I. Lý do chọn đề tài
Ta đã biết rằng bài toán tìm điều kiện về tính chất nghiên cứu phơng trình,
bất phơng trình thờng xuất hiện trong các kỳ thi đại học và khi chơng sách giáo
khoa bỏ định lý đảo về dấu tam thức bậc hai thì bài toán thuộc tuyến truên mất đi
một công cụ để giải. Tuy nhiên nếu phân tích vấn đề một cách cẩn thận thì tuyến
vẫn đề đó có thể giải quyết bằng phơng pháp cực trị tơng đối hiệu quả. Và thực tế
giải bằng phơng pháp cực trị cho lời giải rõ ràng, ngắn gọn hơn. Mặt khác hớng dẫn
học sinh bằng phơng pháp đó phát triển cho học sinh nhiều phẩm chất t duy nh phát
triển tơng khái quát hoá, t duy hàm, t duy phân tích tổng hợp từ việc phân tích ở
trên tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu Sử dụng phơng pháp cục trị để xét phơng
trình, bất phơng trình.
II. Nội dung nghiên cứu
A. Lý thuyết
1. Phơng trình f(x) = m có nghiệm trên D

)(max)(min xfmxf
D
D

2. Bất phơng trình f(x) m có nghiệm trên D
<=>
)(max xfm
D

3. Bất phơng trình : f(x) m có nghiệm đúng x+D
<=>
)(min xfm
D

4. Bất phơng trình : f(x) m vô nghiệm trên D
<=>

Bài toán 2: Tìm m để bất phơng trình 4x x
2
m nghiệm đúng x [0; 5]
Giải: Xét hàm số f(x) = 4x x
2

là hàm số bậc hai, biến x:
Có
4
2
=
a
b
Ta có f(0) = 0; f(4) = 0; f(5) = -5
Bất phơng trình nghiệm đúng x [0; 5]
Đáp số : m - 5
Bài toán 3: Tìm điều kiện cho m để bất phơng trình mx
4
4x + m 0 nghiệm
đúng xR
Giải vắn tắt :
Bất phơng trình
)(
1
4
4
xg
x
x
m

Bài toán 4: Tìm tất cả các giá trị của m để x [0; 2] đều là nghiệm của bất ph-
ơng trình
5)2(log42log
2
4
2
2
+++
mxxmxx
2
Giải : Điều kiện
)2(
2
mxx +
1
Bất phơng trình
5)2(log42log
2
4
2
2
+++
mxxmxx
Đặt t =
0;5)2(log
2
4
+
tmxx
Bất phơng trình trở thành : t

mxx


4)2(max
1)2(min
2
]2;0[
2
]2;0[
y

m
m


40
11
(Xem hình bên)
2 m 4 0 2 x
-1
Bài toán 5: Tìm a để bất phơng trình sau có nghiệm
X
3
+ 3x
2
1 a (
3
)1

xx

1 (
3
)1
+
xx

Đồng biến khi x 1 =>
3)1()(min
1
==

hxh
x
Vậy (2) có nghiệm khi và chỉ khi : a
3)2(min
1
=

h
x
Đáp số : a 3
3
Bài toán 6: Cho hàm số f(x) = (m 1) 6
x
-
12
6
2
++
m

+

Với t [0; 6]
Lập bảng biến thiên g(t) trên [1 ; 6] ta có kết quả
2
1
)(min
]6;1[
=
tg
Đáp số : m
2
1
Bài toán 7: Tìm m để phơng trình sau có nghiệm
(
mxxxx
=++++
)3)(1(31
Giải :
Đặt t =
xx
+++
31
thì 2 t 2
2
+ Khi đó phơng trình trở thành
f(x) =
mt
t
=++

0
32
23
';3
3
2
3
<


=
xx
x
txx
t(-1) =
0)0(;2
=
t
=> 0 t
2
(1) => t
2
+ m 2 t = 0 <=> m = -t
2
+ t + 2 = f(t)
=> f(t) = -2t + 1 ; f(t) = 0 t = 1/2
Bảng biến thiên:
T 0 1/2
2
f + 0 -

0
12
1
12
1
=


+
xx
x + 1 = 1 x x = 0
t(-1) = t(1) =
2
t(1) = 2
=> t [
]2;2
Với t
2
= 2 +
2
12 x

(1) trở thành : t + t
2
2 m + 2 = 0
m = t
2
+ t = f(t) => f(t) = 2t + 1> 0
t [
]2;2