Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
LỜI NÓI ĐẦU

Sau hơn hai mươi năm đổi mới nền kinh tế nước ta đã có những bước
chuyển đổi đáng kể , đang dần chuyển từ cơ chế bao cấp quản lí tập trung
sang nền kinh to thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa .Cùng với nhịp
độ phát triển của nền kinh tế là sự lớn mạnh của các doanh nghiệp xuất nhập
khẩu và các cấu trúc tài chính – ngân hang .Với sự gia tăng chóng mặt trong
các hoạt động thương mại và tiêu dùng ,nhu cầu thanh toán của các tác nhân
trong nền kinh tế cũng tăng lên .Tuy nhiên ,Việt Nam đang thể hiện sự tụt hậu
của mình trong lĩnh vực này so với các quốc gia khác trên thế giới .Trong khi
thanh toán điện tử đã trở nên phổ biến ở các quốc gia phát triển thì ở Việt
Nam các hoạt động thanh toán vẫn chủ yếu bằng tiền mặt .Tiền mặt được sử
dụng không chỉ là nội tệ mà còn bằng cả ngoại tệ . Đây chính là hiện tượng
mà các chuyên gia kinh tế gọi là nền kinh tế tiền mặt.
Việc sử dụng quá nhiều tiền mặt trong các hoạt động giao dịch và dịch vụ
khác hiện nay đã gây ra những tác động tiêu cực không chỉ lên sự phát triển
của nền kinh tế mà còn có những ảnh hưởng đến các mặt khác của đời sống
xã hội .Trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên nên nhóm
chúng em đã chọn viết đề tài “Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam”.
Trong bài tiểu luận này chúng em sẽ đi vào làm rõ các vấn đề sau đây:
Chương I :thực trạng nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
Chương II :nguyên nhân dẫn đến nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
Chương III :ảnh hưởng của nền kinh tế tiền mặt đến các vấn đề kinh tế
xã hội
Chương IV :giải pháp và triển vọng giải quyết các vấn đề này
Với kiến thức còn nhiều hạn chế của mình ,chúng em chắc chắn sẽ
không tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình viết bài .Chính vì thế chúng
em mong nhận được sự góp ý của thầy giáo để chúng em có thể hiểu thêm ,có
cách nhìn đúng đắn vấn đề nêu trên .
Em xin chân thành cảm ơn!

số hộ kinh doanh tư nhân nộp thuế bằng tiền mặt.
Mặc dù hoạt động thanh toán đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn
chưa đáp ứng được kịp yêu cầu phát triển kinh tế trong tình hình mới ,tỉ lệ
thanh toán bằng tiền mặt vẫn còn khá cao so với các nước trong khu vực và
trên thế giới :tỉ lệ này ở các nước có nền kinh tế phát triển cao đều dưới một
con số.

2.Một số mục tiêu đề ra trong việc giảm tỉ lệ thanh toán bằng tiền mặt
trong nền kinh tế

Tiền mặt , đô la lưu thông trong nền kinh tế với khối lượng lớn đang trở
thành một nguồn nhiên liệu duy trì và thúc đẩy các hoạt động sản xuất ,lưu
thông ,phân phối .Tuy nhiên trước yêu cầu của nền kinh tế việc thanh toán
trong giao dịch bằng tiền mặt đã bộc lộ nhiều nhược điểm và trở nên không
phù hợp với xu thế hội nhập hiện nay .Nền kinh tế tiền mặt bị đô la hóa và
vàng hóa có những tác động tiêu cực lâu dài .Nó luôn triệt tiêu tác dụng tích
cực của chính sách tiền tệ và tài chính quốc gia ,làm giảm nguồn vốn khả
dụng lãi suất thấp của toàn nền kinh tế ,và vì vậy,làm giảm năng lực cạnh
tranh của nền kinh tế quốc gia .
Thấy được sự quan trọng của vấn đề trên Ngân hang nhà nước đã giới thiệu
“Đề án tổng thể phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn
2006-2010 và tầm nhìn đến 2020 “.Mục tiêu mà đề án nói trên đề ra là lượng
3
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
tiền trên tổng phương tiện thanh toán ở Việt Nam sẽ giảm xuống còn 17%
vào năm 2010 . Đến năm 2020 tỉ lệ này dự kiến giảm còn 10%.
Đi cùng với mục tiêu nói trên trong các hộ gia đình các mục tiêu hỗ trợ khác
được xác định trong Đề án là phấn đấu 70% các trung tâm thương mại ,siêu
thị ,nhà hang ,khách sạn …có lắp đặt các thiết bị chấp nhận thẻ thanh toán
vào cuối năm 2010 ,năm 2020 là 95% .

tác nhân của nền kinh tế.Chúng ta cũng có thể dễ dàng thấy được sự khan
hiếm của các hình thức thanh toán điện tử trong nền kinh tế bằng cách đánh
giá tiềm lực thực tế của các ngân hàng trong việc thực hiện các giao dịch
này.Với khoảng 85 triệu dân và với tốc độ tăng chi tiêu thực tế hàng tháng
của mỗi người dân là khoảng 62%(số liệu của tổng cục thống kê),nhưng cho
đến nay chúng ta cũng mới phát hành khoảng 2 triệu thẻ ATM và gần 100
nghìn thẻ quốc tế; trên toàn quốc mới có 1.900 máy ATM được lắp
đặt...Điều này chính là một minh chứng rõ nét cho sự yếu kém trong hoạt
động của các ngân hàng,đồng thời cũng thể hiện sự chậm trễ trong việc đổi
mới các phương thức thanh toán của các ngân hàng ở Việt Nam.Tuy nhiên
5
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
chúng ta cũng phải hiểu được rằng ngân hàng cũng đang gặp rất nhiều khó
khăn để gia tăng các loại hình thanh toán bằng điện tử:
 Thứ nhất,tuy giao dich điện tử của ngân hàng có nhiều tiện ích nhưng nó
cũng bị hạn chế rất nhiều bởi Việt Nam chưa hoàn chỉnh luật thương mại
điện tử,dẫn đến các hoạt động của ngân hàng chưa được bảo vệ bởi các
hệ thống pháp lý.Chính điều này làm nảy sinh tâm lý e dè của khách hàng
khi sử dụng các hoạt đông thanh toán điện tử.Bên cạnh đó việc thiếu một
hệ thống pháp ly hoàn chỉnh làm cho các ngân hàng không thể đàu tư
thỏa đáng vào thương mại điện tử.
 Ngoài ra các ngân hàng cũng gặp khó khăn không nhỏ trong việc triển
khai các hoạt động thanh toán điện tử.Lý do là còn thiếu sự liên kết giữa
các nhà cung cấp dịch vụ như điện tử,viễn thông.. đối với ngân hàng.Các
hệ thống thanh toán còn rất thiếu đồng bộ và thể hiện nhiều sự yếu kém
trong việc đáp ứng nhu cầu thanh toán của nền kinh tế.Một minh chứng
rõ nét là việc hệ thống thanh toán cốt lõi là hệ thống thanh toán liên ngân
hàng của Ngân hàng Nhà nước, mặc dù được cải thiện rất nhiều sau khi
hoàn tất giai đoạn I của Dự án hiện đại hệ thống thanh toán, nhưng vẫn
chưa đáp ứng được nhu cầu gia tăng về hoạt động thanh toán giữa các

giao dịch qua internet, qua mobile, homebanking... chưa phát triển hoặc mới
chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ hẹp.Ngoài ra,chuyên môn của đội ngũ cán bộ
nhân viên của các ngân hàng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu về trình
độ.Thái độ phục vụ và đạo đức nghề nghiệp còn gây nhiều bức xúc cho
khách hàng.
Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về thẻ cũng như công tác bảo mật thẻ
7
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
còn thấp nên dễ bị kẻ gian lợi dụng lấy tiền từ tài khoản và từ thẻ. Thời gian
qua có nhiều vụ kiện giữa người sử dụng thẻ với các ngân hàng trong việc
mất tiền từ tài khoản của các chủ thẻ gây tâm lý lo ngại hoang mang trong
dân chúng, dẫn tới nhiều khó khăn trong công tác phát triển thẻ của các ngân
hàng.
2)Tâm lý sử dụng tiền mặt của người dân Việt Nam:
Hiện nay thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn rât lớn đối với người tiêu dùng
Việt Nam.Theo số liệu của tổng cục thống kê thì tỷ trọng của tiền mặt trong
lưu thông vẫn chiếm từ 20%-22% tổng khối lượng tiền tệ lưu chuyển.Một
nguyên nhân của việc này là do người dân có thói quen dùng tiền mặt trong
chi tiêu hàng ngày.Họ cảm thấy việc dùng tiền mặt vẫn tiện dụng hơn so với
thanh toán điện tử.Môt thực tế rõ ràng là thanh toán thẻ khó có thể thay thế
một cách hiệu quả trong việc mua bán trao đổi hàng ngày như đi chợ, mua
xăng, trả tiền điện, nước… Thực tế cũng đã chứng minh phải cần một thời
gian rất dài nữa thì người Việt Nam mới có thể từ bỏ thói quen tiêu tiền
mặt.Điều đó xảy ra khi hình thành nên mạng lưới siêu thị và trung tâm mua
bán rộng lớn,có mặt tại mọi vùng miền.Bạn thử tưởng tượng khi trên đường
đi làm về tiện thể mua một chút đồ ăn và đồ tiêu dùng chỉ trị giá một vài
chục nghìn thì liệu có thể thanh toán bằng credit hay debit card được hay
không .Hơn nữa tại Việt Nam hiện nay chỉ có rất ít các siêu thị và trung tâm
mua bán có lắp đặt hệ thống thanh toán thẻ,chính vì thế dù người tiêu dùng
có không muốn dùng tiền mặt thì cũng gặp rất nhiều khó khăn.

thức thanh toán không dùng tiền mặt và cũng chưa thấy được lợi ích mà nó
mang lại. Không chỉ người dân, mà nhiều công nhân làm trong các nhà máy
cũng không mấy quan tâm đến vấn đề này. Điều đáng nói, ngay cả những
người có tri thức cũng ít biết đến phương thức thanh toán không dùng tiền
mặt. Đa số người dân mở tài khoản chi nhằm mục đích gửi và rút tiền còn
những tính năng khác của thẻ như thanh toán khi đi mua sắm, du lịch... thì ít
người biết đến và sử dụng. Người dân vẫn chưa tin vào những tiện ích của
việc thanh toán bằng thẻ, và họ cho rằng thanh toán bằng tiền mặt theo kiểu
"ăn chắc mặc bền" sẽ nhanh và tiện hơn.
Ngay cả doanh nghiệp, đối tượng rất nhạy cảm đối với những thay đổi của
xã hội cũng ít biết đến và sử dụng phương thức thanh toán này. Ông Lương
Văn Sơn, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Công ty Cơ khí xây dựng nói, việc sử
dụng tiền mặt trong thanh toán đem lại những tác hại nhất định như không
an toàn, mất thời gian đi lại để thanh toán… những không mấy doanh nghiệp
nhận thức được vấn đề này. Họ thường e ngại về tính an toàn khi sử dụng
hình thức thanh toán khác. Khi giao dịch, các doanh nghiệp thường yêu cầu
10
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
thanh toán bằng tiền mặt theo kiểu “tiền giao, cháo múc” và còn cho biết sẽ
giảm giá nếu như đối tác thanh toán bằng tiền mặt.
Ngoài ra,chính vì các ngân hàng không đâỷ mạnh các hoạt động
marketing,quảng cáo và phát triển thương hiệu dẫn đến khách hàng dễ nhầm
lẫn các sản phẩm của các ngân hàng với sản phẩm của các đối thủ cạnh
tranh. Vì vậy mà họ dễ dàng từ bỏ một sản phẩm dịch vụ mang thương hiệu
này để đến với một sản phẩm có thương hiệu khác,làm thiệt hại đến lợi
nhuận của các ngân hàng.
Bên cạnh đó,chính vì thiếu thông tin về thanh toán điện tử mà người tiêu
dùng và các doanh nghiệp còn giữ thái độ e dè trong sủ dụng thẻ vì họ cho
rằng sử dụng tiền mặt còn rẻ hơn sử dụng các hình thức thanh toán của ngân
hàng.Trên thực tế chúng ta cũng phải thừa nhận rằng các ngân hàng thương

Ngày 19 tháng 11 năm 2005 vừa qua Luật Giao dịch điện tử đã được Quốc
hội thông qua, đây là một bước tiến mới mang tính đột phá của Việt Nam
trong ứng dụng công nghệ thông tin để phát triển kinh tế xã hội. Nó tạo nên
một nền tảng hành lang pháp lý cho các nghiệp vụ, dịch vụ ngân hàng hiện
đại, tạo điều kiện cho ngân hàng tham gia sâu rộng vào các hoạt động
thương mại điện tử, cung cấp các dịch vụ thanh toán cho các chủ thể tham
gia kinh doanh trực tuyến trên mạng trong phạm vi toàn xã hội. Tuy nhiên,
để luật này đi vào cuộc sống là cả một quá trình phấn đấu không chỉ của
riêng ngành ngân hàng mà của toàn xã hội. Hệ thống văn bản pháp lý liên
quan đến lĩnh vực thanh toán vẫn còn những điểm cần phải tiếp tục được
chỉnh sửa, thay thế để có thể phù hợp với thông lệ quốc tế và nhu cầu của
12
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam
người sử dụng. Một số văn bản còn thể hiện nhiều bất cập và chưa phù hợp
với sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Ngoài ra, với tốc độ phát triển
mạnh mẽ về công nghệ thông tin và sự ra đời của hàng loạt các sản phẩm
dịch vụ ngân hàng, nền tảng pháp lý cần được hoàn chỉnh gấp để bao hàm cả
các loại hình tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không phải là ngân hàng,
các tổ chức công nghệ thông tin cung ứng những sản phẩm, dịch vụ hỗ trợ
cho các ngân hàng, các tổ chức làm dịch vụ thanh toán, chẳng hạn như
những công ty cung cấp giải pháp công nghệ qua mạng Internet, các công ty
kinh doanh dịch vụ thẻ, các tổ chức chuyên làm dịch vụ thanh toán bù
trừ...Ngoài ra còn thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các Bộ, ngành hữu quan,
chính quyền địa phương các cấp trong việc tạo ra môi trường kinh tế, xã hội
thuận lợi cho việc phát triển thanh toán không dùng tiền mặt.
Vẫn còn nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến nền kinh tế
tiền mặt ở Việt Nam,đánh giá chính xác nguyên nhân sẽ giúp ta tìm ra được
giải pháp cho vấn đề này.
13
Tiểu luận tài chính tiền tệ Nền kinh tế tiền mặt ở Việt Nam