70
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
Chương 8
Những hành vi có hại
cho sức khỏe
Những hành vi có hại cho sức khỏe, (còn được gọi
là hành vi nguy cơ) bao gồm đua xe máy, bạo lực,
mang hung khí/vũ khí, lạm dụng chất gây nghiện,
quan hệ tình dục không an toàn và cố ý tự gây
thương tích cho bản thân. Tất cả những hành vi
nói trên được khảo sát trong nghiên cứu này và
một số được phân tích trong phần dưới đây. Những
vấn đề như sử dụng các chất gây nghiện và quan
hệ tình dục không an toàn được trình bày ở những
phần khác trong báo cáo này.
8.1. Đua xe
Với câu hỏi về việc tham gia đua xe máy trái
phép, chỉ có một tỷ lệ thấp 1,2% trả lời là có. Tuy
nhiên, phần lớn đối tượng tham gia đua xe là nam
(2,3% nam so với 0,3% nữ). Nhóm có tỷ lệ đua xe
trái phép nhiều nhất là nam thanh niên thành thò
tuổi từ 18-21 (5,3%).
Một số đối tượng phỏng vấn (14%) cho biết đã bò
tai nạn giao thông ít nhất là một lần, tỷ lệ này cao
hơn ở thanh thiếu niên thành thò (26,6%) so với
thanh thiếu niên nông thôn (10,2%). Tỷ lệ đã từng
bò tai nạn giao thông ở thanh thiếu niên thành thò
là 23,3%, 33,6% và 41,7% tương ứng với 3 nhóm
tuổi 14-17, 18-21 và 22-25 tuổi.
Tai nạn giao thông là nguyên nhân tử vong hàng
đầu ở thanh niên độ tuổi 15-24

phải đi bệnh viện.
Trên toàn mẫu điều tra có 8% thanh thiếu niên cho
biết đã từng bò người ngoài đánh bò thương tích, tỷ
lệ này khá cao ở nam thanh thiếu niên và có thể
có mối liên hệ giữa việc mang vũ khí và các hành
vi băng đảng ở khu vực thành thò. Mặc dù chỉ có
2% nữ thanh thiếu niên đã từng bò thương tích,
nhưng tỷ lệ này là 15% ở nam thành thò 18-21 tuổi
và 15,7% đối với nam nông thôn 18-21 tuổi kể cả
nhóm dân tộc thiểu số cùng nhóm tuổi.
Chỉ có 2,5% số đối tượng được phỏng vấn nói
rằng đã từng tụ tập gây rối, trong đó nam thanh
thiếu niên là chủ yếu (4,7% so với 0,5% ở nữ).
Con số này tăng đến 8% với nam thành thò 18-21
tuổi. Điều cần chú ý là các số liệu báo cáo về
bạo lực có thể thấp hơn thực tế liên quan đâến
những hành vi phi đạo đức và phạm pháp mà
mọi người luôn luôn không muốn thừa nhận khi
được hỏi.
Mặc dù tỷ lệ này tương đối thấp ở nhóm nam
thanh thiếu niên thành thò, nhưng xu hướng có các
hành vi nguy cơ được thấy rõ trong nhóm này. Một
nhóm nhỏ nam thanh thiếu niên thành thò có thể
có nguy cơ cao hơn do có tham gia vào các hành
vi có liên quan đến uống rượu, bia, hút thuốc lá,
đua xe, mang hung khí, tụ tập gây rối trên đường
phố và băng đảng. Phần này cần được nghiên cứu
sâu hơn nữa để hiểu rõ hơn về các nguy cơ thực
tế mà nhóm nam thanh thiếu niên này phải đối
mặt.

“liệu họ đã từng bao giờ có ý đònh tự tử chưa?” Kết
quả cho thấy 3,4% trên toàn mẫu nghiên cứu trả lời
là "Có"; đáng chú ý ở đây là tỷ lệ nữ thanh thiếu
niên có ý nghó tự tử cao hơn hẳn (6,6% và 7,8% ở
nhóm nữ thành thò 14-17 tuổi và 18-21 tuổi). Trên
toàn mẫu nghiên cứu, 0,5% hay 42 thanh thiếu niên
nói họ đã từng cố gắng tự tử. Một số bằng chứng
qua kể lại và các hồ sơ lưu của bệnh viện cho thấy
tự tử là một vấn đề gây tử vong và bệnh tật của
thanh thiếu niên nghiêm trọng hơn nhiều so với kết
quả của SAVY
5
. Kết quả này cho thấy rất cần hiểu
sâu hơn về các suy nghó và hành vi tự gây thương
tích và tự hủy hoại của giới trẻ, đồng thời tìm hiểu
những yếu tố thúc đẩy họ có các hành vi đó.
8.4 Ảnh hưởng từ bạn bè và các
hành vi nguy hại
Thanh thiếu niên được hỏi về ảnh hưởng từ bạn
bè, bao gồm cả ảnh hưởng tích cực để động viên
tránh hoặc chống lại những hành vi nguy cơ như
uống rượu bia, gây rối, xem phim khiêu dâm, và
ảnh hưởng tiêu cực như bò rủ rê, ép buộc tham dự
vào những hành vi này.
Nhìn chung, ảnh hưởng từ bạn bè là “tích cực” và
“mang tính bảo vệ”, được thể hiện ở chỗ bạn bè
đã không khuyến khích những hành vi có hại,
không rủ rê, lôi kéo vào những hành vi có hại.
Đối với tất cả các hành vi nguy cơ được nêu ra
trong phỏng vấn, có từ 65-75% thanh thiếu niên

niên thường viện lý do ảnh hưởng từ bạn bè là
nguyên nhân dẫn đến các hành vi nguy cơ, trong
khi đó ảnh hưởng tích cực từ bạn bè thường bò bỏ
quên. Một số nhà nghiên cứu đã khuyến cáo nên
thận trọng khi có cái nhìn quá đơn giản về ảnh
hưởng từ bạn bè, mà nên nhấn mạnh áp lực bên
trong cũng như ảnh hưởng của phương tiện thông
tin đại chúng đã tạo ra sự khao khát trong thanh
thiếu niên muốn có cách hành xử, ăn mặc hay bắt
chước những thái độ, hành vi hoặc giá trò sống của
các bạn cùng lứa
6
. Yếu tố tâm lý liên quan đến
ảnh hưởng của bạn bè cần được xem xét một cách
cẩn thận, kể cả áp lực bên trong và từ môi trường
bên ngoài có ảnh hưởng đến thanh thiếu niên. Bạn
bè là một phần rất quan trọng trong cuộc sống của
thanh thiếu niên và kết quả điều tra SAVY cho
thấy khoảng 85% có một nhóm bạn thường xuyên
chơi với nhau, hoặc cùng giới hoặc cả hai giới.
Việc hiểu thấu đáo ảnh hưởng của bạn bè đối với
thanh thiếu niên sẽ giúp có những chương trình
can thiệp phù hợp đối với giới trẻ.
1. Lê, Anh V; Lê, Linh C; Phạm, Cường V. Kết quả ban đầu
Cuộc Điều tra Liên trường về Chấn thương ở Việt Nam, Đại
Học Y Tế Công Cộng Hà Nội, 2003.
2. Hoàng và cộng sự. Tìm hiểu Các hành vi ảnh hưởng đến
sức khỏe và các yếu tố nguy cơ, bảo vệ ở học sinh THPT
ở Tp. Hồ Chí Minh, Trung tâm Truyền thông Giáo dục Sức
khỏe Tp. HCM, 2002.