130
Chỉång 9
ÂÄƯ GẠ LÀÕP RẠP

9-1. Khại niãûm.
- Âäư gạ làõp rạp l nhỉỵng âäư gạ dng âãø xạc âënh vë trê v kẻp chàût chi tiãút
(hồûc sn pháøm) trong quạ trçnh làõp rạp.
- Ngỉåìi ta chia âäư gạ làõp rạp lm hai loải: âäư gạ làõp rạp vản nàng v âäư gạ
làõp rạp chun dng.
9-1-1. Âäư gạ làõp rạp vản nàng .
- Loải âäư gạ ny thỉåìng dng trong sn xút âån chiãúc v hng loảt nh.
N gäưm: cạc bn làõp rạp, khäúi V, ke gạ, cạc loải kêch v cạc loải chi tiãút v cå
cáúu phủ khạc nhỉ (táúm lọt, chãm, m kẻp, ren vêt...).
- Bn làõp rạp dng âãø âënh vë, hiãûu chènh v
kẻp chàût chi tiãút, bäü pháûn, cå
cáúu làõp rạp v âỉåüc chãú tảo bàòng gang, trãn nọ cọ nhỉỵng rnh chỉỵ T âãø gạ âäúi
tỉåüng làõp. Bn làõp rạp âỉåüc âàût trãn bãû cạch màût âáút tỉì 100÷200mm v phi âỉåüc
âiãưu chènh chênh xạc theo phỉång nàòm ngang.
- Khäúi V v ke gạ âỉåüc dng âãø âënh vë v kẻp chàût cå cáúu hồûc cạc chi tiãút
cå såí khi làõp rạp. Trãn bãư màût âënh vë ca khäúi V v ke gạ ngỉåìi ta gia cäng cạc
läù thäng sút cho cạc bu läng kẻp chàût.
- Cạc loải kêch âỉåüc dng âãø âåỵ v náng cạc váût nàûng hồûc cäưng kãưnh.
9-1-2. Âäư gạ làõp rạp chun dng.
Âäư
gạ làõp rạp chun dng âỉåüc sỉí dủng räüng ri trong dảng sn xút loảt
låïn v hng khäúi âãø thỉûc hiãûn viãûc làõp rạp nhỉỵng ngun cäng xạc âënh. Dỉûa vo
chỉïc nàng sỉí dủng, ngỉåìi ta chia âäư gạ làõp rạp chun dng ra lm hai loải .
a Âäư gạ dng âãø kẻp chàût chi tiãút cå såí hồûc bäü pháûn ca sn pháøm khi làõp.
Chi tiãút cå såí (hồûc bäü pháûn) khäng bë xã dëch dỉåïi tạc dủng ca nhỉỵng
lỉûc sinh ra trong quạ trçnh làõp rạp. Sỉí dủng loải âäư gạ ny cho phẹp náng cao

ngun cäng, sau
âọ lải âàût âäư gạ
ny lãn bàng
truưn âãø di
chuøn âãún vë trê
khạc.
b) Âäư gạ dng âãø gạ âàût chênh xạc cạc âäúi tỉåüng làõp rạp.
Khi sỉí dủng loải âäư gạ ny, ngỉåìi cäng nhán khäng phi máút thåìi gian xạc
âënh vë trê chênh xạc ca âäúi tỉåüng làõp rạp, båíi vç chụng â âỉåüc âënh vë trãn âäư
gạ â säú báûc tỉû do cáưn thiãút. Cạ
c loải âäư gạ ny thỉåìng dng âãø hn, dạn, nong,
ẹp, làõp chàût, cạc kiãøu làõp ren...
Âáy l loải âäư gạ cáưn thiãút âãø tỉû âäüng hoạ trong quạ trçnh làõp rạp.

Hçnh 9-3 l loải âäư gạ làõp rạp trủc khuu. ÅÍ âáy âäü âäưng tám ca hai cäø
chênh ca trủc khuu âỉåüc âm bo l do chi tiãút âỉåüc âënh vë trãn hai khäúi V (â
âỉåüc âiãưu chènh chênh xạc).
Hçnh 9-2: Âäư gạ làõp rạp chun dng nhiãưu vë trê
α

Hçnh 9-3 :Âäư gạ làõp rạp trủc khu

132
9- 2. Thnh pháưn ca âäư gạ làõp rạp.
Âäư gạ làõp rạp gäưm cạc thnh pháưn sau :
- Cạc chi tiãút (cå cáúu) âënh vë.
- Cạc chi tiãút (cå cáúu) kẻp chàût.
- Cå cáúu phủ.
- Thán âäư gạ.


K
2
,K
3
) khäng tênh.
Trong âọ: K
0
- hãû säú an ton cho táút c cạc trỉåìng håüp; K
4
- hãû säú tênh âãún
sỉû äøn âënh ca lỉûc kẻp (kẻp bàòng tay K
4
=1,3; kẻp bàòng cå khê v tỉû âäüng K
4
=1);
K
5
-hãû säú tênh âãún mỉïc âäü thûn låüi khi kẻp chàût trong âäư gạ kẻp bàòng tay (kẻp
thûn låüi K
5
=1, kẻp khäng thûn låüi K
5
=1.2); K
6
- hãû säú tênh mämen lm xoay chi
tiãút (nãúu diãûn têch giỉỵa âäúi tỉåüng bãư màût làõp rạp v âäư âënh vë nh, thç K
6
=1;cn
nãúu diãûn têch tiãúp xục låïn, thç K
6

våïi nhau khäng cọ khe håí. Trong trỉåìng håüp ny âäư gạ khäng nh hỉåíng âãún âäü
chênh xạc âënh tám ca chi tiãú
t, hçnh 9-4a.
Trong trỉåìng håüp làõp rạp cäú âënh, lỉåüng dëch chuøn hỉåïng kênh låïn nháút
ca cạc chi tiãút bàòng khe håí hỉåïng kênh låïn nháút. Khi âọ, nãúu dng cå cáúu dáùn
hỉåïng hçnh cän cọ thãø gim âỉåüc lỉåüng dëch chuøn tåïi trë säú nh nháút, hçnh 9-4b
Khi làõp rạp khäng cọ chi tiãút âënh tám, cáưn chụ sao cho chøn làõp rạp
trng våïi chøn âo lỉåìng (hçnh 9-5a). ÅÍ âáy cạc chi tiãút làõp 1 v 2 cọ màût chøn
làõp rạp l màût phàóng âỉïng t vo cạc màût ca chi tiãút a. Trong trỉåìng håüp trng
Hçnh 9-4:Så âäư xạc âënh âäü chênh xạc làõp rạp.
a-Âënh tám bàòng chäút trủ, b- Âënh tám bàòng chäút cän

a)

b)

134
chuỏứn nhổ vỏỷy, õọỹ chờnh xaùc lừp raùp laỡ cao nhỏỳt. Kờch thổồùc lừp raùp X chố thay
õọứi khi caùc chi tióỳt õọử gaù bở moỡn.
Hỗnh 9-5b laỡ trổồỡng hồỹp chuỏứn lừp raùp khọng truỡng vồùi chuỏứn õo lổồỡng.
Luùc naỡy kờch thổồùc X coù sai sọỳ vaỡ sai sọỳ õoù phuỷ thuọỹc vaỡo caùc kờch thổồùc l
1
vaỡ l
2
.
Khi lừp raùp caùc bọỹ phỏỷn (saớn phỏứm) coù sọỳ lổồỹng chi tióỳt lồùn, õọỹ chờnh xaùc
cuớa kờch thổồùc lừp raùp õổồỹc xaùc õởnh trón cồ sồớ giaới chuọựi kờch thổồùc.
+ Khi duỡng phổồng phaùp õọứi lỏựn chổùc nng hoaỡn toaỡn.
Trong trổồỡng hồỹp giaới chuọựi kờch thổồùc theo phổồng phaùp õọứi chổùc nng
hoaỡn toaỡn). Dung sai cuớa caùc kờch thổồùc X õổồỹc xaùc õởnh nhổ sau (hỗnh 9-6a) :

=
n
1i
ix
(9-2)
+ Khi giaới chuọựi kờch thổồùc theo phổồng phaùp õọứi lỏựn chổùc nng khọng
hoaỡn toaỡn, dung sai
x
õổồỹc xaùc õởnh nhổ sau :

22
nn
2
22
2
11x
t +++=
(9-3)
Trong õoù: t-hóỷ sọỳ xaùc õởnh % phóỳ phỏứm theo kờch thổồùc X, thổồỡng lỏỳy t=3.
Sổỷ phuỷ thuọỹc cuớa % phóỳ phỏứm vaỡo hóỷ sọỳ t nhổ sau :

Hóỷ sọỳ t 1 2 3
% phóỳ phỏứm 32 4,5 0,27
a)

X

l
1
l