http://www.ebook.edu.vn
3
Chơng I. Khái quát về động cơ đốt trong

1.1 Động cơ động cơ đốt trong là một loại động cơ nhiệt
Động cơ nhiệt là một loại máy biến đổi nhiệt năng của nhiên liệu thành cơ năng. Có
thể phân quá trình công tác của động cơ nhiệt thành hai quá trình cơ bản nh sau:
- Đốt cháy nhiên liệu, giải phóng hoá năng thành nhiệt năng và gia nhiệt cho môi
chất công tác. Trong giai đoạn này xảy ra các hiện tợng lý hoá rất phức tạp.
- Biến đổi trạng thái của môi chất công tác, hay nói cách khác, môi chất công tác
thực hiện chu trình nhiệt động để biến đổi một phần nhiệt năng thành cơ năng.
Trên cơ sở đó có thể phân loại động cơ nhiệt thành hai loại chính là động cơ đốt
ngoài và động cơ đốt trong.
ở động cơ đốt ngoài, ví dụ máy hơi nớc cổ điển trên tàu hoả, hai giai đoạn trên
xảy ra ở hai nơi khác nhau. Giai đoạn thứ nhất xảy ra tại buồng đốt và nồi xúp-de, kết quả
đợc hơi nớc có áp suất và nhiệt độ cao. Còn giai đoạn thứ hai là quá trình gin nở của
hơi nớc trong buồng công tác và sinh công làm quay bánh xe.
Còn ở động cơ đốt trong, hai giai đoạn trên diễn ra tại cùng một vị trí, đó là bên
trong buồng công tác của động cơ.
Hai loại động cơ nói trên đều có hai kiểu kết cấu, đó là động cơ kiểu piston và kiểu
tuốc-bin theo sơ đồ dới đây, hình 1-1.

Hình 1-1. Động cơ đốt trong thuộc họ động cơ nhiệt
Do giới hạn của giáo trình, chúng ta chỉ xét động cơ đốt trong kiểu piston và từ đây
gọi vắn tắt là động cơ đốt trong. Trong thực tế, động cơ kiểu tuốc bin là đối tợng khảo

- Kích thớc và trọng lợng nhỏ, công suất riêng lớn. Nguyên nhân chính là do quá
trình cháy diễn ra trong xy lanh của động cơ nên không cần các thiết bị cồng kềnh nh lò
đốt, nồi hơi... và do sử dụng nhiên liệu có nhiệt trị cao (ví dụ nh xăng, nhiên liệu diesel...
so với than, củi, khí đốt... dùng trong động cơ đốt ngoài). Do đó, động cơ đốt trong rất
thích hợp cho các phơng tiện vận tải với bán kính hoạt động rộng.
- Khởi động, vận hành và chăm sóc động cơ thuận tiện, dễ dàng.
1.2.2 Nhợc điểm
- Khả năng quá tải kém, cụ thể không quá 10% trong 1 giờ.
- Tại chế độ tốc độ vòng quay nhỏ, mô men sinh ra không lớn. Do đó, động cơ
không thể khởi động đợc khi có tải và phải có hệ thống khởi động riêng.
- Công suất cực đại không lớn. Ví dụ, một trong những động cơ lớn nhất thế giới là
động cơ của hng MAN B&W có công suất 68.520 kW (số liệu 1997), trong khi tuốc-bin
hơi bình thờng cũng có công suất tới vài chục vạn kW.
- Cấu tạo phức tạp, giá thành chế tạo cao.
- Nhiên liệu cần có những yêu cầu khắt khe nh hàm lợng tạp chất thấp, tính
chống kích nổ cao, tính tự cháy cao... nên giá thành cao. Mặt khác, nguồn nhiên liệu
chính là dầu mỏ ngày một cạn dần. Theo dự đoán, trữ lợng dầu mỏ chỉ đủ dùng cho đến
giữa thế kỷ 21.
- Ô nhiễm môi trờng do khí thải và ồn.
Tuy nhiên, động cơ đốt trong hiện nay vẫn là máy động lực chủ yếu, đóng vai trò vô
cùng quan trọng trong các lĩnh vực của đời sống con ngời nh giao thông vận tải, xây
dựng, khai thác mỏ, nông nghiệp, ng nghiệp... Theo các nhà khoa học, trong vòng nửa
thế kỷ tới vẫn cha có động cơ nào có thể thay thế đợc động cơ đốt trong.
1.3 Phân loại động cơ đốt trong

Theo cách thực hiện chu trình
- Động cơ bốn kỳ: là động cơ có chu trình công tác thực hiện sau bốn hành trình của
piston hay hai vòng quay của trục khuỷu.
- Động cơ hai kỳ: là động có chu trình công tác thực hiện sau hai hành trình của
piston hay một vòng quay của trục khuỷu.

Theo phơng pháp nạp
- Động cơ không tăng áp: không khí hay hỗn hợp đợc hút vào xy lanh.
- Động cơ tăng áp: không khí hay hỗn hợp đợc nén trớc khi nạp vào xy lanh.

Theo tốc độ trung bình của piston
Gọi tốc độ trung bình của piston là c
m
. Dễ dàng tính đợc
30
n.S
c
m
=
(m/s) với S là
hành trình piston (m) và n là tốc độ vòng quay của trục khuỷu (v/ph). Theo c
m
ngời ta
phân loại động cơ nh sau:
- 3,5 m/s c
m
< 6,5 m/s: động cơ tốc độ thấp
- 6,5 m/s c
m
< 9 m/s: động cơ tốc độ trung bình
- c
m
9 m/s: động cơ tốc độ cao hay còn gọi là động cơ cao tốc.
Theo dạng chuyển động của piston
- Động cơ piston tịnh tiến thờng gọi ngắn gọn là động cơ piston. Đa số động cơ đốt
trong là động cơ piston.

lanh nh hệ thống nạp - thải.
Chu trình công tác là tập hợp những
biến đổi của môi chất công tác xảy
ra bên trong xy lanh của động cơ và
diễn ra trong một chu kỳ.
Hình 1-2. a) Động cơ chữ V, b) Động cơ hình sao
a)
b)
1
2
3
4
5
6
ĐCT
ĐCD
S
D
Hình 1-3. Lợc đồ động cơ bốn kỳ
1. Trục khuỷu, 2. Thanh truyền, 3. Piston, 4.
Xu páp thải, 5. Vòi phun (động cơ diesel) hay
bu-gi (động cơ xăng), 6. Xu páp nạp, ĐCT.
Điểm chết trên, ĐCD. Điểm chết dới, S.
Hành trình piston, D. Đờng kính xy lanh

http://www.ebook.edu.vn
7
Điểm chết là điểm mà tại đó piston đổi chiều chuyển động. Có hai điểm chết là điểm
chết trên (ĐCT) và điểm chết dới (ĐCD).
Hành trình piston S là khoảng cách giữa hai điểm chết (m).

(1-2)
với D là đờng kính xy lanh và S là hành trình piston.
Tỷ số nén là tỷ số giữa thể tích lớn nhất và thể tích nhỏ nhất (thể tích buồng cháy):
c
h
c
ch
min
max
V
V
1
V
VV
V
V
+=
+
== (1-3)
1.4.2 Nguyên lý làm việc của động cơ bốn kỳ không tăng áp
Nh đ nêu ở phần phân loại, động cơ bốn kỳ có chu trình công tác đợc thực hiện
sau bốn hành trình của piston hay hai vòng quay của trục khuỷu. Sau đây sẽ khảo sát một
cách khái quát diễn biến các quá trình lý-hoá xảy ra trong từng hành trình của piston,
hình 1-4.
Hình 1-4. Đồ thị mô tả nguyên lý làm việc của động cơ bốn kỳ không tăng áp
a. Đồ thị công; b. Đồ thị pha
Chiều quay
trục khuỷu
Nạp
Cháy - gin nở

1


2
3

4

s

r'