Tổ Toán Tin Trờng THPT Thái Hoà
Chuyên đề số phức
Ôn thi tốt nghiệp:
Kiến thức và kĩ năng cần đạt:
1.Nắm đợc định nghĩa dạng đại số của số phức và các khái niệm liên quan: phần thực
và phần ảo của số phức, số ảo (số thuần ảo).
2.Tính toán thành thạo các phép toán cộng, trừ , nhân , chia hai hay nhiều số phhức ở
dạng đại số
VD. Tính:
a)(5+2i)-3(-7+6i) b)(2-
3
i)(1-
3
i)
c)(1+
2
i)
2
d)
2 15
3 2
i
i

+

e)
( ) ( )
1 3 2
2
i i

ữ ữ

b)
cos sin
12 12
7 7
cos sin
12 12
i
i
+
ữ+
ữ

6.Sử dụng công thức Moavrơ và ứng dụng công thức để xác định
sin 3 ,cos 3 ,sin 4 ,cos 4

theo
sin , cos

VD.Xác định 1+i, 1-
3
i dới dạng lợng giác, từ đó đa về dạng đại số các biểu thức
sau :

1 2
z z
VD2: Tìm số phức z biết
2z =
và
2
z
là số thuần ảo (đề thi khối D năm 2010)
VD3: Tìm phần ảo của số phức z biết
( ) ( )
2
2 1 2z i i= +
(đề thi khối A năm 2010)
VD4: Cho số phức z thoả mãn
( )
3
1 3
1
i
z
i

=

. Tìm môđun của số phức
z iz+
(đề thi khối A năm 2010)
Dạng 2: Bài toán liên quan đến phơng trình nghiệm phức
VD1.Tìm hai số thực x, y thoả mãn phơng trình x(3+5i)+y(1-2i)
3

2
+ 2z +3) = 0

z
3
+(3+2i)z
2
+(5+4i)z+3+6i = 0
(z
2
-2z+2)(z
2
+ 3z -1) = 0

z
4
+ z
3
-2z
2
+12z -2 =0
mà đa ra các bài toán giải phơng trình :
z
3
+(3+2i)z
2
+(5+4i)z+3+6i = 0; z
4
+ z
3

1 2
2 1
z z
z z
+
Dạng 3: Tìm tập hợp các điểm biểu diễn số phức thoả mãn điều kiện cho trớc
B1: Gọi số phức có dạng z = x + yi (không nên gọi z = a + bi)
B2: Biến đổi điều kiện cho trớc để tìm mối liên hệ giữa x và y (hoành độ và tung độ
các điểm cần tìm tập hợp)
B3: Dựa vào đặc trng của phơng trình đó để nêu tập hợp điểm
VD: ax + by + c = 0=> đờng thẳng
(x-a)
2
+ (y-b)
2
= 0 => đờng tròn.....
VD1: Tìm tập hợp các điểm biểu diễn trong mặt phẳng phức các số phức z thoả mãn:
a)
3 4z z i= +
(biến đổi về 6x+8y=25 => đờng thẳng )
b)
1
z i
z i

=
+
(biến đổi về y = 0 => trục thực Ox)
c)
1


+
.
Khi đó :
' 3 3
' 2 ' 3 3
1 2 1 2 2 2
2
1 3 1 3
' 3 3 4
z i
z z i
z
i i
z i



+ +

Tập hợp là hình tròn tâm I(3;
3
), bán kính R = 4
Vì phần số phức mới đa vào chơng trình nên mức độ các câu hỏi trong các đề thi tốt
nghiệp và tuyển sinh đại học (năm 2009;2010) còn đang ở mức độ trung bình và
không khó để học sinh định hớng tìm lời giải. Sau khi thống nhất, chúng tôi đa ra
một số vấn đề phức tạp hơn trong nội dung này, mang tính dự đoán các câu hỏi của
các đề thi những năm tới.
Vấn đề 1: Xuất phát từ định nghĩa: i
2

...C C C C+ + + +
.
Học sinh giải bài toán bằng cách khử các chập lẻ bởi khai triển: (1+x)
2010
+(1-x)
2010

và thay x = 1 để đa ra đáp số . Tuy nhiên nếu ta giải bài toán:
VD2: Tính tổng S =
0 2 4 2010
2010 2010 2010 2010
...C C C C +
thì không thể giải theo cách trên vì
xuất hiện dấu trừ.
Ta có thể đa về tổng bởi các dấu (+): S =
0 2 2 4 4 2010 2010
2010 2010 2010 2010
...C i C i C i C+ + + +
.
Do đó có thể giải nh sau:
C1: S =
2010 2010
(1 ) (1 )
2
i i+ +
C2: S là phần thực của số phức (1+i)
2010
(do (1+i)
2010
và (1-i)

2
1
1 ; 1 1
2
z z+ +
VD2.Cho số phức z

0 thoả mãn:
3
3
1
2z
z
+
. Chứng minh rằng:
1
2z
z
+
VD3.Cho số phức z thoả mãn :
2 2 1z i + =
. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của
z