Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi
Cõu 1: Di tớch thnh C Loa gn vi nhng s kin lch s no ca dõn tc
trong thi kỡ dng nc? Cú hỡnh nh, t liu minh ha.
H Ch Tch ó cú li dy: Dõn
ta phi bit s ta / Cho tng gc
tớch nc nh Vit Nam. K n
nhng di tớch lch s c nht ca
Vit Nam t thi kỡ dng nc v
gi nc n nay, khụng th
khụng nhc n Loa Thnh. õy
l tũa thnh c bc nht Vit Nam.
Nhc n C Loa, ngi ta ngh
ngay n nhng cõu chuyn v
nhõn vt lch s ó c huyn
thoi húa v n sõu vo tim thc
ca mi ngi dõn. ú l truyn thuyt v An Dng Vng c thn Kim
Quy by cho cỏch xõy thnh, v chic n thn cú ny lm t múng rựa thn
v mi tỡnh bi thng M Chõu Trng Thy. ng sau nhng cõu chuyn
thiờn v tõm linh y, th h con chỏu i sau di cỏi nhỡn khoa hc cũn
khỏm phỏ ra c nhng giỏ tr v vn húa xó hi cng nh quõn s mang ý
ngha kho c to ln ca C Loa.
1
Kó Niệm 1000 Năm Thăng Long – Hà Nội
Khu di tích cổ Loa cách trung Tâm Hà Nội 17 km có diện tích bảo tồn
gần 500ha được coi là địa chỉ văn hóa đặc biệt của Thủ đơ và cả nước. Cổ
Loa có hàng loạt di chỉ khảo cổ học đã được phát hiện, phản ánh q trình
phát triển liên tục của dân tộc ta từ sơ khai qua các thời kì đồ đồng, đồ đá và
đổ sắt mà đỉnh cao là văn hóa Đơng Sơn, vẫn được coi là nền “Văn minh
sơng Hồng” thời kì tiền sử của dân tộc Việt Nam. Cổ Loa từng là kinh đơ
của nhà nước Âu Lạc thời kỳ An Dương Vương (thế kỷ III TCN) và của
nước Đại Việt thời Ngơ Quyền (thế kỉ X) mà thành Cổ Loa là một chứng

vũm mỏi cong cong, n di nhng tỏn a. õy cú ba bia ỏ c khc nm
1606. n th An Dng Vng gm nhiu ca, i vo khu vc chớnh l
in th vua, nm phớa trong hai bờn l th hong hu v th Mu.
Dinh Ng Triu Di Quy c xõy dng trờn nn in thit triu c,
nm 1907 thi Nguyn. Dỏng vúc vng chói, b th, mỏi ao vỳt cong. Ti
õy cú trng by nhiu di tớch kho c cú giỏ tr quan trng.
n C Loa, cú mt ni m du khỏch khụng th b qua ú l Am th
M Chõu. ú ch l mt am nh nm khiờm tn di gc a vi v u tch
nh mun gi v cõu chuyn tỡnh ngang trỏi cỏnh õy hng ngn nm. Trong
cn phũng trong cựng cú tng b chỳa M Chõu. õy l mt hũn ỏ t
nhiờn cú hỡnh dỏng ngi ct u cng ỏo gm khn hoa m linh hn oan
khut, gi lờn trong lũng nhng thng cm. Truyn thuyt k rng sau khi
M Chõu húa thnh hũn ỏ to trụi dt v bói ng Cm, phớa ụng thnh
C Loa. Dõn trong thnh em vừng ra cỏng v n gc a thỡ t vừng, hũn
ỏ ri xung, bốn lp am th ngay ti ch. Ngay trc ca am gn mt bia
ỏ nh khc my cõu th:
ng c quanh quanh ti C Thnh
Cõy a thiờn c dỏng cũn thanh
Hng hng m ngc. Ngi õu vng
Lnh lnh gm thn. ỏ vn xanh
K Vit ngi Tn khụn vn ngha
Khi tỡnh ch hiu khú ton danh
4
Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi
ễi ! Hn ngc tnh gi lai lỏng
Lm khỏch ang yờu bc chng nh.
T Am M Chõu i sõu vo phớa trong cũn cú chựa Bo Sn vi
nhiu tng pht ht sc sinh ng vi cỏc t th, v mt khỏc nhau.
Tng Pht trong chựa Bo Sn
Khu di tớch c Loa l bng chng lch s quan trng cho thy k thut

trũ quan trng trong i sng tinh thn v sinh hot vn húa. Hng nm, vo
ngy 6 thỏng Giờng õm lch, c dõn C Loa t chc mt l trang trng th
6
Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi
tng nh n nhng ngi xa ó cú cụng xõy thnh v nht l ghi n
An Dng Vng. ễng Li Duy Vinh ngi c nhõn dõn tớn nhim bu
ra trụng coi n Thng cho bit Nhõn dõn ni õy t ho v mnh t
ny, mt min t thnh vỡ ó c hai i vua úng ụ.
Hng ti nm 2010 k nim 1000 nm Thng Long H Ni, C Loa
ang tng bc c tụn to, tu b xng ỏng vi Th ụ ngn nm vn
hin.
Ai v thm huyn ụng Anh
Ghộ xem phong cnh Loa Thnh Thc Vng
C Loa thnh c khỏc thng
Tri bao nm thỏng no ng cũn õy.
(Ca dao)
Cõu 2: Trn ng a Thng Long ngy mng 5 Tt K Du (30/01/1789)
l mt chin cụng v i vo bc nht trong lch s chng ngoi xõm ca dõn
tc ta ó kt thỳc thng li hon ton cuc khỏng chin chng quõn Thanh
xõm lc. Hóy nờu din bin ca trn quyt chin chin lc ny. Cú hỡnh
nh, t liu minh ha.
Trn Ngc Hi - Khng Thng (hay Chin thng K Du) l
tờn gi do cỏc nh s hc Vit Nam dnh cho lot trn ỏnh chng ngoi
xõm thng li ca nc i Vit thi Tõy Sn do vua Quang Trung lónh o
vo u nm K Du 1789, ỏnh tan hng vn quõn Món Thanh do Tụn S
Ngh ch huy - kộo sang do s cu vin ca vua Chiờu Thng nh Hu Lờ.
Trn Ngc Hi - Khng Thng khng nh s tn ti ca nc i
Vit trc ho xõm lc, chm dt s tn ti ca nh Hu Lờ. Chin thng
7
Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi

Ngy 4 thỏng giờng, Quang Trung tin n n Ngc Hi. Ha Th
Hanh õy nghe tin n H Hi b dit vi bỏo v Thng Long. Tụn S
Ngh vi iu Thang Hựng Nghip mang quõn ra tng vin, li c sai 20 k
binh phi thay nhau chy i chy li bỏo cỏo tỡnh hỡnh.
Nhng khi tin quõn ti Ngc Hi, Quang Trung khụng ỏnh ngay. Quõn
Thanh b ng cng khụng dỏm giao tranh trc nhng cng khụng bit b
ỏnh khi no. C ngy mựng 4, Quang Trung ch cho quõn h trng thanh
th uy hip tinh thn quõn Thanh v gõy s chỳ ý ca quõn Thanh ti o
quõn do ụng ch huy vo mt trn Ngc Hi to iu kin cho yu t bt
ng ca cỏc o quõn ụ c Long v ụ c Bo. Chớnh Tụn S Ngh nghe
9
Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi
bỏo cỏo ca k binh cng b hỳt vo n Ngc Hi m khụng nhn ra nguy
c t cỏnh quõn ca ụ c Long. Ngy 3 thỏng giờng, quõn Tõy Sn tin
n H Hi cỏch Thng Long khong 20 km.
Khi Quang Trung diu vừ ngoi n Ngc Hi, ụ c Long ang trờn
ng bc tin hng n Sn Tõy ni cú o quõn Võn Quý ca ễ i
Kinh thỡ bt thn r sang lng Nhõn Mc nay thuc xó Nhõn Chớnh v
Khng ỡnh v na ờm bt ng tp kớch n Khng Thng ca Sm
Nghi ng.
Cỏc i voi ca Tõy Sn u cú i bỏc trờn lng nó vo n. Quõn
Thanh b ỏnh bt ng trong ờm ti, cht rt nhiu, tan v b chy. Sm
Nghi ng thy khụng th gi c n bốn t sỏt trờn i ch huy Loa
Sn (Khu vc ph chựa Bc H Ni hin nay). Nh th ng thi Ngụ
Ngc Du ó lm bi th Loa Sn iu c cú cõu:
Thỏnh Nam thp nh kỡnh nghờ quỏn
Chin iu anh hựng i vừ cụng
Khu vc Khng Thng v xung quanh, do xỏc quõn Thanh cht
quỏ nhiu, sau cht thnh 12 gũ cao, cú a mc um tựm gi l Gũ ng a.
Trn dit n Khng Thng cng cũn gi l trn ng a.

Kú Nieọm 1000 Naờm Thaờng Long Haứ Noọi
M sỏng mựng 5, 100 voi chin Tõy Sn tin lờn. Nga quõn Thanh
s voi lui li, gim lờn nhau, lựi v n. Quõn Thanh khụng dỏm ra na, c
th trong n bn ra. Quang Trung chia tng binh lm hai cỏnh, mt cỏnh
vũng qua sau n Ngc Hi, úng phớa ụng ờ Yờn Duyờn chn ng
ch rỳt; cỏnh kia dựng mc tm rm t tin lờn hóm n. i bỏc quõn
Thanh b vụ hiu lc. Quõn Tõy Sn tin vo n hn chin. Quõn Thanh
khụng chng ni chy tn ra t phớa, li gim phi a lụi chớnh mỡnh t t
trc nờn b cht rt nhiu. n Ngc Hi b quõn Tõy Sn thiờu chỏy.
Quõn Thanh t n Ngc Hi chy ti ờ Yờn Duyờn, trụng thy phc
binh Tõy Sn chn ỏnh, phi chy theo ng Vnh Kiu trn v Thng
Long. Nhng chy ti na ng thỡ gp cỏnh quõn ụ c Bo ỏnh ti t
lng i ng. Quõn Thanh phi chy lờn lng Qunh ụ nh trn vo m
Mc. Quõn ụ c Bo tin vo m Mc tiờu dit ton b quõn Thanh cũn
li chy t Ngc Hi v õy.
Gũ ng a tra mng 5 Tt K Du
12
Kó Niệm 1000 Năm Thăng Long – Hà Nội
Như vậy tồn bộ hệ thống đồn do Tơn Sĩ Nghị thiết lập để phòng thủ
ở nam Thăng Long đều bị qn Tây Sơn tiêu diệt. Các tướng Hứa Thế Hanh,
Trương Triều Long, Thượng Duy Thăng đều tử trận.
Cũng theo Thánh vũ ký, đạo qn Vân Nam – Q châu đóng ở Sơn
Tây được tin các đồn thất thủ, tướng Ơ Đại Kinh khơng giao chiến trận nào
đã bỏ chạy, nhờ tướng người Việt là Hồng Văn Đồng dẫn đường chạy về
Trung Quốc.
Chiều mồng 5 tết, Quang Trung và đơ đốc Bảo tiến vào Thăng Long
trong sự chào đón của nhân dân, đơ đốc Long ra đón rước vào thành. Áo bào
của Quang Trung sạm màu khói súng.
Trên đường tháo chạy, Tơn Sĩ Nghị bị hai cánh qn Tây Sơn của đơ
đốc Tuyết và đơ đốc Lộc chặn đánh ở Hải Dương và Phượng Nhãn, tơi tả