VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỒ QUỐC HẢI

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA
GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH,
NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN PHÒNG NGỪA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỒ QUỐC HẢI

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA
GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH,
NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN PHÒNG NGỪA

Ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm
Mã số: 8.38.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

2.1. Những vấn đề lý luận có liên quan đến nguyên nhân và điều kiện của
tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa
bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng ........................................................... 35
2.2. Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham
gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng ..... 39
CHƯƠNG 3. DỰ BÁO VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH
TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG
BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ......... 50
3.1. Dự báo tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng ......................................... 50
3.2. Biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng ................... 52
KẾT LUẬN .................................................................................................... 73
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ATGT

: An toàn giao thông

BLHS

: Bộ luật hình sự

BLTTHS

: Bộ luật tố tụng hình sự

CAND


VKSND

: Viện kiểm sát nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang

Số vụ án xét xử tội vi phạm quy định về tham gia
1.1.

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ (từ

18

năm 2015 – 2019)
1.2.

Diễn biến tình hình tội vi phạm quy định về tham gia
giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

19


1.7.

phạm quy định về tham gia giao thông trên địa bàn

27

quận Cẩm Lệ
3.1.

3.2.

Số liệu về đăng ký phương tiện xe mô tô, xe gắn máy
trên địa bàn quận Cẩm Lệ
Tình hình vi phạm các quy định về pháp luật giao
thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ

56

57


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số hiệu

Tên biểu đồ

biểu đồ

Trang



theo độ tuổi
Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham
1.5.

gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét

26

theo giới tính
Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham
1.6.

gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét
theo phương tiện gây ra tai nạn

28


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hoạt động giao thông vận tải là huyết mạch kinh tế của mỗi quốc gia,
đáp ứng những nhu cầu kinh tế, văn hoá, xã hội, đi lại, sinh hoạt của các tầng
lớp dân cư. Trong đó, giao thông đường bộ là loại hình giao thông rất quan
trọng, xét trên tất cả các phương diện kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc
phòng. Bởi giao thông vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lưu thông hàng hoá,
phương tiện, đối tượng tham gia giao thông lớn nhất; chi phí cho giao thông
đường bộ cũng như nhu cầu phát triển giao thông đường bộ là rất to lớn, giao
thông đường bộ có ở trên mọi địa hình, khu vực … và liên quan đến mọi
người tham gia giao thông. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, của

tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật...tuy nhiên, tình hình tội
vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tuy có giảm nhưng không
mang tính bền vững.
Bên cạnh đó, việc Luật Giao thông đường bộ năm 2008 bộc lộ những bất
cập, hạn chế, không theo kịp với tình hình thực tiễn đã làm tồn tại một số
hành vi tham gia giao thông nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa được điều
chỉnh bởi Luật Giao thông đường bộ như hành vi không chú ý quan sát khi
tham gia giao thông, hiện nay chưa được quy định cụ thể trong Luật Giao
thông đường bộ năm 2008, mặc dù đây là hành vi cơ bản bắt buộc phải thực
hiện khi tham gia giao thông, cơ quan Công an phải vận dụng điều luật mở để
áp dụng các chế tài xử phạt đối với hành vi này.
Trước thực trạng như vậy, tuy nhiên hiện nay chưa có công trình khoa
học nào nghiên cứu một cách đầy đủ các vấn đề về lý luận và thực tiễn về
công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông
đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, do đó tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu:
“Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn
quận Cẩm Lệ , thành phố Đà Nẵng: tình hình, nguyên nhân và điều kiện
phòng ngừa”, làm luận văn thạc sĩ nhằm đáp ứng nhu cấp cấp thiết về nghiên
2


cứu tổng quát các vấn đề lý luận và thực tiễn công tác phòng ngừa tai nạn
giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong thời gian qua có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả liên
quan đến công tác phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung trên địa bàn quận
Cẩm Lệ cũng như phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia
giao thông đường bộ của một số địa phương khác như:
- “Phòng ngừa tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng”Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội, của tác giả
Phan Xuân Phúc năm 2018.

bàn quận Cẩm Lệ, phân tích làm rõ nguyên nhân của tình trạng TNGT cũng
như những tồn tại, hạn chế, phòng ngừa giảm TNGT. Trên cơ sở đó, đưa ra
các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa làm giảm TNGT đường bộ trên
địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài có nhiệm vụ giải quyết những vấn
đề sau:
- Làm rõ những lý luận cơ bản về TNGT đường bộ và phòng ngừa
TNGT đường bộ.
- Khảo sát thực trạng phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ.
- Làm rõ nguyên nhân, điều kiện và các yếu tố có liên quan đến tình
trạng TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ.
- Đưa ra các dự báo khoa học về hoạt động giao thông vận tải có liên
quan đến phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ.
- Đưa ra các giải pháp cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả phũng ngừa
TNGT đường bộ.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn của
4


tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cũng như thực tiễn
công tác phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu tội vi phạm quy định về tham
gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ.
Phạm vi về thời gian: Từ năm 2015 đến năm 2019
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận

TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay. Từ đó, đưa ra các giải
pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động này.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp các cơ quan chức năng của quận
Cẩm Lệ tham khảo, vận dụng vào việc cải tiến các mặt công tác, góp phần
từng bước hoàn thiện và nâng cao hiệu quả phòng ngừa TNGT đường bộ.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được
cấu trúc thành 3 chương gồm:
Chương 1: Tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
Chương 2: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về
tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
Chương 3: Dự báo và biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy
định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố
Đà Nẵng.

6


CHƯƠNG 1
TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO
THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ,
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
1.1. Những vấn đề lý luận có liên quan đến tình hình tội phạm quy
định về tham gia giao thông đường bộ
1.1.1. Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
Để đưa ra những giải pháp phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia
giao thông đường bộ phù hợp với tình hình thực tế, trước hết cần phải làm rõ
bản chất, hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về TGGTĐB.

giao thông, và đây cũng chính là đặc trưng mà tất cả các vụ tai nạn giao thông
đường bộ đều phải có. Theo Điều 5 Thông tư số 58/TT-BCA qui định và
hướng dẫn, tổng hợp, xây dựng cơ sở dữ liệu, cung cấp thông tin TNGT
đường bộ, quy định: “TNGT đường bộ là sự việc xảy ra do người tham gia
giao thông đang hoạt động trên mạng lưới giao thông đường bộ vi phạm các
qui định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ hay gặp phải sự cố bất ngờ
gây ra những thiệt hại nhất định đến tính mạng, sức khỏe của con người hoặc
tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. [6]
Điểm phân biệt giữa tai nạn giao thông đường bộ nói chung và tội vi
phạm quy định về TGGTĐB nói riêng là hậu quả của các vụ việc. Các quan
hệ xã hội phát sinh trong vụ TNGT đường bộ không những được luật giao
thông bảo vệ mà trong trường hợp đặc biệt do người tham gia giao thông vi
phạm các quy định đảm bảo an toàn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng
trở lên thì các quan hệ xã hội này còn được pháp luật hình sự bảo vệ, người
gây tai nạn phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong những trường hợp như vậy,
mặc dù dưới góc độ tội phạm học vụ việc đó đã cấu thành tội phạm cần được
điều tra xử lý theo quy định của pháp luật hình sự, song trước hết nó vẫn
được nhìn nhận, đánh giá là một vụ TNGT với đầy đủ đặc điểm, dấu hiệu để
8


nhận biết.
Như vậy, phòng ngừa tội vi phạm quy định về TGGTĐB cũng chính là
phòng ngừa tai nạn giao thông đường bộ theo một cách tổng quát, hạn chế
được tai nạn giao thông đường bộ xảy ra sẽ góp phần giảm thiểu tình hình tội
vi phạm quy định về TGGTĐB.
+ Về mặt khách quan: Mặt khách quan của tội phạm vi phạm quy định
về tham gia giao thông đường bộ:
Hành vi khách quan: Người phạm tội có hành vi vi phạm các quy định
về tham gia giao thông đường bộ, cụ thể: đi quá tốc độ, chở quá trọng tải

thành tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
Các dấu hiệu khách quan khác: Phương tiện giao thông đường bộ; địa
điểm (nơi vi phạm là công trình giao thông đường bộ)… Việc xác định các
dấu hiệu khách quan này là rất quan trọng, là dấu hiệu để phân biệt giữa tội
phạm này với các tội khác.Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Giao thông
đường bộ thì “Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà
đường bộ”. Phương tiện giao thông đường bộ được quy định tại khoản 17
Điều 3 Luật giao thông đường bộ gồm “phương tiện giao thông cơ giới đường
bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ”.
+ Về mặt chủ quan: Lỗi của người phạm tội vi phạm các quy định về
tham gia giao thông đường bộ là lỗi vô ý. Điều 11 Bộ luật Hình sự quy định
về vô ý phạm tội như sau: “Vô ý phạm tội là phạm tội trong những trường
hợp sau đây: 1. Người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra
hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc
có thể ngăn ngừa được; 2. Người phạm tội không thấy trước hành vi của mình
có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể
thấy trước hậu quả đó.”

10


1.1.2. Lý luận về tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ
1.1.2.1. Khái niệm tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông
đường bộ
Tình hình tội phạm là một khái niệm đặc thù của tội phạm học. Việc
nghiên cứu về tình hình tội phạm giúp ta hiểu được toàn cảnh về tội phạm, từ
đó vạch ra được những biện pháp nhằm kiểm soát tội phạm phù hợp nhất. Tuy
nhiên hiện nay xung quanh vấn đề này còn tồn tại những quan điểm khác
nhau khi trình bày về vấn đề tình hình tội phạm:

trong một khoảng thời gian và trên địa bàn nhất định. Tình hình tội phạm thể
hiện qua phần hiện và phần ẩn, phần hiện của tình hình tội phạm là toàn bộ
những hành vi phạm tội và chủ thể của các hành vi đó đã bị xử lý theo quy
định của pháp luật hình sự ở từng đơn vị hành chính – lãnh thổ hay trên phạm
vi toàn quốc, trong những khoảng thời gian nhất định và được ghi nhận trong
thống kê hình sự, gồm các thông số thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất;
phần ẩn của tình hình tội phạm là toàn bộ những hành vi phạm tội chưa được
phát hiện và xử lý, phần ẩn được thể hiện thông qua các thông số về độ ẩn, tỷ
lệ ẩn, nguyên nhân ẩn…
1.1.2.2. Khái niệm, mục đích phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định
về tham gia giao thông đường bộ
Phòng ngừa tình hình tội phạm là một trong những khái niệm quan trọng
trong công tác đấu tranh với các loại tội phạm, bên cạnh kết quả khám phá,
điều tra làm rõ các vụ án thì hiệu quả của công tác phòng ngừa là một trong
những tiêu chí quan trọng dùng để đánh giá hiệu quả của công tác đấu tranh
với các loại tội phạm. Do đó, phòng ngừa tình hình tội phạm chiếm một vị trí
đặc biệt của lý luận về tội phạm học. Nghiên cứu về phòng ngừa tình hình tội
phạm chính là nghiên cứu cơ sở, nền tảng và điểm xuất phát để tiếp tục
nghiên cứu những nội dung khác trong lý luận tội phạm học. Tuy nhiên hiện
nay, phòng ngừa tình hình tội phạm lại chưa có một khái niệm thống nhất.
12


Theo Từ điển Luật học: “Phòng ngừa tội phạm là ngăn ngừa tội phạm và
loại trừ các nguyên nhân phát sinh tội phạm bằng toàn bộ những biện pháp
liên quan với nhau do cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội tiến hành” [31].
Theo GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm thì: “Phòng ngừa tội phạm là tổng hợp
các biện pháp có quan hệ tác động lẫn nhau, được tiến hành bởi cơ quan nhà
nước và các tổ chức xã hội nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm và hạn chế,
loại trừ những nguyên nhân sinh ra tội phạm” [47, tr.185-199].

thực tiễn đấu tranh phòng và chống tội phạm ở nước ta trong thời gian vừa
qua, dưới góc độ tội phạm học, theo tác giả phòng ngừa tội phạm có thể được
khái niệm như sau: Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của tất cả các cơ quan
bảo vệ pháp luật và Tòa án, các cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội và của
mọi công dân trong xã hội áp dụng tổng hợp và đồng bộ các biện pháp khác
nhau hướng vào thủ tiêu những nguyên nhân và điều kiện phạm tội, cũng như
loại bỏ các yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình hình thành phẩm chất cá
nhân tiêu cực, đồng thời từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội
phạm ra khỏi đời sống xã hội. Nói một cách ngắn gọn khác, phòng ngừa tội
phạm là một bộ phận cấu thành của lý luận tội phạm học, đồng thời là hoạt
động của toàn xã hội trong việc tìm ra các nguyên nhân phát sinh ra tội phạm
từ đó khắc phục, ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời
sống xã hội.
Với cách tiếp cận vấn đề như đã nêu, phòng ngừa tình hình tội vi phạm
các quy định tham gia giao thông đường bộ được hiểu như sau:
Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định các tham gia giao thông
đường bộ là việc sử dụng tổng hợp các lực lượng, biện pháp, phương tiện của
các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân để phát hiện, kiềm chế
sự tác động tiêu cực của các yếu tố xã hội. Đóng vai trò là những nguyên
nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển tội vi phạm quy định về tham gia
giao thông đường bộ nhằm đẩy lùi, tiến tới làm giảm đến mức thấp nhất tai
nạn giao thông đường bộ trong đời sống xã hội.
14


Như vậy, mục đích của phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về
tham gia giao thông đường bộ được thể hiện ở các nội dung cơ bản sau đây:
- Mục đích trước mắt là chủ động phát hiện, kịp thời kiềm chế, tiến tới
đẩy lùi tình trạng tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên
cả 3 tiêu chí (số vụ, số người chết và số người bị thương). Thông qua đó từng

tế của hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam, cho đến nay không tồn tại số
liệu thống kê cụ thể. Vì thế, số tội phạm và người phạm tội qua xét xử, chỉ có
thể được chắt lọc trên cơ sở của các số liệu thống kê hiện có.
+ Xét về tổng số, những con số tuyệt đối của thống kê xét xử sơ thẩm
hình sự của Toà án nhân dân tối cao, tuy còn hàm chứa những dung sai nhất
định nhưng trên thực tế không có số liệu thống kê nào khác sát với thực tế
hơn với số tội phạm và người phạm tội theo đúng nghĩa pháp lý đích thực của
nó.
+ Số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự có thể xếp vào loại số lớn và
đặc biệt có cấu trúc chi tiết và chính xác từ các nhóm, cũng như từ từng tội
phạm khác nhau. Vì thế nó rất phù hợp cho nhiều mục đích nghiên cứu tội
phạm học. Đối với phần hiện của tình hình tội phạm, số liệu thống kê này
hoàn toàn bảo đảm yêu cầu hội tụ các nguồn số liệu án hình sự đã qua xét xử
và sự hội tụ này diễn ra một cách tự nhiên, hợp lý đối với trình tự tố tụng hình
sự.
– Số tội phạm và người phạm tội không qua xét xử:
+ Chính sách hình sự của Nhà nước ta không đòi hỏi mọi hành vi phạm
tội đều phải đưa ra xét xử mà chỉ yêu cầu mọi hành vi phạm tội phải được
phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật. Pháp
luật hình sự cũng đã quy định ngày càng hoàn thiện các giải pháp cho những
trường hợp phạm tội nhưng thực tế không đủ điều kiện hoặc không cần thiết
áp dụng thủ tục xét xử.
+ Những trường hợp khó xác định được dấu hiệu cơ bản của tội phạm
tức là hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ tội phạm thực tế đã được thực
16


hiện. Ví dụ như có người bị giết chết nhưng theo quy định của Bộ luật tố tụng
hình sự, cuộc điều tra phải bị đình chỉ vì một trong những lý do: Đã hết thời
hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm; Người

Năm

Số vụ

Số bị cáo

2015

7

7

2016

9

9

2017

18

18

2018

3

3



18