36
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
Chương 4
Tình bạn, hẹn hò, tình
dục và sức khỏe sinh
sản
Đây là một chương tương đối đa dạng, mô tả các
mối quan hệ bạn bè, sức khỏe sinh sản và vấn
đề tình dục. Chương này đi sâu tìm hiểu quan
niệm, thái độ, hành vi và trải nghiệm của thanh
thiếu niên về các vấn đề sức khỏe sinh sản, thai
nghén và kế hoạch hóa gia đình cũng như các
vấn đề về tình dục trước hôn nhân, mại dâm và
đồng tính luyến ái. Ngoài ra còn đề cập đến các
dòch vụ trong thời kỳ có thai và nạo phá thai ở
nữ thanh niên.
4.1. Tình bạn và nhóm bạn
Thanh thiếu niên được hỏi xem có chơi với một
nhóm bạn không và thành phần nam nữ trong
nhóm bạn. Phần lớn (88%) số người trả lời nói
rằng có chơi với một nhóm bạn. Chỉ có 12% trả
lời là không chơi với một nhóm bạn nào cả.
Trong số này có sự khác biệt đáng kể về giới với
9% thanh thiếu niên nam và 16% thanh thiếu
niên nữ trả lời không chơi với nhóm bạn. Mặc dù
có một số thanh thiếu niên sống tách biệt ở nơi
xa xôi hẻo lánh ít có điều kiện giao lưu bạn bè,
nhưng bên cạnh đó cũng có những trường hợp
không có nhóm bạn. Có thể do quan niệm truyền
thống cho rằng phụ nữ thường phải ở nhà chăm
sóc gia đình và làm nhiều việc nhà, và vì thế họ

BIỂU ĐỒ 7 Thành phần giới tính của các nhóm bạn
37
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
4.2. Dậy thì
Một thời điểm quan trọng đánh dấu sự phát triển
về thể chất và trưởng thành của vò thành niên đó
là thời điểm dậy thì. Những thay đổi về cơ thể
thường kéo theo những thay đổi về tâm lý và
tình cảm, đây thực sự là một thử thách không chỉ
cho bản thân vò thành niên mà còn cho cả cha
mẹ. Dấu hiệu quan trọng nhất đối với người thiếu
nữ là xuất hiện kinh nguyệt lần đầu, đối với nam
là hiện tượng xuất tinh hoặc mộng tinh lần đầu
tiên. Thanh thiếu niên được hỏi về tuổi bắt đầu
xuất hiện kinh nguyệt, mộng tinh/xuất tinh.
Theo kết quả điều tra SAVY, tuổi trung bình có
kinh nguyệt lần đầu ở nữ là 14,5 tuổi và mộng
tinh/xuất tinh ở nam là 15,6 tuổi. Nữ thường bắt
đầu dậy thì sớm hơn nam. Ví dụ, ở độ tuổi 13 chỉ
có 3,3% nam có hiện tượng xuất tinh so với
17,3% thiếu nữ có kinh nguyệt lần đầu. Vào độ
tuổi 15 thì 79% thiếu nữ đã có kinh nguyệt và
50% nam giới xuất hiện mộng tinh/xuất tinh. Có
sự khác biệt rất nhỏ về thời điểm xuất hiện
mộng tinh giữa nam thanh niên thành thò và
nông thôn. Tuổi trung bình của lần đầu tiên xuất
hiện mộng tinh/xuất tinh của nam thanh niên
thành thò là 15,4 trong khi đối với nam nông thôn
là 15,7. Tuy nhiên có sự khác biệt lớn giữa nữ
thanh niên thành thò và nông thôn về tuổi trung

hội do các thay đổi trong cơ thể có thể là những
thách thức thực sự. Nếu không được chuẩn bò sẵn
tinh thần và có đầy đủ các thông tin thì những
thay đổi rất bình thường và phổ biến này ở lứa
tuổi vò thành niên có thể gây nên những hoang
mang không cần thiết. Đối với một số nền văn
hóa, hiện tượng dậy thì được đón mừng xem như
là một cột mốc trọng đại đánh dấu một chặng
đường mới trong cuộc đời của thanh thiếu niên.
BIỂU ĐỒ 8 Tuổi bắt đầu có kinh ở nữ và mộng tinh/xuất tinh ở nam
38
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
Những phân tích trên đây nhấn mạnh sự cần
thiết phải cung cấp thông tin về những thay đổi
trong thời kỳ dậy thì cho nam nữ khi bắt đầu tuổi
thanh thiếu niên. Các thông tin về dậy thì và
những thay đổi liên quan có thể được giới thiệu
vào những năm đầu của cấp Trung học cơ sở và
tại gia đình bởi cha mẹ.
4.3. Bạn trai và bạn gái
Thanh thiếu niên cũng được hỏi một loạt các câu
hỏi liên quan đến nhận thức, thái độ, hành vi
trong quan hệ với bạn khác giới như: hẹn hò,
hôn nhau và quan hệ tình dục. Câu hỏi đầu tiên
dành cho thanh thiếu niên chưa lập gia đình là
“Bạn đã bao giờ có người yêu chưa?”.
28% thanh thiếu niên độc thân cho biết đã từng
có người yêu. Theo Biểu đồ 9, một tỷ lệ nhỏ
(9,9%) trong nhóm thanh thiếu niên 14-17 tuổi
cho biết họ đã từng có người yêu. Tỷ lệ này tăng

4.4. Quan hệ tình dục
4.4.1. Thanh niên chưa lập gia đình và
quan hệ tình dục
Quan hệ tình dục không phổ biến lắm trong số
các bạn trẻ 14-17 tuổi. Trong số 3.213 người trả
lời ở nhóm tuổi này, chỉ có 8 người (7 nam và 1
nữ) ở thành thò và 12 người (9 nam và 3 nữ) ở
nông thôn trả lời rằng họ đã có quan hệ tình
dục. Tuy nhiên con số này có thể thấp hơn thực
tế do tính chất nhạy cảm của câu hỏi. Mặc dù
vậy, quan hệ tình dục ở nhóm tuổi này cũng
chưa phổ biến lắm. Những em này còn quá trẻ
(một em 14 tuổi, 1 em 15, 8 em 16 và 10 em 17).
Mặc dù thanh thiếu niên có quan hệ tình dục chỉ
chiếm một con số nhỏ, tuy nhiên cần phải lưu ý
rằng những người này bắt đầu có quan hệ tình
dục khi còn quá trẻ. Một em trai có quan hệ tình
dục khi mới 14 tuổi, 6 em ở tuổi 15,7 em 16 tuổi
và 5 em 17 tuổi. Mặc dù, số lượng không nhiều,
nhưng hiện tượng quan hệ tình dục trong độ tuổi
này lưu ý các bậc cha mẹ, và nhà trường nên
chú trọng quan tâm đến việc giáo dục giới tính
cho các em trong độ tuổi này và giúp các em
tránh được các hành vi không an toàn.
Do số lượng người có hoạt động tình dục trong
độ tuổi 14-17 không nhiều nên trong những phân
tích sau đây sẽ không đề cập đến nhóm tuổi này.
Mặc dù vậy, cũng cần lưu ý rằng, những gì sẽ
được trao đổi dưới đây cũng có thể áp dụng với
nhóm tuổi trẻ nhất này.

trong nhóm tuổi 22-25 có quan hệ tình dục trước
hôn nhân so với 3,7% nữ giới. Đặc điểm này
cũng rõ như vậy ở khu vực nông thôn khi tỷ lệ
quan hệ tình dục trước hôn nhân của nam thanh
niên nông thôn trong độ tuổi 22-25 là 26,0% so
với tỷ lệ 3,3% nữ thanh niên nông thôn. Các yếu
tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về giới trong tỷ lệ
này có thể là do nữ thanh niên không dám trả
lời đã có quan hệ tình dục vì các lý do văn hóa
cũng như sự kỳ thò đối với việc quan hệ tình dục
trước hôn nhân.
Sự khác biệt về giới khi trả lời về quan hệ tình
dục trước hôn nhân cũng phù hợp với các kết
quả nghiên cứu về vò thành niên ở các nước
Đông Nam Á. Trong một nghiên cứu so sánh tình
hình thanh thiếu niên tại 14 nước trên thế giới
6
,
nữ thanh thiếu niên chưa lập gia đình trong
nhóm tuổi 15-19 ở Thái Lan và Philipine trả lời có
quan hệ tình dục trước hôn nhân đặc biệt thấp
(1-3%) trong khi ở nam thanh niên trong cùng độ
tuổi lại cao hơn nhiều (12% ở Philipine và 27% ở
Thái Lan). Tuy nhiên, tỷ lệ này đặc biệt thấp đối
với cả hai giới so với nhiều nước ở vùng Cận sa
mạc Sahara của châu Phi, châu Mỹ La tinh và
vùng vònh Caribê, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ.
BIỂU ĐỒ 11 Quan hệ tình dục trước hôn nhân -
nhóm tuổi 18-25
Tỷ lệ %

Phát hiện này cho thấy dưới 30% thanh thiếu
niên độc thân đã có quan hệ tình dục quan hệ
lần đầu tiên tại nơi quen thuộc (ở nhà) là nơi
khá an toàn đối với họ. So với những người đã
có gia đình, nhìn chung thanh niên chưa lập gia
đình không dễ dàng quan hệ tình dục lần đầu tại
nhà. Đa số không chọn nhà là nơi quan hệ tình
dục. Điều này có thể liên quan đến vấn đề riêng
tư, kín đáo. Nhiều thanh thiếu niên có lẽ tránh sự
bắt gặp của cha mẹ hoặc cảm thấy không thoải
mái khi có những hành vi không phù hợp với
văn hóa truyền thống ngay tại nhà họ. Một yếu
tố có thể giải thích cho hiện tượng này là những
nơi như khách sạn, công viên là đòa điểm dễ
dàng cho họ gặp gỡ bạn tình của mình.
Mặc dù nhóm thanh niên độc thân có quan hệ
tình dục (chủ yếu là nam giới) chiếm tỷ lệ nhỏ
trong toàn mẫu, nhóm này có thể có nguy cơ
nhiễm HIV cao. Hiểu rõ hơn về bản chất và các
nguy cơ có liên quan tới các hành vi hoạt động
tình dục sớm của nhóm nam thanh thiếu niên
này sẽ giúp chúng ta xây dựng các chương trình
hỗ trợ phù hợp. Kết quả SAVY cung cấp bằng
chứng cho thấy các hoạt động can thiệp và
truyền thông tại khách sạn về hành vi tình dục
an toàn sẽ tiếp cận được một tỷ lệ lớn nam thanh
BIỂU ĐỒ 12 Quan hệ tình dục trước hôn nhân theo tuổi, giới và thành thò - nông thôn
Tỷ lệ %
41
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam

được phỏng vấn đưa ra là 5,0 lần. Có sự khác
biệt rõ rệt, ở nhóm đã có gia đình là 6,0 lần và ở
nhóm còn độc thân mà đã có quan hệ tình dục
là 1,7 lần. Trong tổng số thanh thiếu niên đã có
quan hệ tình dục, nam thành thò 22-25 tuổi trả lời
3,8 lần so với nam nông thôn là 6,0 lần. Nữ
thành thò là 4,4 lần so với nữ nông thôn là 5,1
lần. Có thể lý giải cho sự khác biệt này là tỷ lệ
thanh niên nông thôn lập gia đình nhiều hơn
thành thò. Thanh thiếu niên dân tộc thiểu số có
tần suất quan hệ tình dục tương đối cao hơn, với
nam là 7,3 và nữ 6,1 lần trong tháng vừa qua.
4.4.6. Quan hệ tình dục với gái mại dâm
Rất ít thanh thiếu niên đã có quan hệ tình dục
cho biết họ có quan hệ tình dục với gái mại dâm
(5,3%). Tuy nhiên chỉ có 1% nam thanh niên đã
lập gia đình so với 21,5% nam thanh niên chưa
lập gia đình đã có quan hệ tình dục trả lời “có”
cho câu hỏi “Bạn đã từng bao giờ có quan hệ tình
dục với gái mại dâm hay chưa?”.
Không có nữ thanh niên nào cho biết có quan hệ
tình dục với người mại dâm. Có thể những người
phỏng vấn đã không hỏi câu hỏi này đối với nữ
thanh thiếu niên với suy nghó là ở Việt Nam chỉ
có gái mại dâm, không có mại dâm nam cho nữ
(hoặc cho nam) mặc dù họ cần phải hỏi câu hỏi
này.
Con số nam thanh thiếu niên thành thò độc thân
đã từng quan hệ tình dục có quan hệ với gái mại
dâm cao hơn so với số nam thanh thiếu niên