tử kỳ cố định: có mức phí bảo hiểm và STBH cố định,
không thay đổi trong suốt thời gian có hiệu lực của hợp đồng.
- Bảo hiểm tử kỳ có thể tái tục: loại này có thể được tái tục vào ngày kết
thúc hợp đồng và không yêu cầu có thêm bằng chứng nào về sức khoẻ của
người được bảo hiểm, nhưng có sự giới hạn về độ tuổi ( thường tối đa là 65
tuổi). Tại lúc tái tục phí bảo hiểm tăng lên vì độ tuổi của người được bảo hiểm
lúc này tăng lên.
- Bảo hiểm tử kỳ có thể chuyển đổi: là loại hình bảo hiểm tử kỳ cố định nhưng
cho phép người được bảo hiểm có sự lựa chọn chuyển đổi 1 phần hay toàn bộ
hợp đồng thành 1 hợp đồng BHNT trọn đơì hay 1 hợp đồng BHNT hỗn hợp tại
1 thời điểm nào đó khi hợp đồng đang còn hiệu lực.
- Bảo hiểm tử kỳ giảm dần: là loại hình bảo hiểm có 1 bộ phận của STBH
giảm hàng năm theo 1 mức quy định. Bộ phận này giảm tới 0 vào cuối kỳ hạn
hợp đồng. Có đặc điểm sau:
+ Phí bảo hiểm giữ ở mức cố định