5
PHÁƯN THỈÏ NHÁÚT
LÊ THUÚT CÅ SÅÍ

KHẠI NIÃÛM CHUNG VÃƯ THIÃÚT BË ÂIÃÛN

Thiãút bëû âiãûn âỉåüc âãư cáûp åí âáy l cạc loải thiãút bë lm cạc nhiãûm vủ: âọng càõt, âiãưu khiãøn, âiãưu
chènh, bo vãû, chuøn âäøi, khäúng chãú v kiãøm tra mi sỉû hoảt âäüng ca hãû thäúng lỉåïi âiãûn v cạc loải
mạy âiãûn. Ngoi ra thiãút bëû âiãûn cn âỉåüc sỉí dủng âãø kiãøm tra, âiãưu chènh v biãún âäøi âo lỉåìng nhiãưu quạ
trçnh khäng âiãûn khạc.
Thiãút bëû âiãûn l mäüt loải thiãút bë âang âỉåüc sỉí dủng ráút phäø biãún cọ màût trong háưu hãút cạc lnh
vỉûc sn xút ca nãưn kinh tãú, tỉì cạc nh mạy âiãûn, trảm biãún ạp, hãû
thäúng truưn ti âiãûn, âãún cạc mạy
phạt v âäüng cå âiãûn trong cạc xê nghiãûp cäng nghiãûp, näng nghiãûp, giao thäng,... v trong c lnh vỉûc an
ninh qúc phng.
Thiãút bëû âiãûn sỉí dủng åí nỉåïc ta hiãûn nay âỉåüc nháûp tỉì ráút nhiãưu nỉåïc, ráút nhiãưu hng sn xút
khạc nhau v â cạc thãú hãû. Cọ c cạc thiãút bë â cọ thåìi gian sỉí dủng 40 âãún 50 nàm, ráút lảc háûu v cạc
thiãút bë ráút hiãûn âải måïi nháûp. Chênh vç váûy cạc quy cạch khäng thäúng nháút, gáy khọ khàn cho váûn hnh,
bo dỉåỵng v sỉía chỉỵa. Do qụa nhiãưu chng loải thiãút bëû âiãûn våïi cạc tiãu chøn kiỵ thût ráút khạ
c nhau,
nãn trong sỉí dủng hiãûn nay nhiãưu khi khäng sỉí dủng hãút tênh nàng v cäng sút ca thiãút bë hồûc sỉí dủng
khäng âụng gáy hỉ hng nhiãưu, lm thiãût hải khäng nh cho nãưn kinh tãú. Chênh vç váûy viãûc âo tảo v
cáûp nháûp náng cao kiãún thỉïc vãư thiãút bë âiãûn âàûc biãût l cạc thiãút bë måïi cho cạc cạn bäü kiỵ thût qun lê v
váûn hnh thiãút bë âiãûn l mäüt âi hi ráút cáúp thiãút. Giạo trçnh ny nhàòm trang bë nhỉỵng lê lûn cå bn, âãø
hiãøu ngun lê lm viãûc, âàûc âiãøm cáúu tảo cạc loải thiãút bëû âiãûn thỉåìng dng trong tỉû âäüng truưn âäüng,
trong hãû thäúng âiãûn v trong cạc liỵnh vỉûc âiãưu khiãøn mạ
y âiãûn,...nhàòm giụp sinh viãn cạc ngnh nàng
lỉåüng khi ra trỉåìng cọ thãø lỉûa chn, váûn hnh, sỉía chỉỵa, ci tiãún thiãút bëû âiãûn hồûc mäüt säú bäü pháûn ca
thiãút bëû âiãûn, âàûc biãût cung cáúp nhỉỵng kiãún thỉïc lm cå såí âãí tiãúp cáûn cạc thiãút bë hiãûn âải.

1. Phán loải thiãút bë âiãûn


2. Cạc u cáưu cå bn ca thiãút bë âiãûn
- Phi âm bo sỉí dủng âỉåüc láu di âụng tøi th thiãút kãú khi lm viãûc våïi cạc thäng säú
k
thût åí âënh mỉïc.
- Thiãút bëû âiãûn phi âm bo äøn âënh lỉûc âiãûn âäüng v äøn âënh nhiãût âäü khi lm viãûc bçnh
thỉåìng, âàûc biãût khi sỉû cäú trong giåïi hản cho phẹp ca dng âiãûn v âiãûn ạp.
- Váût liãûu cạch âiãûn chëu âỉåüc quạ ạp cho phẹp.
- Thiãút bëû âiãûn phi âm bo lm viãûc tin cáûy, chênh xạc an ton, gn nhẻ, dãù làõp rạp, dãù kiãøm
tra, sỉía chỉỵa.
- Ngoi ra cn u cáưu phi lm viãûc äøn âënh åí âiãưu kiãûn khê háûu mäi trỉåìng m khi thiãút kãú â
cho phẹp.


A/cm
2
), cọ nhiãût âäü ráút cao (tåïi khong
5000
÷
6000
0
C) v âiãûn ạp råi trãn cỉûc
ám bẹ (chè khong 10
÷
20V) v thỉåìng
km theo hiãûn tỉåüng phạt sạng. Sỉû phán
bäú ca âiãûn ạp v cỉåìng âäü âiãûn trỉåìng
dc theo chiãưu di häư quang âỉåüc biãøu
diãùn trãn hçnh 1-1a.
Dc theo chiãưu di häư quang
âỉåüc chia lm ba vng l: vng xung
quanh cỉûc ám (cạch cỉûc ám khong 10
-4

âãún 10
-5
cm) vng ny tuy âiãûn ạp nh chè
8 âãún 10V nhỉng khong cạch cng ráút bẹ
nãn cỉåìng âäü âiãûn trỉåìng ráút låïn cåỵ 10
5

âãún 10
6
a)

b)
Hçnh 1-1: a) Häư quang mäüt chiãưu; b)ì Âàûc tênh

K A
U
A
U
Th
U
K
E[V]
E
K
E

- Quạ trçnh ion họa do va chảm.
- Quạ trçnh ion họa do nhiãût .
a.1) Sỉû phạt xả âiãûn tỉí nhiãût
Âiãûn cỉûc v tiãúp âiãøm chãú
tảo tỉì kim loải, m trong cáúu trục kim loải ln täưn tải cạc âiãûn tỉí tỉû do
chuøn âäüng vãư mi hỉåïng trong qu âảo ca cáúu trục hảt nhán ngun tỉí. Khi tiãúp âiãøm bàõt âáưu måí ra
lỉûc nẹn vo tiãúp âiãøm gim dáưn khiãún âiãûn tråí tiãúp xục tàng lãn chäù tiãúp xục dng âiãûn bë thàõt lải máût âäü
dng tàng ráút låïn lm nọng cạc âiãûn cỉûc (nháút l åí cỉûc ám nhiãưu e). Bë âäút nọng, âäüng nàng ca cạc âiãûn
tỉí tàng nhanh âãún khi cäng nháûn âỉåüc låïn hån cäng thoạt liãn kãút hảt nhán thç âiãûn tỉí s thoạt ra khi bãư
màût cỉûc ám tråí thnh âiãûn tỉí tỉû do. Quạ trçnh ny âỉåüc g
i l phạt xả âiãûn tỉí nhiãût.
a.2) Sỉû tỉû phạt xả âiãûn tỉí
Khi tiãúp âiãøm hay âiãûn cỉûc vỉìa måí ra lục âáưu khong cạch cn ráút bẹ dỉåïi tạc dủng ca âiãûn ạp
ngưn ngoi thç cỉåìng âäü âiãûn trỉåìng ráút låïn, nháút l vng cỉûc ám cọ khong cạch nh cọ thãø tåïi hng
triãûu V/ cm. Våïi cỉåìng âäü âiãûn trỉåìng låïn åí cỉûc ám mäüt säú âiãûn tỉí cọ liãn kãút úu våïi hảt nhán trong cáúu
trục s bë kẹo báût ra khi bãư màût ca täút tråí thnh cạc âiãûn tỉí tỉû do, hiãûn tỉåüng ny gi l tỉû phạt xả âiãûn
tỉí
. Khi cọ âiãûn tỉí tỉû phạt xả v phạt xả âiãûn tỉí nhiãût nàng lỉåüng âỉåüc gii phọng ráút låïn lm nhiãût âäü khu
vỉûc häư quang tàng cao v phạt sạng, âàûc biãût khi càõt mảch åí âiãûn ạp cao v cọ dng ti låïn thç häư quang
chạy v phạt sạng ráút mnh liãût.
a.3) Ion họa do va chảm
Sau khi tiãúp âiãøm måí ra, dỉåïi tạc dủng ca nhiãût âäü cao hồûc ca âiãûn trỉåìng låïn (m thäng
thỉåìng l c hai) thç cạc âiãûn tỉí tỉû do s phạt sinh chuøn âäüng tỉì cỉûc dỉång sang cỉûc ám. Do âiãûn
trỉåìng ráút låïn nãn cạc âiãûn tỉí chuøn âäüng våïi täúc âäü ráút cao. Trãn âỉåìng âi cạc âiãû
n tỉí ny bàõn phạ cạc
ngun tỉí v phán tỉí khê s lm báût ra cạc âiãûn tỉí v cạc ion dỉång. Cạc pháưn tỉí mang âiãûn ny lải tiãúp
tủc tham gia chuøn âäüng v bàõn phạ tiãúp lm xút hiãûn cạc pháưn tỉí mang âiãûn khạc. Do váûy m säú lỉåüng
cạc pháưn tỉí mang âiãûn tàng lãn khäng ngỉìng, lm máût âäü âiãûn têch trong khong khäng gian giỉỵa cạc tiãúp
âiãøm ráút låïn, âọ l quạ trçnh ion họa do va chảm.
a.4) Ion họa do nhiãût

n tỉí gàûp âỉåüc cạc hảt têch
âiãûn khạc dáúu l âiãûn tỉí hồûc ion dỉång âãø tråí thnh cạc hảt trung ha (hồûc êt dỉång hån). Trong lê
thuút â chỉïng minh täúc âäü tại håüp tè lãû nghëch våïi bçnh phỉång âỉåìng kênh häư quang, v nãúu cho häư
quang tiãúp xục våïi âiãûn mäi hiãûn tỉåüng tại håüp s tàng lãn. Nhiãût âäü häư quang cng tháúp täúc âäü tại håüp
cng tàng.
b.2) Hiãûn tỉåüng khúch tạn
Hiãûn tỉåüng cạc hảt têch âiãûn di chuøn tỉì vng cọ máût âäü âiãûn têch cao(vng häư quang) ra vng
xung quanh cọ máût âäü âiãûn têch tháúp l hiãûn tỉåüng khúch tạn. Cạc âiãûn tỉí v ion dỉång khúch tạn dc
theo thán häư quang, âiãûn tỉí khú
ch tạn nhanh hån ion dỉång. Quạ trçnh khúch tạn âàûc trỉng bàòng täúc âäü
khúch tạn. Sỉû khúch tạn cng nhanh häư quang cng nhanh bë tàõt. Âãø tàng quạ trçnh khúch tạn ngỉåìi ta
thỉåìng tçm cạch kẹo di ngn lỉía häư quang. 1.2. HÄƯ QUANG ÂIÃÛN MÄÜT CHIÃƯU

1. Khại niãûm chung
Chụng ta kho sạt åí âáy mäüt quạ trçnh xút hiãûn häư quang giỉỵa hai âiãûn cỉûc trong mäüt mảch
âiãûn mäüt chiãưu nhỉ hçnh 1-2.
Gi âiãûn ạp ngưn l U
0
,âiãûn tråí mảch l R, âiãûn cm mảch l L v r
hq
âàûc trỉng cho âiãûn tråí häư
quang våïi âiãûn ạp trãn häư quang l u
hq
. Theo âënh lût Kiãúc khäúp II, ta cọ phỉång trçnh cán bàòng âiãûn ạp
trong mảch khi måí tiãúp âiãøm v häư quang bàõt âáưu chạy nhỉ sau:
U
0

xúng lải I
B
. Cn ngỉåüc lải nãúu i gim nh hån I
B
thç L
dt
di
> 0 s lm i tàng tråí lải giạ trë I
B
, do váûy âiãøm
B âỉåüc gi l âiãøm häư quang chạy äøn âënh.
-Nãúu cng tỉång tỉû ta xẹt tải âiãøm A, khi häư quang âang chạy äøn âënh våïi i= I
A
nãúu vç mäüt lê do no âọ i
gim nh hån I
A
thç L
dt
di
< 0 nãn dng tiãúp tủc gim âãún 0 v häư quang tàõt. Cn nãúu i tàng låïn hån I
A
thç

10
trãn âàûc tênh ta tháúy L
dt
di
> 0 nãn dng tiãúp tủc tàng âãún I
B
v häư quang chạy äøn âënh tải âiãøm B, váûy
3. Quạ âiãûn ạp trong mảch âiãûn mäüt chiãưu
Khi càõt mảch âiãûn mäüt chiãưu thỉåìng xy ra quạ âiãûn ạp, khi åí mảch cọ âiãûn cm låïn nãúu täúc âäü
càõt cng nhanh thç quạ âiãûn ạp cng låïn.
Nãúu tải thåìi âiãøm càõt cọ I= 0 thç : U
0
= L
dt
di
+ u
hq
, hay ta cọ:
u
hq
- U
0
= - L
dt
di
=
U
∆

(1.3)
∆
U

I[A]
U[V]
U
0
1
2 3
U
R
U
hq

Ldi/dt>0
Ldi/dt< 0
Ldi/dt< 0
I[A]
U [V]
2
3
c
)
a)
+-
U
o
R
r
hq
L
I
b

1.2. HÄƯ QUANG ÂIÃÛN XOAY CHIÃƯU 1. Khại niãûm chung
Âàûc âiãøm ca mảch xoay chiãưu l trong
mäüt chu kç biãún thiãn dng âiãûn cọ hai láưn qua trë säú
i= 0. Khi cọ häư quang thç tải thåìi âiãøm khi i= 0 quạ
trçnh phn ion họa xy ra mảnh hån quạ trçnh ion
họa. Khi i= 0 häư quang khäng dáùn âiãûn v âáy l
thåìi âiãøm täút âãø dáûp tàõt häư quang âiãûn xoay chiãưu.
Khi häư quang âiãûn xoay chiãưu âang chạy ta
âỉa dng âiãûn v âiãûn ạp ca häư quang vo dao
âäüng kê ta s âỉåüc dảng sọng ca dng âiãûn v âiãûn
ạp häư quang nhỉ hçnh 1-4.
Dng âiãûn cọ dảng sọng gáưn giäúng sọng
hçnh sin cn âiãûn ạp thç trong mäüt nỉía chu kç cọ hai
âènh nh
n tỉång ỉïng våïi hai giạ trë âiãûn ạp chạy (
U
ch
) v âiãûn ạp tàõt (U
t
) ca häư quang âiãûn. Tỉì dảng
sọng thu âỉåüc trãn mn hçnh dao âäüng kê ta xáy
dỉûng âỉåüc âàûc tênh Vän -Am pe (V-A) ca häư
quang âiãûn xoay chiãưu nhỉ hçnh 1-4.
Ta nháûn tháúy åí thåìi âiãøm dng âiãûn qua trë
säú 0 nãúu âiãûn ạp ngưn nh hån trë säú âiãûn ạp chạy
(U
ch

Hçnh 1-4: Âàûc tênh ca häư quang xoay chiãưu

i
(t )

1

ny âảt âãún giạ trë xun thng tỉïc thåìi khong 150 âãún 250V. 1.4. QUẠ TRÇNH PHỦC HÄƯI ÂIÃÛN ẠP CA HÄƯ
QUANG ÂIÃÛN

1. Khại niãûm
Giạ trë tỉïc thåìi ca âiãûn ạp ngưn xút hiãûn giỉỵa cạc tiãúp âiãøm sau khi â ngàõt mảch trong quạ
trçnh quạ âäü âỉåüc gi l âiãûn ạp phủc häưi.
a) Trong mảch âiãûn mäüt chiãưu
Ty thüc tênh cháút ca ti l âiãûn tråí, âiãûn cm hay âiãûn dung m âiãûn ạp phủc häưi cng khạc
nhau. Thỉûc tãú täưn tải âiãûn dung giỉỵa cạc dáy dáùn khạc nhau, dáy dáùn våïi âáút hay giỉỵa cạc bäúi dáy våï
i
nhau. Trong mảch khi cọ c R, L, C thç âiãûn ạp phủc häưi ty theo giạ trë âiãûn tråí R m cọ thãø dao âäüng
tưn hon hay khäng. Khi mảch R, L, C m cọ màõc thãm tủ âiãûn song song våïi häư quang thç trỉåïc khi
dng âiãûn triãût tiãu tủ â âỉåüc nảp v phọng âiãûn tråí lải, âiãûn ạp phủc häưi s dao âäüng tưn hon khi R
nh.
Nhỉng nãúu trë säú âiãûn tråí R låïn s khäng thãø cọ dao âäüng tưn hon âỉåüc.
b) Trong mảch âiãûn xoay chiãưu
Nãúu häư quang âỉåüc dáûp tàõt vénh viãùn thç quạ trçnh phủc häưi âiãûn ạp cọ dảng biãún thiãn våïi táưn säú
nh dáưn vãư bàòng 0. Nãúu häư quang xút hiãûn lải thç quạ trçnh phủc häư
i bë ngàõt v âiãûn ạp gim nhanh tỉì giạ
trë U
ch
âãún giạ trë bẹ nháút ỉïng våïi âiãûn ạp råi trãn häư quang.
Nãúu mảch âiãûn cọ âiãûn tråí â låïn thç âiãûn ạp phủc häưi trãn tiãúp âiãøm khi cọ häư quang s khäng
cn xút hiãûn lải (cọ dảng khäng tưn hon). ÅÍ mảch âiãûn xoay chiãưu thç táưn säú âiãûn ạp ngưn f
ngưn
thäng
thỉåìng ráút tháúp so våïi táưn säú dao âäüng riãng ca mảch cọ L v C.

xmamaxph
E.2U ≤
. Trãn hçnh 1-6c l trỉåìng håüp phủ ti âiãûn tråí (
0
0≈ϕ
), khi âọ dng âiãûn v sỉïc âiãûn
âäüng ngưn e
(t)
trng pha nhau, chụng âäưng thåìi qua giạ trë 0, âiãûn ạp phủc häưi s bàòng 0.
Kãút qu l mảch thưn âiãûn tråí, häư quang dãù bë dáûp tàõt vénh viãùn hån l mảch âiãûn cm. Tỉì âọ
gii thêch khi thỉí nghiãûm thiãút bë âiãûn âọng måí mảch dng xoay chiãưu cáưn phi thỉûc hiãûn trong mảch cọ
hãû säú cäng sút

ϕcos
tháúp
)2.0cos( ≤ϕ
.

Hçnh 1-5: Âiãưu kiãûn tàõt häư quang
xoay chiãưu
I[A]

nng lổồỹng họử quang (W
hq
).
Do vỏỷy ồớ maỷch mọỹt chióửu, õióỷn caớm cuớa maỷch caỡng lồùn thỗ nng lổồỹng họử quang seợ caỡng lồùn, khi
õoù họử quang seợ khoù dỏỷp từt.
b) Doỡng õióỷn xoay chióửu
Họử quang xoay chióửu dỏỷp từt luùc i = 0, do õoù nng lổồỹng õióỷn tổỡ xem nhổ bũng 0 vaỡ ta coù :



n.
=t
0
hq
R.i)i.dt.-(u=W
(1.6)
Vồùi n laỡ sọỳ lổồỹng baùn chu kỗ trong khoaớng thồỡi gian chaùy cuớa họử quang. Kóỳt quaớ laỡ ồớ doỡng xoay
chióửu thỗ nng lổồỹng họử quang laỡ nng lổồỹng nguọửn trổỡ bồùt õi phỏửn tọứn hao taùc duỷng. Khaùc vồùi doỡng mọỹt
chióửu toaỡn bọỹ nng lổồỹng õổồỹc õổa trồớ vóử nguọửn. Nóỳu doỡng õióỷn õổồỹc ngừt trổồùc luùc õi qua trở sọỳ 0 thỗ
mọỹt phỏửn cuớa nng lổồỹng tổỡ seợ khọng õổa vóử nguọửn maỡ cung cỏỳp cho họử quang. Do õoù õổùng trón quan


u
t
t

U
m
=2E
m
E
m
=90
L
U
phm
=0
e(t)

i(t)

u
t
t
R

e(t)
i(t)
u
t
t


U.3
.
[kA].mảch, måí âọng thiãút bëca mỉïcâënh t âiãûn ngàõ dng dủng hiãûu trëgiạ l
âmngàõt
I
dủng). hiãûu trë(giạ dáy mỉïcâënh ạpâiãûn l
âmdáy
U
dủng). hiãûu trë(giạ phamỉïcâënh ạpâiãûn l
âmfa
U

I
ngàõtâm
l dng âiãûn låïn nháút ỉïng våïi lục âáưu tiãn cạc tiãúp âiãøm råìi xa nhau åí âiãûn ạp âënh mỉïc ca thiãút bë
âọng måí mảch.
Trong cạc cäng thỉïc trãn xẹt trë säú ca cạc thäng säú cå bn âãø khi ngàõt åí giạ trë âọ thiãút bë âiãûn
khäng bë xy ra hỉ hng.

1.5. BIÃÛN PHẠP V TRANG BË DÁÛP HÄƯ QUANG TRONG THIÃÚT BË ÂIÃÛN

1. Cạc biãûn phạp v trang bë âãø dáûp häư quang trong thiãút bë âiãûn cáưn phi âm bo u cáưu
-Trong thåìi gian ngàõn phi dáûp tàõt âỉåüc häư quang, hản chãú phảm vi chạy häư quang l nh nháút.
-Täúc âäü âọng måí tiãúp âiãøm phi låïn.
-Nàng lỉåüng häư quang sinh ra phi bẹ
, âiãûn tråí häư quang phi tàng nhanh.
-Trạnh hiãûn tỉåüng quạ âiãûn ạp khi dáûp häư quang.

2. Cạc ngun tàõc cå bn âãø dáûp häư quang âiãûn
-Kẹo di ngn lỉía häư quang.

Ngỉåìi ta bäú trê cạc lạ dao âäüng, cọ mäüt lạ chênh v mäüt lạ phủ (thỉåìng l åí cáưu dao) hai lạ ny
näúi våïi nhau bàòng mäüt l xo, lạ dao phủ càõt nhanh do l xo ân häưi(l xo s lm tàng täúc âäü càõt dao phủ)
khi kẹo dao chênh ra trỉåïc .
f) Kãút cáúu tiãúp âiãøm kiãøu bàõc cáưu
Mäüt âiãøm càõt âỉåüc chia ra lm hai tiãúp âiãøm song song nhau, khi càõt mảch häư quang âỉåüc phán
chia lm hai âoản v âäưng thåìi do lỉûc âiãûn âäüng ngn lỉía häư quang s bë kẹo di ra lm tàng hiãûu qu
dáûp.

4. Cạc biãûn phạp v trang bë dáûp häư quang åí
thiãút bë âiãûn trung v cao ạp
a) Dáûp häư quang trong dáưu biãún ạp kãút håüp phán chia häư quang
ÅÍ cạc mạy càõt trung ạp cạc tiãúp âiãøm càõt âỉåüc ngám trong dáưu biãún ạp, khi càõt häư quang xút
hiãûn s âäút chạy dáưu sinh ra häùn håüp khê (ch úu l H) lm tàng ạp sút vng häư quang, âäưng thåìi gim
nhiãût âäü häư quang. Cạc mạy càõt âiãûn ạp cao mäùi pha thỉåìng âỉåüc phán ra lm nhiãưu chäù ngàõt.
b) Dáûp häư quang bàòng khê nẹn
Dng khê nẹn trong bçnh cọ sàơn hồûc hãû thäúng äúng dáùn khê nẹn âãø khi häư quang xút hiãûn (tiãúp
âiãøm khi måí) s lm måí van ca bçnh khê nẹn, khê nẹn s thäøi d
c hồûc ngang thán häư quang lm gim
nhiãût âäü v kẹo di häư quang.
c) Dáûp häư quang bàòng cạch dng váût liãûu tỉû sinh khê
Thỉåìng dng trong cáưu chç trung ạp, khi häư quang xút hiãûn s âäút chạy mäüt pháưn váût liãûu sinh
khê(nhỉ thy tinh hỉỵu cå,...) sinh ra häùn håüp khê lm tàng ạp sút vng häư quang.
d) Dáûp häư quang trong chán khäng
Ngỉåìi ta âàût tiãúp âiãøm càõt trong mäi trỉåìng ạp sút chè khong 10
-6
âãún 10
-8
N/ cm
2
.


Hỗnh 1-7: Caùc bióỷn phaùp nhỏn taỷo dỏỷp từt họử quang thổồỡng duỡng
a) chia họử quang thaỡnh nhióửu õoaỷn; b) dỏỷp họử quang trong khe heỷp buọửng dỏỷp;

nhiãût âäü phạt
nọng ca tiãúp xục âiãûn l âiãûn tråí tiãúp xục R
tx
.

2. Âiãûn tråí tiãúp xục
Xẹt khi âàût hai váût dáùn tiãúp xục nhau(hçnh 2-1) , ta s cọ diãûn têch bãư màût tiãúp xục :
S
bk
= a . l.
Nhỉng trãn thỉûc tãú diãûn têch bãư màût tiãúp xục thỉûc nh hån nhiãưu a.l vç giỉỵa hai bãư màût tiãúp xục
d gia cäng thãú no thç váùn cọ âäü nháúp nhä, khi cho tiãúp xục hai váût våïi nhau thç chè cọ mäüt säú âiãøm trãn
tiãúp giạp tiãúp xục. Do âọ diãûn têch tiãúp xục thỉûc nh hån nhiãưu diãûn têch tiãúp xục biãøu kiãún S
bk
= a.l.
Diãûn têch tiãúp xục cn phủ thüc vo lỉûc ẹp lãn trãn tiãúp âiãøm v váût liãûu lm tiãúp âiãøm, lỉûc ẹp
cng låïn thç diãûn têch tiãúp xục
cng låïn.
Diãûn têch tiãúp xục thỉûc
åí mäüt âiãøm(nhỉ màût cáưu tiãúp
xục våïi màût phàóng) xạc âënh
båíi:
S =
d
F
δ
(2.1)
Trong âọ:
F l lỉûc ẹp vo tiãúp
âiãøm [kg].

Kim loải
ỈÏng sút
δ
d

[N/cm
2
]
Kim loải
ỈÏng sút
δ
d

[N/cm
2
]
bảc 30.400 âäưng cỉïng
(håüp kim)
51.000
âäưng mãưm 38.200 nhäm 88.300
Nãúu tiãúp xục åí n âiãøm thç diãûn têch s låïn lãn n láưn so våïi biãøu thỉïc (2.1).
Dng âiãûn chảy tỉì váût ny sang váût khạc chè qua nhỉỵng âiãøm tiãúp xục, nhỉ váûy dng âiãûn åí cạc
chäù tiãúp xục âọ s bë thàõt hẻp lải, dáùn tåïi âiãûn tråí åí nhỉỵng chäù ny tàng lãn.
Âiãûn tråí tiãúp xục ca tiãúp âiãøm kiãøu báút kç tênh theo cäng thỉïc:
R
tx
=
m
F
K
Ngoi cäng thỉïc (2.2) l cäng thỉïc kinh nghiãûm, ngỉåìi ta cn dng phỉång phạp gii têch âãø dáùn
gii rụt ra cäng thỉïc tênh âiãûn tråí tiãúp xục âiãøm:
R
tx
=
πδ
ρ
.
.
2
d
nF
(2.3)
ρ
: âiãûn tråí sút ca váût dáùn [
Ω
.
cm].
n: säú âiãøm tiãúp xục.
F: lỉûc nẹn [kg].
Do váûy r rng âiãûn tråí tiãúp xục ca tiãúp âiãøm nh hỉåíng âãún cháút lỉåüng ca thiãút bë âiãûn, âiãûn
tråí tiãúp xục låïn lm cho tiãúp âiãøm phạt nọng. Nãúu phạt nọng quạ mỉïc cho phẹp thç tiãúp âiãøm s bë nọng
chy, tháûm chê bë hn dênh. Trong cạc tiãúp âiãøm thiãút bë âiãûn mong mún âiãûn tråí tiãúp xục cọ giạ trë cng
nh cng täút, nhỉng do thỉûc tãú cọ nhiãưu úu täú nh hỉåíng âãún R
tx
nãn khäng thãø gim R
tx
cỉûc