S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn ThÞ H»ng
I. Ph ầ n m ở đầ u
1. Lí do chọn đề tài.
a. Lí do khách quan:
Trong nhà trường trung học cơ sở, môn ngữ văn là môn học có vị trí quan trọng,
được xem là cốt lõi, có vai trò chính thống trong hệ thống giáo dục học đường.
Văn học vốn gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sống bao giờ cũng đa dạng, phức tạp
và vô cùng phong phú. Học văn không chỉ cung cấp kiến thức cho người học về
cuộc sống, lẽ sống, về cuộc đời, con người,… những tư tưởng tình cảm mà người
nghệ sĩ gửi gắm thông qua tác phẩm của mình mà học văn là học lẽ sống, cách
sống, học làm người. Nếu ta cảm nhận và thích thú bộ môn thì văn học “sẽ làm ta
yêu đời và lớn hơn một chút” (Tố Hữu). Tác phẩm văn học là sự kết hợp hài hòa
giữa thế giới khách quan và tư tưởng tình cảm chủ quan của nhà văn. Thế giới
khách quan được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học là một thế giới đã thông
qua tâm hồn nhà văn, thấm đẫm màu sắc của chủ thể sáng tạo. Qua thế giới ấy,
chúng ta hiểu được cuộc sống, con người và đồng thời cũng hiểu được tâm hồn,
tình cảm, tư tưởng và thái độ của tác giả. Nhưng do yếu tố thời đại mà theo tôi
được biết hiện nay sự rung cảm trước cái đẹp đang dần bị mờ đi .Đặc biệt là sự yêu
thích môn văn đang ngày càng giảm .Bởi cùng với phát triển của internet là các trò
chơi điện tử nên hầu hết các em đều bỏ qua việc tìm hiểu các tác phẩm văn chương
mà theo suy nghĩ của các em đó là sự nhàm chán, tẻ nhạt.
b/Lí do chủ quan.
Tác phẩm văn học do nhà văn sáng tạo ra. Ngôn ngữ văn chương mang
nhiều đặc trưng, nhất là thơ. Thơ có nhiều thể loại. Mỗi thể loại có phương pháp
dạy, phương pháp cảm thụ, bình giá khác nhau. Vấn đề tôi muốn trình bày ở đây
1
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn ThÞ H»ng
là kĩ năng cảm thụ thơ trữ tình hiện đại. Để giúp học sinh hiểu tốt một tác phẩm
thơ trữ tình, người thày sử dụng nhiều phương pháp: đọc hiểu, đọc phân tích, đọc
bình, … Một trong những yếu tố quan trọng để giúp các em cảm thụ thơ trữ tình
được tốt là việc rèn kĩ năng cảm thụ thông qua đọc -hiểu. Kĩ năng này nhiều khi

có nhiều chuyển biến theo định hướng tích hợp và tích cực hóa hoạt động học tập của
học sinh. Việc đổi mới phương pháp dạy học là nhấn mạnh tính tích cực của các em
học sinh trong hoạt động học tập. Giờ học văn đã có chất văn, kĩ năng đọc (đặc biệt là
đọc diễn cảm và cảm thụ văn ) được chú trọng. Các giờ đọc- hiểu thơ trữ tình hiện đại
đã được giáo viên và học sinh quan tâm. Người thày có trách nhiệm tổ chức giờ dạy,
hướng dẫn học sinh học, cảm thụ tác phẩm. Trò là trung tâm. Học thơ là cảm và hiểu.
Dạy thơ là đọc và giảng. Dạy văn, học văn là phải đọc văn. Với thơ trữ tình càng cần
gấp bội. Thơ khêu gợi rung động tâm hồn bằng hình và nhạc. Nếu học sinh đọc thơ
mà bài thơ không gợi cho tâm hồn, trí tuệ các em hình tượng và âm điệu thì các em
không thể nào cảm và hiểu rồi yêu và nhớ được bài thơ đó.
Trong quá trình giảng dạy môn ngữ văn ở lớp 9, tôi nhận thấy dạy thơ, giúp các em
cảm thụ thơ văn là vấn đề rất khó. Qua quá trình giảng dạy và khảo sát học sinh,
tôi đã đưa ra đề tài này để đồng nghiệp cùng tham khảo. Để hoàn thành đề tài này, tôi
đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:
1.Phương pháp nghiên cứu tài liệu để tìm hiểu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của
đề tài.
2.Những kinh nghiệm tích lũy được qua quá trình giảng dạy thơ trữ tình.
3
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn ThÞ H»ng
3.Phương pháp so sánh, phân tích văn học để thấy được vai trò, tầm quan trọng
và hiệu quả của đề tài.
4.Phương pháp thống kê.
5.Phương pháp thực nghiệm.
4. Nhiệm vụ, phạm vi v thà ời gian thực hiện của đề t i.à
a, Nhiệm vụ:
Cung cấp một sáng kiến “Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài
dạy học đọc- hiểu thơ trữ tình hiện đại lớp 9”. Đó là các kĩ năng: đọc diễn cảm, đọc
phân tích, phát hiện và bình giá các dấu hiệu nghệ thuật, học sinh thực hành vào việc
tập cảm thụ, bình thơ.
b, Phạm vi:

Là loại hình tác phẩm đợc cấu trúc bởi một kiểu ngôn ngữ đặc biệt, khác hẳn ngôn
ngữ đời thờng và ngôn ngữ văn xuôi, để bộc lộ ý thức tình cảm con ngời một cách trực
tiếp; là tiếng nói của tình cảm mãnh liệt, là sản phẩm của những rung động đột xuất, độc
đáo - thơ trữ tình đến với ngời đọc tự nhiên mà nồng nàn, giản dị mà sâu sắc, dễ dàng
mà khó quên, bất chợt để trờng tồn, một chút xôn xao để rồi sâu lắng. Một cái nhìn, một
ánh mắt, một tiếng gọi trong thơ ta gặp một lần để rồi cứ nhấp nháy mời gọi, ngân nga
hoài trong ta mãi không thôi. Cái tôi trữ tình luôn cảm xúc thực sự, bộc lộ hẳn
ra.Tiếng nói trữ tình trở thành tiếng lòng thầm kín của mọi ngời. Quả thật nó là Lời gửi
của nghệ sĩ với cuộc đời. Nói nh cố nhà thơ Tố Hữu: Thơ là tiếng nói của ngời nào
đó đến với những ngời nào đó dựa trên cơ sở đồng ý, đồng tình. Thơ là tiếng nói đồng
ý, đồng tình, tiếng nói đồng chí .
Tuy nhiên, có những bài thơ ngời ta đọc một lần rồi sau đó mãi mãi để trong quên
lãng, có những bài thơ ngời ta đọc đi đọc lại mãi không muốn thôi. Hoặc lại cũng có bài
thơ, ngời này đọc thấy hay, thấy xúc động, ngời khác lại chẳng thấy gì là thích thú. Đấy
6
Sáng kiến kinh nghiệm Nguyễn Thị Hằng
là do sức hấp dẫn từ bản thân tác phẩm và một điều quan trọng nữa là hứng thú và kĩ
năng cảm nhận ở mỗi ngời khi đến với văn bản thơ.
2.C s thc tin ca ti.
Qua quỏ trỡnh nhiu nm ng lp v ging dy tụi nhõn thy rng:Năng lực cảm thụ
của mỗi ngời không giống nhau, cũng không phải tự nhiên vốn sẵn có mà phải qua quá
trình hình thành bồi dỡng. Nhất là đối với các em học sinh. Với những học sinh lớp 9 -
những học sinh sắp tốt nghiệp THCS trớc ngã rẽ đầu tiên của cuộc đời (các em có thể
tiếp tục học lên hoặc bớc sang một hớng khác của cuộc sống), để các em có thêm những
nhận thức và tình cảm tốt đẹp với cuộc sống trong và sau tác phẩm văn chơng, giúp các
em tiếp tục nâng cao năng lực cảm thụ khi học văn học ở cấp THPT, tôi mạnh dạn đặt ra
vấn đề: Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc - hiểu
văn bản thơ trữ tình. Với phạm vi rất hạn hẹp là các tiết dạy thơ hiện đại cho đối tợng
là học sinh lớp 9 quá trình tích luỹ kinh nghiệm còn rất ngắn. Song tôi hi vọng sẽ nhận
đợc sự góp ý của đồng nghiệp để mình có thể góp một kinh nghiệm nhỏ vào quá trình

8
Sáng kiến kinh nghiệm Nguyễn Thị Hằng
ra rằng: dạy học văn chơng phải vừa dạy môn khoa học vừa dạy môn nghệ thuật bởi văn
học vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Vì thế việc cảm thụ tác phẩm phải dựa trên cả
tính khoa học, nghệ thuật và tính nhà trờng. Rõ ràng việc rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn,
nhất là qua đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình là một việc đòi hỏi tính liên kết khá cao.
Phần nữa, xét về kĩ năng cảm thụ tác phẩm văn chơng của những học sinh lớp 9 hiện
tại cũng còn nhiều điều nan giải. Chỉ nói về kĩ năng tiếp xúc với tác phẩm đã có rất
nhiều điều phải bàn.
Thứ nhất là các em rất lời đọc. Chả nói đến những kĩ năng cao siêu, đọc là khâu đầu
tiên để học sinh tiếp cận tác phẩm, song vì có lẽ cho là mình đang là lớn nên phần lớn
các em học sinh chỉ đọc bằng cách lia mắt lớt qua để rồi sau đó vội vội vàng, vàng trả
lời mấy câu hỏi hớng dẫn trong sách giáo khoa cho xong việc chuẩn bị bài để tránh bị
cán bộ lớp hoặc cô giáo phê bình. Thử làm một phép điều tra nho nhỏ đầu năm với bài
chuẩn bị học đoạn trích Quang Trung đại phá quân Thanh - trích Hoàng Lê nhất
thống chí (đây là một tác phẩm truyện), tôi không khỏi giật mình. Khi đợc hỏi học
sinh học lớp 9A1, 9A2 các em đã cho biết:
Số lần đọc bài: nhiều nhất là một lần .
Số lợng học sinh đọc đầy đủ từ đầu đến cuối đoạn trích: 9A1:30/36 9A
2: 11/27
Số còn lại đọc loáng thoáng một số câu, một vài đoạn. Đặc biệt có:5 em(9B)
không cần đọc một câu nào. Lý do không đọc hết hoặc đọc một lần: văn bản dài,
là văn xuôi khó đọc.
Đến thơ, tình trạng có khá hơn. Số em đọc bài thơ Bếp lửa từ 2 lần trở lên đã có :
9A1: 30 em 9A2 : 12 em
Đọc một lần : 9A1: 6 em 9A2 : 12 em
9
Sáng kiến kinh nghiệm Nguyễn Thị Hằng
Đấy là việc đọc trớc. Còn việc chuẩn bị trả lời câu hỏi đọc - hiểu văn bản thì sao ?
Cũng đã nói ở trên, vì tâm lý sợ cô giáo và tập thể phê bình nên các em có trả lời

Làm thế nào để khơi gợi hứng thú cảm nhận cho các em, taọ cơ sở cho việc rèn
kỹ năng cảm thụ ?
Làm thế nào để giúp các em có đợc và phát triển kĩ năng cảm thụ trong điều kiện
thực tế và thời lợng cụ thể giành cho mỗi văn bản thơ trữ tình?
Làm thế nào để các em biết vận dụng kỹ năng cảm thụ để làm tốt bài tập làm văn
nghị luận về đoạn thơ, bài thơ trong chơng trình để đảm bảo nguyên tắc dạy học văn
theo hớng thích hợp?
Đó là những điều đặt ra với tôi trong quá trình dạy học văn bản thơ trữ tình.
Căn cứ vào tình hình thực tế học sinh, bám sát đặc điểm loại thể thơ trữ tình; thông
qua một số tiết dạy cụ thể, tôi đã tiến hành các giải pháp nh sau:
Chng III: Nhng bin phỏp, gii phỏp thc hin ca ti.
11
Sáng kiến kinh nghiệm Nguyễn Thị Hằng
1.Đảm bảo nguyên tắc dạy học Ngữ Văn theo đặc tr ng thể loại - bồi d ỡng hứng thú
tiếp nhận tác phẩm thơ trữ tình.
Tác phẩm nghệ thuật là kết quả của sự thăng hoa về tâm hồn, và trí tuệ của ngời
nghệ sĩ. Vì thế, nó có những giá trị vợt ra ngoài ý đồ sáng tạo của tác giả. Hình tợng
càng lớn, càng có tính nghệ thuật cao thì càng có nhiều khía cạnh, nội dung phong phú,
hấp dẫn. Sáng tạo một tác phẩm, nhà văn muốn nói với ngời đọc, muốn truyền cho ngời
đọc qua các thế hệ một cách nhìn, cách hiểu, cách đánh giá với chính mình và đối với
cuộc sống con ngời, đối với thế giới. Những ngời đọc, do sự chi phối của thời đại, do
trình độ, thị hiếu thẩm mỹ và tâm lý lứa tuổi, đến với tác phẩm lại muốn tìm đợc những
điều nào đó phù hợp với mình và cần thiết cho mình. Chính vì vậy, bản thân hình tợng
đã phong phú đa dạng, đối diện với ngừơi đọc càng làm cho nó trở nên phong phú đa
dạng hơn.
Nh trên đã nói, tác phẩm thơ - đặc biệt là thơ trữ tình - hình tợng trong đó là hình t-
ợng tâm t. Ngoài cái thông điệp mà tác giả muốn gửi tới ngời đọc còn có cả những điều
mà tác giả muốn bộc lộ ra với ngời đọc. Để học sinh say mê đọc tác phẩm, tái hiện hình
tợng trong tác phẩm, tiếp nhận đợc những giá trị của tác phẩm cũng nh có sự tìm tòi
phát hiện riêng về tác phẩm. Giáo viên phải tác động bằng nhiều hình thức để các em

tiết học, các em đợc mở ra những khả năng mới để tiếp tục thởng thức, khám phá tác
phẩm ở mức sâu, rộng hơn, các em nh cảm nhận đợc những biến đổi, vận động phong
phú hơn trong tâm hồn mình. Với u thế dễ đọc, dễ nhớ và tình cảm sâu lắng, các bài thơ
trữ tình đầy đủ khả năng tạo ra hứng thú cho các em. Ngời giáo viên bám sát đặc trng
thể loại kết hợp với khéo léo khơi dậy tình cảm tiềm ẩn trong mỗi học trò sẽ từng bớc
bồi dỡng đợc hứng thú tiếp nhận tác phẩm cho các em trong quá trình dạy học.
13