MỞ ĐẦU

1. Đặt vấn đê
Lao động nghề nghiệp quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người,
đồng thời góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách. Sự phát triển xã hội
tuỳ thuộc vào sự tăng năng suất lao động của từng nghề. Muốn có năng suất lao động
cao đáp ứng nhu cầu của con người và thúc đẩy sự phát triển của xã hội con người
phải cải tiến công cụ, thiết kế mới những máy móc định ra phương pháp gia công hợp
lý, tổ chức và sản xuất khoa học. Muốn làm được điều đó con người cần có tri thức,
kỹ năng sáng tạo.
Hướng nghiệp là một hoạt động giáo dục nhằm mục đích giáo dục học sinh lựa
chọn nghề một cách tự giác có ý nghĩa là việc lựa chọn đó có sự phù hợp với yêu cầu
của xã hội và phù hợp với những đòi hỏi của nghề. Nó là một quá trình giáo dục lâu
dài, gian khổ và phức tạp. Với tư cách là một bộ phận cấu thành của nền giáo dục phổ
thông, hướng nghiệp là một vấn đề giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ góp phần vào việc
bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, bồi dưỡng ý thức đúng đắn đối với lạo động, nâng cao
chất lượng dạy và học, tạo ra những cơ sở ban đầu rất quan trọng cho thế hệ trẻ tham
gia lao động sản xuất và đào tạo nghề. Chính vì vậy, công tác hướng nghiệp cho học
sinh phổ thông là một công tác giáo dục toàn diện.
Giáo dục hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông là một nội dung được pháp lý
hoá bằng những quy chế, quy định, chỉ thị nhà nước, một yếu tố quan trọng trong
nội dung giáo dục toàn diện cho học sinh phổ thông và là yêu cầu giáo dục tất yếu
trong nhà trường.
Thực trạng đất nước ta hiện nay đang lâm vào tình trạng “thừa thày, thiếu thợ”.
Đội ngũ cử nhân, kỹ sư thì nhiều trong khi đó công nhân, thợ có tay nghề thì lại thiếu
trầm trọng. Điều này đã ảnh hưởng rất lớn tới quá trình tuyển dụng và sản xuất của các
doanh nghiệp, các doanh nghiệp tuyển dụng không đủ số công nhân hoặc tuyển đủ
nhưng chất lượng công nhân lại không như mong muốn. Nguyên nhân dẫn tới tình
trạng trên thì có rất nhiều, tuy nhiên có một nguyên nhân cơ bản là học sinh sau khi tốt
1




Công tác giáo dục là một bộ phận của công tác giáo dục XHCN. Về phương diện
này, hướng nghiệp là công việc điều chỉnh động cơ chọn nghề cho học sinh, điều
chỉnh hứng thú của các em theo xu thế phân công lao động xã hội. Hướng nghiệp là
một công việc góp phần vào việc cụ thể hoá mục tiêu đào tạo của trường phổ thông.
Công tác hướng nghiệp luôn hướng vào việc sử dụng hợp lý tiềm năng lao động
trẻ tuổi của đất nước, từ đó nâng cao năng suất lao động của xã hội, đưa thanh thiếu
niên vào đúng vị trí lao động nghề nghiệp, giúp cho họ phát huy được hết năng lực,
sở trường lao động, phát triển cao những hứng thú nghề nghiệp, làm nảy nở óc sáng
tạo trong lao động là việc làm hết sức quan trọng đối với hướng nghiệp. Làm như
vậy, nghề nghiệp không phải là nơi kiếm sống mà là nơi thể hiện nhân cách, phát
triển tài năng, cống hiến sức lực và trí tuệ cho công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ
tổ quốc.
Hướng nghiệp có tác dụng góp phần làm cụ thể hoá mục tiêu đào tạo của trường
phổ thông thì điều đó có nghĩa là công tác hướng nghiệp có chức năng thực hiện
đường lối giáo dục của Đảng và nhà nước, thực hiện đường lối giáo dục trong đời
sống xã hội. Hướng nghiệp sẽ tạo nên những yếu tố mới trong con người lao độngyếu tố cơ bản của việc tăng năng suất lao động xã hội.
Hướng nghiệp có tác dụng điều chỉnh sự phân công lao động xã hội, tạo ra sự
công bằng trong việc phân bố lực lượng dân cư. Khi xã hội gặp khó khăn trong việc
tìm kiếm “công ăn, việc làm" cho thanh thiếu niên, hướng nghiệp sẽ kết hợp chặt chẽ
với lao động sản xuất và dạy nghề có những tác dụng làm ổn định đời sống xã hội,
góp phần tạo điều kiện để xã hội sử dụng hết lực lượng học sinh phổ thông ra trường
trong lĩnh vực kinh tế, kể cả kinh tế quốc doanh và kinh tế gia đình.
3.2. Cơ sở thực tiễn
Hội nghị lần thứ hai của BCH TW khóa VIII (12/1996) đã nêu 6 quan điểm chỉ
đạo định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ CNH-HĐH.
Quan điểm mới của Đảng ta là phát triển giáo dục phải gắn với nhu cầu phát triển
kinh tế xã hội, những tiến bộ khoa học công nghệ và củng cố quốc phòng, an ninh.
3

4. Đối tượng, phạm vi, giới hạn nghiên cứu
Phạm vi áp dụng đề tài: Đề tài được áp dụng trong các nhà trường phổ thông.
4


Lĩnh vực nghiên cứu: Nhận thức của giáo viên và học sinh về lĩnh vực học nghề.
Đối tượng nghiên cứu: Giáo viên và các em học sinh THCS trong độ tuổi 12-15.
5. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 09/2011 - 06/2012.
- Địa điểm nghiên cứu: Trường THCS Hoàng Lương, THCS Hoàng Vân, THCS
Hòa Sơn, THCS Đại Thành.
6. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu đề tài sử dụng một số phương pháp sau:
Phương pháp điều tra, phỏng vấn.
Phương pháp trắc nghiệm.
Phương pháp phân tích, xử lý số liệu.

5


NỘI DUNG
Chương 1
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC
HƯỚNG NGHIỆP - DẠY NGHỀ Ở CÁC NHÀ TRƯỜNG THCS

Đế nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác hướng nghiệp và dạy nghề. Đề tài
đã tiến hành thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:
1. Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên, học sinh và lưc
lượng ngoài nhà trường
Nhận thức là một vấn đề rất quan trọng trong công tác quản lý, chỉ đạo hoạt

nghề là một môn học chính khoá, hiểu được tầm quan trọng của bộ môn này từ đó có
hướng giáo dục học sinh, tìm phương pháp giảng dạy phù hợp để công tác giáo dục
hướng nghiệp - dạy nghề đạt hiệu quả cao nhất.
1.3. Đối với học sinh khối 9
Đây là lứa tuổi sắp làm người lớn nhưng chưa có sự hiểu biết sâu sắc về tầm
quan trọng của hoạt động này. Vì vậy, nhiệm vụ của cán bộ, giáo viên là giúp các em
hiểu được tầm quan trọng của công tác hướng nghiệp - dạy nghề để các em tham gia
đầy đủ, tích cực và có ý thức hoạt động tốt.
Thông qua các buổi ngoại khoá, chào cờ đầu tuần, sinh hoạt lớp, hoặc các bộ
môn văn hoá như: Công nghệ, Vật lý, Sinh học... cán bộ, giáo viên giúp học sinh
nhận thức được trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ngoài việc đào
tạo những người thầy phải cần đến những người thợ. Những kiến thức mà các em
được học trên lớp cần phải được vận dụng vào thực tiễn. Thông qua hoạt động này
sẽ giúp các em tìm hiểu một số nghề để các em định hướng được nghề nghiệp trong
tương lai của mình.
1.4. Đối với lực lượng ngoài xã hội
Trong giai đoạn hiện nay nước ta đang trên đà phát triển, nhu cầu về nhân lực
đòi hỏi ngày càng cao, để đáp ứng được nhu cầu đó thì yêu cầu học tập, hoạt động
giáo dục nhà trường cũng được nâng cao. Để thực hiện mục tiêu giáo dục thì nhà
trường cần có sự tiếp sức của lực lượng xã hội một cách có trách nhiệm. Nhà trường
7


có trách nhiệm giúp phụ huynh học sinh, các lực lượng khác ngoài xã hội nhận thức
đúng đắn vai trò, ý nghĩa của hoạt động hướng nghiệp - dạy nghề. Hoạt động này
không ảnh hưởng đến chất lượng các môn văn hoá mà đây là công tác giúp các em
phát triển toàn diện. Từ nhận thức đầy đủ về hoạt động này nhà trường dễ dàng tranh
thủ sự hỗ trợ, hợp tác, ủng hộ của họ trong quá trình giáo dục.
2. Giải pháp 2: Xây dưng kế hoạch và chương trình hoạt động
Theo mục tiêu giáo dục của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa để phát triển

Giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp có thể tổ chức nhiều hoạt động giáo
dục hướng nghiệp bằng nhiều phương pháp:
- Thuyết trình.
- Tổ chức học sinh điều tra thông tin nghề.
- Tổ chức thảo luận lớp về chủ đề hướng nghiệp.
- Tổ chức học sinh học theo nhóm nhỏ.
- Tổ chức trò chơi theo chủ đề hướng nghiệp.
- Phương pháp đóng vai (diễn kịch) mô phỏng.
Phương pháp tổ chức hoạt động hướng nghiệp phải phù hợp với chủ đề từng tháng.
Đối với chủ đề tìm hiểu thông tin nghề ở địa phương, hiệu trưởng chỉ đạo giáo
viên chủ nhiệm có thể mời một số thợ giỏi giới thiệu các nghề phổ biến ở địa phương
như: nghề may công nghiệp, mây tre đan, cơ khí, điện tử... hoặc cho các tham quan
các cơ sở sản xuất mây tre đan, chăn nuôi thú y, nuôi trồng thủy sản...ở địa phương.
Đối với giáo viên bộ môn công nghệ, vật lý, sinh học...cần hướng nghiệp cho
học sinh qua các tiết dạy, bài dạy.
Sưu tầm một số mẫu vật giới thiệu một số nghề mà các em chưa biết hoặc những
tài liệu có mục đích tư vấn nghề nghiệp.
Khi học lớp 9 học sinh nào cũng có những dự định chọn một hướng đi cho bản
thân mình như: học lên THPT, học trung cấp nghề hoặc về gia đình tham gia lao động
sản xuất... kèm theo các dự định đó thường là những ước mơ về sự thành đạt trong
tương lai. Sự hình thành dự định chọn một hướng đi này gần như bao giờ cũng gắn
9


với việc xem xét, cân nhắc các yếu tố ảnh hưởng như hứng thú, năng lực bản thân và
những khó khăn thuận lợi sẽ gặp. Đây là lần đầu tiên trong đời các em phải đối đầu
với việc lựa chọn này. Do vậy, học sinh sẽ gặp không ít khó khăn hoặc mắc phải
những sai lầm khi chọn cho mình một hướng đi phù hợp. Vì vậy, thông qua các buổi
thảo luận trên lớp, giáo viên cần cho các em nhận thức những thuận lợi, khó khăn khi
quyết định lựa chọn hướng đi của riêng mình.

phương mình hoặc địa phương khác.
Đối với tổng phụ trách thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giáo dục
cho học sinh ý thức tham gia hoạt động hướng nghiệp và các buổi học nghề.
Ngoài các nghề mà trường để tổ chức cần phối hợp với trung tâm GDTX - Dạy
nghề, trung tâm dạy nghề tổ chức tư vấn về một số nghề khác đang được chú trọng
hiện nay.
Tổ chức kiểm tra việc tham gia học tập hướng nghiệp và học nghề theo sự
hướng dẫn của Bộ, Sở GD-ĐT.
4. Giải pháp 4: Tăng cường cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động
Công tác hướng nghiệp được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau đòi hỏi
phải đầu tư nhiều kinh phí cho việc xây dựng phòng hướng nghiệp đặc biệt là việc
mua sắm trang thiết bị để phục vụ cho hoạt động này. Hàng năm, huyện đều dành một
phần kinh phí trong ngân sách để xây dựng cơ sở vật chất mua sắm trang thiết bị dạy
học. Ngoài việc huyện tạo điều kiện để sử dụng nguồn kinh phí từ quỹ học phí, thì
nhà trường phải huy động cộng đồng bằng cách vận động sự giúp đỡ của cá nhân phụ
huynh, các cơ quan đoàn thể các doanh nghiệp đóng trên địa bàn, các tổ chức phi
chính phủ ... ủng hộ cơ sở vật chất, thiết bị cho nhà trường.
Tham mưu với Đảng bộ, UBND các xã, thị trấn, Hội phụ huynh để tranh thủ
hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất. Đầu tư kinh phí để mua sắm trang thiết bị giảng
dạy cho giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm, những người phụ trách công tác
hướng nghiệp như sách tham khảo, tài liệu hướng nghiệp, những mô hình sản
phẩm mô tả nghề...
11


5. Giải pháp 5: Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động hướng
nghiệp - dạy nghê ở khối 9
Kiểm tra, đánh giá là một biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng hoạt động
hướng nghiệp - dạy nghề. Bất kỳ một hoạt động nào ở trường cũng phải chú ý đến
khâu kiểm tra, đánh giá. Không kiểm tra, đánh giá có nghĩa là không có quá trình

%
SL
%

độ cần thiết của công tác hướng
nghiệp - dạy nghề?

135

43,2

123

39,4

54

17,4

Tổng số học sinh tham gia: 312 em
Sau khi đã thực hiện đồng bộ 5 giải pháp của đề tài, kết quả thu được:

Câu hỏi
Hãy cho biết ý kiến của em về mức

Trả lời của học sinh
Cần thiết
Bình thường Không cần thiết
SL
%

Năm học 2011-2012:

Trường
THCS Hoàng Lương
THCS Hoàng Vân
THCS Hòa Sơn
THCS Đại Thành
Tổng

Số học sinh tham

Số học sinh tốt

Tỉ lệ

gia học nghê
94
87
82
49
312

nghiệp
94
87
82
49
312

(%)

29

Qua số liệu trên cho thấy số học sinh tham gia học nghề phổ thông và trung cấp
nghề của 04 nhà trường ngày càng tăng. Chính kết quả đó cũng cho chúng ta thấy
được hiệu quả của việc đưa các giải pháp vào nâng cao chất lượng của công tác
hướng nghiệp và dạy nghề ở các nhà trường THCS.

KẾT LUẬN - KIẾN NGHI

1. Kết luận
Để đạt được mục tiêu của giáo dục là ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân
lực, đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học công nghệ trình độ cao, cán bộ quản lý giỏi
và công nhân kỹ thuật lành nghề trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền
14


kinh tế, đưa chương trình hoạt động hướng nghiệp - dạy nghề vào kế hoạch giáo dục
của trường phổ thông là một trong những biểu hiện rõ nhất của sự nghiệp đổi mới
giáo dục. Đảng, Nhà nước và Ngành giáo dục để chủ động bằng nhiều hình thức, biện
pháp trong đó có biện pháp đổi mới phương pháp nội dung và hình thức dạy học.
Việc đưa chương trình hướng nghiệp - dạy nghề vào trường phổ thông có tác dụng
tích cực trong việc giáo dục học sinh toàn diện.
Để thực hiện mục tiêu này các nhà trường phải nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở
thực tiễn, đối chiếu thực trạng và tình hình thực tiễn của trường, của địa phương để
có tầm nhìn chính xác hệ thống, khoa học, sau đó nhân rộng và rút ra bài học kinh
nghiệm về công tác tổ chức hướng nghiệp - dạy nghề, tạo tiền đề cho các lớp tiếp
theo đáp ứng yêu cầu giáo dục, yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước, thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Qua việc đưa 5 nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng của công
tác hướng nghiệp - dạy nghề vào thực hiện ở bốn nhà trường THCS cũng đã cho

công tác hướng nghiệp - dạy nghề ở đơn vị.
2. Kiến nghị
Đối với Sở GD-ĐT cần tổ chức các lớp tập huấn về chuyên môn cho cán bộ,
giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp - dạy nghề của các nhà trường THCS.
Đối với Phòng Giáo dục - Đào tạo:
Cần thành lập một bộ phận chuyên môn của phòng để chỉ đạo công tác hướng
nghiệp - dạy nghề trên địa bàn.
Chú trọng công tác thanh, kiểm tra, đánh giá nhận xét công tác hướng nghiệpdạy nghề của các trường hàng năm.
Phối hợp với Trung tâm GDTX - Dạy nghề, Trung tâm dạy nghề tổ chức các Hội
nghị bàn về công tác hướng nghiệp - dạy nghề trong toàn huyện.
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN, ĐƠN VI

NGƯỜI VIẾT SKKN

Dương Quốc Huân

16


17