MỘT SỐ GIẢI PHÁP HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở
VIỆT NAM
I. CẦN CÓ CÁC CHÍNH SÁCH VỀ HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ
NHỎ Ở VIỆT NAM
1. Có cơ chế mô hình hỗ trợ hợp lý
Ở Việt Nam cơ chế và mô hình hỗ trợ được đổi mới, cùng với việc đổi
mới nền kinh tế, chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ
chế thị trường. So với trước đây, nhiều vấn đề về cơ chế hỗ trợ đã thay đổi căn
bản. Tuy nhiên, do đổi mới sang nền kinh tế thị trường, nên cơ chế và mô hình
hỗ trợ một mặt, chịu ảnh hưởng của tư duy theo cơ chế cũ mặt khác chưa thật
phù hợp với điều kiện của nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế
thị trường.
Điểm khác biệt lớn nhất trong cơ chế và mô hình hỗ trợ các doanh
nghiệp vừa và nhỏ là có sự phân biệt giữa 2 nhóm doanh nghiệp: hỗ trợ doanh
nghiệp nhà nước khác với hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh.
Từ Đại hội VI của Đảng ( 1986 ) đến nay, với việc xoá bỏ cơ chế cũ, hình
thành nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đã thúc đẩy các
thành phần kinh tế phát triển mạnh, nhất là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ
ngoài quốc doanh. Do đó, đối tượng quản lý nhà nước đã thay đổi căn bản. Vì
vậy, việc hỗ trợ các doanh nghiệp không chỉ cho các doanh nghiệp nhà nước
mà còn cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Hơn nữa,
trong chính sách kinh tế đã chú ý tới hiệu quả kinh tế, không quá chú trọng vào
quy mô doanh nghiệp lớn như trước đây và việc phát triển các doanh nghiệp
vừa và nhỏ là chiến lược lâu dài trong sự đan xen với doanh nghiệp lớn. Nhiều
văn kiện của Đại hội Đảng đã đề cập tới vấn đề này như : Văn kiện Đại hội
Đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII và các Nghị quyết của các Hội nghị TW
Đảng. Nhà nước và xã hội ủng hộ và khuyến khích các doanh nghiệp ngoài
quốc doanh hoạt động có hiệu quả và hợp pháp.
Điều quan trọng nhất của quan điểm hỗ trợ thời kỳ đầu của công cuộc
đổi mới là "cởi trói" cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để được phép kinh

nhanh; đồng thời xây dựng một số công trình quy mô lớn, thực sự cần thiết và
có hiệu quả"
(
1
)
.
Đây là một quan điểm chiến lược vừa có ý nghĩa định hướng cho doanh
nghiệp vừa và nhỏ phát triển đúng đắn, vừa định hướng hoạt động hỗ trợ cho
các doanh nghiệp này từ các phía các ngành các cấp. Như vậy, hỗ trợ các
doanh nghiệp vừa và nhỏ không phải là sự ưu ái, ban ơn mà là trách nhiệm
của các tổ chức Đảng, chính quyền và toàn xã hội, trong đó có các doanh
nghiệp lớn.
2.2. Quan điểm hỗ trợ trên cơ sở lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước
đo
Vấn đề này tưởng như hiển nhiên, nhưng trên thực tế ở Việt Nam vẫn
chưa được thực hiện đúng mức.
Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ theo quan điểm kinh tế - xã hội thể hiện
: một mặt, hỗ trợ nhằm đạt được mục đích làm cho các doanh nghiệp vừa và
nhỏ doanh nghiệp hiệu quả hơn, mặt khác, cần tính đến cả hiệu quả của việc
1 Văn kiện Đại hội Đại biểu to n quà ốc lần thứ VIII -Nh xuà ất bản Chính trị quốc gia, H nà ội, 1997, tr 85.
hỗ trợ. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, nhu cầu hỗ trợ thì vô hạn nên cần
phải xây dựng thứ tự ưu tiên. Dưới đây là một số nét chính:
- Hỗ trợ trước hết đối với doanh nghiệp ngành trong lĩnh vực có hiệu
quả kinh tế: suất sinh lợi cao cả trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
- Hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm đạt hiệu quả kinh tế - xã hội
cao, bao gồm cả hiệu quả kinh tế và cả ý nghĩa xã hội trong từng giai đoạn
phát triển, góp phần thực hiện các mục đích xã hội như giải quyết việc làm,
công bằng xã hội, xoá đói giảm nghèo...
- Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ làm ăn hiệu quả đồng thời gắn với
việc bảo vệ môi trường sinh thái. Qua kết quả điều tra cho thấy các doanh

tinh xảo, trí tuệ, kinh nghiệm kinh doanh.. cũng như các tiềm năng tự nhiên
như khả năng phát triển du lịch, dịch vụ... chưa được khai thác tốt. Việc khuyến
khích doanh nghiệp vừa và nhỏ không nên dàn đều mà căn cứ vào lợi thế của
từng nơi, từng ngành nghề để có các giải pháp hỗ trợ đúng lúc, đúng cách.
2.5. Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ làm cho các doanh nghiệp này
phát triển theo hướng công nghiệp hoá kinh doanh ngày càng văn
minh hiện đại
Để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá cần đặc biệt chú trọng hỗ trợ
doanh nghiệp vừa và nhỏ trong các khâu quan trọng như công nghệ, đào tạo,
cung cấp thông tin thị trường và dự báo xu hướng phát triển trong nước và
quốc tế... Đồng thời, cần có những giải pháp để khuyến khích đầu tư công nghệ
sạch, công nghệ mới, tìm kiếm các giải pháp cải tiến kỹ thuật hợp lý hoá sản
xuất...
Để thúc đẩy các doanh nghiệp vừa và nhỏ kinh doanh ngày càng văn
minh, cần khuyến khích các doanh nghiệp này kinh doanh đúng luật, làm ăn
công khai... Cùng với việc hỗ trợ, cần thiết phải có biện pháp tốt để kiểm soát
việc sử dụng các công nghệ, đặc biệt là công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi
trường.
3. Đổi mới phương thức hỗ trợ
Việc lựa chọn phương thức hỗ trợ có ý nghĩa quan trọng, quyết định tính
thực thi và hiệu quả các hình thức hỗ trợ. Phương thức hỗ trợ doanh nghiệp
vừa và nhỏ trên thực tế ở Việt Nam hiện nay thường đi theo hai hướng : Đối
với các doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ trong thời kỳ đầu thì thiên
về hỗ trợ trực tiếp (cấp vốn, mặt bằng, đào tạo công nhân và chủ doanh
nghiệp) với nhiều chính sách ưu đãi hơn; đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ
ngoài quốc doanh; phương thức hỗ trợ chủ yếu là gián tiếp dưới dạng giảm
thuế, cho vay với lãi suất ưu đãi. Tuy nhiên mức độ hỗ trợ còn ít so với nhu cầu
của các doanh nghiệp.
Có nhiều phương thức hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ: hỗ trợ trực tiếp,
hỗ trợ gián tiếp, kết hợp cả trực tiếp và gián tiếp, hỗ trợ dẫn đường, hỗ trợ

lập cơ sở hạ tầng, xây dựng các cơ sở kinh tế làm tiên phong trong một số lĩnh
vực đòi hỏi nhiều vốn như công nghệ cao; hỗ trợ thông qua tổ chức trung gian
như ngân hàng, các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các
biện pháp cụ thể, thiết thực khuyến khích hình thành và phát triển các công ty...
dịch vụ tư vấn, hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (thay vì Nhà nước phải
đứng ra thành lập các cơ sở hỗ trợ thì chỉ cần hỗ trợ một phần cho các trung
tâm này hoạt động).
4. Hình thành khung khổ pháp lý hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và
nhỏ.
Hỗ trợ là một trong những chức năng cơ bản của Nhà nước đối với nền
kinh tế, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong việc hỗ trợ các
doanh nghiệp này thì cần thiết phải có một khung khổ pháp lý rõ ràng và
chuẩn xác. Vì nó là điều kiện quan trọng đầu tiên làm cơ sở pháp lý cho việc
hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ. Khung khổ pháp
lý bao gồm những quy định có liên quan tới doanh nghiệp vừa và nhỏ và
những quy định riêng cho các doanh nghiệp này. Trên tinh thần đó, cần tập
trung thực hiện một số biện pháp sau:
Ban hành, bổ sung và sửa đổi các chính sách, quy định hiện hành liên
quan đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là giải pháp nhằm để loại bỏ sự
mâu thuẫn trong hệ thống các văn bản, quy phạm pháp luật, gây khó khăn, cản
trở cho các doanh nghiệp. Hệ thống chính sách này định kỳ cần được xem xét,
nghiên cứu và sửa đổi, bổ sung những điểm không còn phù hợp với hoàn cảnh
kinh tế hiện tại và không thích hợp với môt trường kinh doanh của các doanh
nghiệp. Đồng thời, cần thay đổi quy trình xây dựng và ban hành các văn bản
pháp luật. Hiện nay, các văn bản pháp luật khi ban hành nên kèm theo văn bản
hướng dẫn. Vì, để tránh tình trạng mất bình đẳng do không thống nhất về thời
gian và không gian.
Trên cơ sở những định hướng của Đảng, trong thời gian Nhà nước tiến
hành tạo lập khung khổ pháp luật cần thiết cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ
hoạt động. Mở đầu là một số Nghị định của Chính phủ nhằm khuyến khích khu

quyền, các tổ chức xã hội, thậm chí cả cá tổ chức đoàn thể ... gây ảnh hưởng
không nhỏ tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp. Do đó đã
đến lúc cần thành lập cơ quan chuyên trách quản lý nhà nước đối với các
doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh, cơ quan này là đầu nối giữa Nhà
nước và doanh nghiệp, có chức năng chủ yếu là :
- Giúp Nhà nước hoạch định chiến lược và chính sách phát triển các
doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Nắm bắt tình hình nguyện vọng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, dự
báo xu hướng phát triển.
- Cung cấp thông tin cần thiết về chính sách, thị trường, công nghệ, lao
động... cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Thực hiện các chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ về các
mặt như chuyển giao công nghệ, đào tạo chủ doanh nghiệp, hỗ trợ vốn...
- Xúc tiến hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tìm kiếm các
đối tác trong nước và ngoài nước, giúp các doanh nghiệp ký kết các hợp đồng
kinh tế.
- Thực hiện việc kiểm tra chất lượng sản phẩm.
- Quản lý môi trường.
- Đào tạo chủ doanh nghiệp.
- Kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Hợp tác quốc tế về doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Nhà nước hoạch định chiến lược và chính sách phát triển các doanh
nghiệp vừa và nhỏ. Một trong những yếu tố quan trọng nhất có tính chất quyết
định trong chiến lược hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ là sớm ban hành các
văn bản thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước trong việc khuyến khích hỗ trợ
các doanh nghiệp vừa và nhỏ (về tài chính, tín dụng, thuế, đất đai, đào tạo,
chuyển giao công nghệ, thông tin...)