§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
LỜI MỞ ĐẦU
Trên thế giới, nhất là tại các nước đang phát triển, Kiểm toán nhà nước ra
đời rất sớm và đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình kiểm soát,
quản lý việc sử dụng nguồn tài sản quốc gia. Với vai trò là cơ quan kiểm tra tài
chính công cao nhất, Kiểm toán nhà nước là công cụ không thể thiếu của Quốc
hội và Chính phủ trong điều hành nền kinh tế nói chung và quản lý nguồn tài
sản quốc gia nói riêng.
Tại Việt Nam, Kiểm toán nhà nước được thành lập theo Nghị định số
70/CP, ngày 11/7/1994, nhằm giúp Thủ tướng Chính phủ thực hiện chức năng
kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của các tài liệu, số liệu kế toán, báo
cáo quyết toán của các cơ quan Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tế
Nhà nước, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội có sử kinh phí do Ngân
sách Nhà nước cấp; đánh giá sự tuân thủ pháp luật và hiệu quả hoạt động của
các đơn vị được kiểm toán.
Đến ngày 14/6/2005, Quốc hội khoá XI nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam thông qua Luật Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán Nhà nước Việt
Nam trở thành một cơ quan thuộc Quốc hội, “là cơ quan chuyên môn về lĩnh
vực kiểm tra tài chính do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân
theo pháp luật”.
Trong hơn mười năm hoạt động, Kiểm toán nhà nước Việt Nam đã có
những bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng của hoạt động
kiểm toán. Tuy nhiên, bên cạnh đó, trong tổ chức và hoạt động của Kiểm toán
nhà nước vẫn còn những hạn chế nhất định. Để ngày càng phát triển và thực
hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của mình, cũng giống như bất cứ đơn vị nào
khác, Kiểm toán nhà nước cần phải liên tục kiện toàn tổ chức, cải tiến hoạt
động của mình để phù hợp với tình hình mới và đáp ứng được những yêu cầu
mới.
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
1
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
toán, ngân sách của nhà nước ở các đơn vị trong khu vực công. Đây là chức
năng vốn có và mang tính chất truyền thống của Kiểm toán nhà nước.
● Thứ hai, chức năng tư vấn.
Kiểm toán nhà nước là cơ quan giúp việc bên cạnh cơ quan lập pháp và
hành pháp, tư vấn cho Quốc hội hay Chính phủ trong việc xây dựng những văn
bản quy phạm pháp luật, ban hành những quyết định liên quan đến tài chính,
ngân sách; hoặc trong việc đưa ra những quyết định quan trọng về quản lý và
sử dụng nguồn tài sản công như phương án đầu tư xây dựng các công trình
trọng điểm quốc gia, thực hiện các chương trình trên tầm vĩ mô.
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
3
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
Thông qua công tác kiểm toán của mình, Kiểm toán nhà nước nghiên cứu,
đề xuất các kiến nghị và giải pháp góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, ngăn
ngừa các hành vi vi phạm, sử dụng kém hiệu quả, lãng phí công quỹ, vốn và tài
sản quốc gia.
Ngoài ra, với tư cách là cơ quan kiểm toán tối cao của quốc gia, Kiểm toán
nhà nước còn có chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực mà nó phụ trách.
1.1.3. Nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước.
Theo quy định của pháp luật, Kiểm toán nhà nước ở những quốc gia khác
nhau có những nhiệm vụ khác nhau, song xét một cách chung nhất, nhiệm vụ
và quyền hạn chung nhất của Kiểm toán nhà nước bao gồm:
1.1.3.1. Thực hiện kiểm toán.
Kiểm toán nhà nước thường thực hiện các cuộc kiểm toán tuân thủ, xem xét
việc chấp hành các chính sách, luật lệ và chế độ của nhà nước tại các đơn vị sử
dụng vốn và tài sản công. Kiểm toán nhà nước cũng thực hiện các cuộc kiểm
toán hoạt động để đánh giá hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý của các
đơn vị công. Để thực hiện nhiệm vụ này, Kiểm toán nhà nước cần thực hiện:
● Lập kế hoạch kiểm toán hàng năm, trình cơ quan có thẩm quyền duyệt;
● Tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm toán hàng năm đã được phê duyệt và
Cũng như nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm toán nhà nước ở những nước
khác nhau theo quy định trong pháp luật là khác nhau. Những quyền hạn chung
nhất là:
● Yêu cầu đơn vị được kiểm toán cung cấp các giải trình về các vấn đề có
liên quan đến hoạt động kiểm toán;
● Phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong việc thu thập tài liệu, bằng
chứng;
● Kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền trong các việc:
- Xử lý các đơn vị, tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về ngân sách, tài
chính, kế toán;
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
5
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
- Xử lý các tổ chức, các nhân gây cản trở công việc kiểm toán hay cung
cấp thông tin sai sự thật;
- Chịu trách nhiệm soạn thảo, sửa đổi, ban hành, bổ sung các văn bản pháp
luật về quản lý kinh tế - tài chính, kế toán - kiểm toán.
Ngoài những điểm chung trong nhiệm vụ và quyền hạn, tuỳ theo quy định
trong pháp luật của từng nước, Kiểm toán nhà nước tại mỗi nước còn có những
nhiệm vụ và quyền hạn riêng, ví dụ: Toà thẩm kể của Pháp có quyền xét xử
như một quan toà đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về tài chính -
kế toán, ngân sách.
1.1.5. Nguyên tắc hoạt động của Kiểm toán nhà nước.
Để thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình, Kiểm
toán nhà nước cần tuân thủ một số nguyên tắc hoạt động nhất định.
Những nguyên tắc hoạt động cơ bản của Kiểm toán nhà nước:
● Tuân thủ pháp luật, chuẩn mực và quy trình kiểm toán đã được pháp luật
thừa nhận;
● Đảm bảo tính độc lập một các tương đối: không một tổ chức, cá nhân nào
được phép can thiệp một cách trái pháp luật vào hoạt động của Kiểm toán nhà
nào khác có thể thay thế được vị trí của nó trong việc kiểm tra, kiểm soát việc
quản lý và sử dụng một cách có hiệu quả các nguồn lực nhà nước trong các
đơn vị trong khu vực công cộng.
1.2.2. Sự hình thành của Kiểm toán nhà nước trên thế giới.
Kiểm toán nhà nước trên thế giới, nhất là ở những nước phát triển đã có lịch
sử hàng trăm năm (Ở Cộng hoà liên bang Đức đã có trên 280 năm, ở Pháp đã
có trên 190 năm, ở Mỹ đã có trên 150 năm...).
Nhận thức được tầm quan trọng của cơ quan Kiểm toán nhà nước, các nước
trước đây quản lý nền kinh tế theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung nay đã
chuyển đổi sang cơ chế thị trường đã rất quan tâm đến địa vị và vai trò của
Kiểm toán nhà nước. Ở Trung Quốc, Kiểm toán nhà nước (Chinese National
Audit Office) được thành lập vào năm..., có địa vị pháp lý là cơ quan ngang bộ;
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
7
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
ở Cộng hoà liên bang Nga, Kiểm toán nhà nước ra đời năm 1994, được giao
những quyền hạn lớn và đãi ngộ rất cao...
Tại Việt Nam, trong những năm áp dụng cơ chế kế hoạch hoá tập trung,
việc xét duyệt những báo cáo tài chính của các đơn vị sử dụng nguồn tài chính
công do các Vụ Tài vụ bộ chủ quản hay các Phòng Tài chính của các sở chủ
quản đảm nhiệm. Ngày 11/7/1994, Kiểm toán nhà nước Việt Nam được chính
thức thành lập theo Nghị định số 70/CP của Chính phủ.
1.3. Các mô hình tổ chức bộ máy Kiểm toán nhà nước.
Bộ máy Kiểm toán nhà nước là một hệ thống tập hợp những viên chức nhà
nước để thực hiện chức năng kiểm toán ngân sách và tài sản công.
Như vậy, trong mối liên hệ với hệ thống bộ máy Nhà nước, Kiểm toán nhà
nước là một phân hệ thực hiện chức năng kiểm toán; xét trong hệ thống kiểm
toán nói chung, Kiểm toán nhà nước là một phân hệ thực hiện chức năng kiểm
toán đối với một đối tượng cụ thể là tài sản Nhà nước; xét trong mối quan hệ
với kiểm toán viên nhà nước, Kiểm toán nhà nước là một hệ thống tập hợp các
có quyền kiểm toán các bộ khác của Chính phủ (kể cả Bộ Tài chính); hoặc,
Kiểm toán nhà nước cũng có thể được tổ chức như một cơ quan chuyên môn
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
Bộ máy Nhà nước
Kiểm toán
nhà nước
Toà
án
Quốc
hội
Chính
phủ
Các ban của Quốc hội Các bộ của Chính phủ
Ban hành luật
Bổ
nhiệm
Duyệt ngân sách
Giảm sát
Liên hệ trong tổ chức
Quan hệ chỉ đạo
Quan hệ đặt hàng kiểm toán
Quan hệ kiểm toán
9
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
bên cạnh nội các (như ở Nhật Bản, Indonesia) hay bên cạnh Thủ tướng Chính
phủ (Việt Nam)...
1.3.1.3. Mô hình cơ quan Kiểm toán nhà nước trực thuộc Quốc hội.
Trong mô hình này, cơ quan Kiểm toán nhà nước là một cơ cấu trực thuộc
Quốc hội (có thể là Thượng viện hoặc Hạ viện), là cơ quan kiểm tra tài chính
công cao nhất của cơ quan quyền lực tối cao.
To ỏn ti cao
Canada
To ỏn Liờn
bang Canada
Thng
vin
H
vin
C
quan
Kim
toỏn
quc
gia
Ni cỏc
Vn phũng
Th tng,
Vn phũng
H
c mt
Cỏc
cụng ty
trong cỏc
ngnh
then cht
Ch tch
Ban Ngõn
qu
Cỏc t
chc, ban
Ví dụ điển hình của Kiểm toán nhà nước được tổ chức theo mô hình này là
Toà Thẩm kế Pháp, phần lớn các kiểm toán viên nhà nước đều là những quan
toà khi tham gia cơ quan kiểm toán nhà nước.
1.3.2.2. Mô hình Kiểm toán nhà nước được tổ chức thành “Văn phòng”.
Đây là hình thức tổ chức Kiểm toán nhà nước phổ biến ở các nước (Ví dụ:
Kiểm toán nhà nước Anh - The UK National Audit Office, Kiểm toán nhà
nước Trung Quốc - National Audit Office Of The People’s Republic Of
China...).
Cơ quan Kiểm toán nhà nước được tổ chức theo hình thức “văn phòng” có
thể độc lập với cả Quốc hội và Chính phủ (Cơ quan kiểm toán quốc gia
Australia), hay trực thuộc Quốc hội (Văn phòng Tổng kế toán trưởng Canada),
hoặc trực thuộc chính phủ (Kiểm toán nhà nước Trung Quốc).
Được tổ chức theo hình thức “Văn phòng”, Kiểm toán nhà nước thường chỉ
đảm nhận các chức năng kiểm toán các đơn vị thuộc khu vực công cộng, tư vấn
cho cơ quan hành pháp và lập pháp trong việc đưa ra những quyết định, những
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
12
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
chính sách điều hành nền tài chính công... chứ không có chức năng phán xét,
xét xử những sai phạm trong quản lý và sử dụng tài sản và nguồn lực quốc gia.
1.3.3. Mô hình tổ chức Kiểm toán nhà nước xét trong mối quan hệ nội bộ cơ
quan.
Xét về liên hệ nội bộ, cơ quan Kiểm toán nhà nước lại có thể liên hệ theo
chiều dọc (liên hệ dọc) hay liên hệ theo chiều ngang (liên hệ ngang).
1.3.3.1. Liên hệ ngang.
Liên hệ ngang là mối liên hệ nội bộ trong cơ quan kiểm toán cùng cấp
(trung ương, khu vực hay địa phương). Liên hệ này có thể trực tuyến hoặc chức
năng.
● Liên hệ trực tuyến: Trong liên hệ trực tuyến, Tổng kiểm toán trưởng
(hoặc Phó tổng kiểm toán) được uỷ nhiệm) trực tiếp chỉ huy các hoạt động của
nhà nước Thái Lan gồm mười lăm kiểm toán khu vực (Ayutthaya, Chon Buri,
Nakhon Pathom, Nakhon Ratchasima, Ubon Ratchathani, Udon Thani, Khon
Kaen, Chang Mai, Lampang, Phitsanulok, Nakhon Sawan, Phetchaburi, Surat
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
CHỦ TỊCH
PHÓ CHỦ TỊCH
Giám đốc các bộ phận
kiểm toán
CB ...A
Ban
quản
lý
tiềm
lực
Ban
hoạch
định
chính
sách
và
phát
triển
Ban
công
nghệ
tin
học
Ban
hỗ trợ
quản
là một công cụ mạnh của quản lý nhà nước, cung cấp phương tiện, căn cứ thực
tiễn để Nhà nước thực hiện việc quản lý vĩ mô nền kinh tế nói chung và quản
lý việc sử dụng Ngân sách nhà nước và nguồn tài sản quốc gia nói riêng.
Mặc dù chúng ta có cả một hệ thống thanh tra, kiểm tra, kiểm soát từ trung
ương đến địa phương và ngay cả trong nội bộ các cấp, các ngành, nhưng không
có một cơ quan nào có chức năng, chuyên môn, tính hiệu lực, hiệu quả hoạt
động như Kiểm toán nhà nước. Tuy cơ quan Kiểm toán nhà nước Việt Nam
không có một tổ chức tiền thân, không có tiền lệ trong cơ cấu tổ chức nhà
nước, nhưng nó vẫn có chức năng kiểm tra tài chính công cao nhất. Hoạt động
của Kiểm toán nhà nước có tác động mạnh đến quá trình ra quyết định của các
cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các nhà đầu tư, các nhà quản lý, các nhà tài
trợ và các tổ chức, cá nhân khác quan tâm đến tình hình hoạt động của các đơn
vị thuộc khu vực công.
2.1.2. Chức năng của Kiểm toán nhà nước Việt Nam.
Nghị định số 70/CP ngày 11/7/1994 và Nghị định số 93/2003/NĐ-CP, ngày
13/8/2003 của Chính phủ khẳng định: Kiểm toán nhà nước thực hiện chức
năng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán Ngân
sách Nhà nước các cấp, báo cáo tài chính của các cơ quan, đơn vị, tổ chức có
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
16
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
sử dụng Ngân sách Nhà nước; kiểm toán tính tuân thủ pháp luật, tính kinh tế
trong việc quản lý, sử dụng Ngân sách Nhà nước và tài sản công theo kế hoạch
kiểm toán hàng năm được Thủ tướng Chính phủ giao hoặc các cơ quan Nhà
nước có thẩm quyền yêu cầu. Cụ thể:
- Kiểm toán báo cáo tài chính, ngân sách của các tỉnh, thành phố trực thuộc
trung ương trước khi trình ra Hội đồng nhân dân;
- Kiểm toán tổng quyết toán Ngân sách Nhà nước của Chính phủ trước khi
trình ra Quốc hội;
- Kiểm toán báo cáo quyết toán của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc
phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng quản lí ngành, lĩnh vực theo quy
định của Chính phủ;
● Quản lí hồ sơ, tài liệu đã được kiểm toán theo quy định của nhà nước; giữ
gìn bí mật tài liệu, số liệu kế toán và thông tin về hoạt động của đơn vị được
kiểm toán theo quy định của pháp luật; cung cấp kết quả kiểm toán cho các cơ
quan nhà nước có thẩm quyền và công khai báo cáo kết quả kiểm toán hàng
năm theo quy định của pháp luật;
● Ban hành, hướng dẫn, kiểm tra và tổ chức thực hiện các tiêu chuẩn, quy
trình, quy phạm và các phương pháp chuyên môn nghiệp Vụ Kiểm toán áp
dụng trong các tổ chức, đơn vị trực thuộc Kiểm toán Nhà nước;
● Khi thực hiện nhiệm Vụ Kiểm toán, cơ quan Kiểm toán Nhà nước độc
lập, chỉ tuân theo pháp luật; chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận kiểm
toán của mình và có quyền:
- Yêu cầu cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc đối tượng kiểm toán của Kiểm
toán Nhà nước gửi báo cáo quyết toán hoặc báo cáo tài chính năm khi thực
hiện công tác kiểm toán theo quy định của pháp luật;
- Yêu cầu đơn vị được kiểm toán cung cấp dự toán ngân sách và báo cáo
quyết toán ngân sách, báo cáo tài chính, chứng từ, sổ kế toán cùng các tài liệu
khác có liên quan; yêu cầu các đơn vị có liên quan cung cấp tài liệu cần thiết
phục vụ cho việc kiểm toán;
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
18
§Ò ¸n m«n häc KiÓm to¸n
- Áp dụng các phương pháp chuyên môn nghiệp vụ để thu thập các bằng
chứng kiểm toán ở đơn vị được kiểm toán và các đơn vị, cá nhân có liên quan;
- Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp thực hiện nhiệm vụ khi cần
thiết; được yêu cầu các cơ quan nhà nước, các đoàn thể quần chúng, các tổ
chức xã hội và công dân giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để Kiểm toán Nhà
nước thực hiện nhiệm vụ;
- Trưng cầu giám định hoặc đề nghị các cơ quan có thẩm quyền tư vấn về
● Quyết định các dự án đầu tư về Kiểm toán Nhà nước thuộc thẩm quyền
theo quy định của pháp luật; tham gia thẩm định các đề án, dự án quan trọng
thuộc chuyên môn, nghiệp vụ theo yêu cầu của Chính phủ, Thủ tướng Chính
phủ;
● Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; chống tham nhũng, lãng phí, tiêu
cực và xử lí vi phạm trong hoạt động Kiểm toán Nhà nước đối với cán bộ, công
chức, viên chức thuộc thẩm quyền xử lí của Kiểm toán Nhà nước;
● Thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực Kiểm toán Nhà nước: hợp tác
với các cơ quan Kiểm toán Nhà nước của các quốc gia khác trong INTOSAI và
ASOSAI. Chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế về Kiểm toán Nhà nước và Kiểm
toán viên nhà nước;
● Tổ chức, chỉ đạo thực hiện công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng
công nghệ thông tin trong hoạt động Kiểm toán Nhà nước;
● Quản lí về tổ chức bộ máy, biên chế; thực hiện chế độ tiền lương và các
chế độ, chính sách đãi ngộ, khen thưởng, kỉ luật đối với cán bộ, công nhân,
viên chức thuộc phạm vi quản lí của Kiểm toán Nhà nước; tổ chức đào tạo, bồi
dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công nhân
viên chức; tổ chức công tác thông tin, tuyên truyền và phổ biến giáo dục pháp
luật về Kiểm toán Nhà nước;
● Quyết định và chỉ đạo thực hiện chương trình cải cách hành chính của
Kiểm toán Nhà nước theo mục tiêu và nội dung chương trình cải cách hành
chính nhà nước. Tạo điều kiện để khai thác nguồn thu, tránh thất thoát, quản lí
Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn Minh Hoµn, Líp KiÓm to¸n 44
20
Copyright: Tài liệu đại học ©