VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯỚC CHÂU

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT
CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN - TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

.

HÀ NỘI, Năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯỚC CHÂU

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT
CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN - TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8.38.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

nhân dân huyện..................................................................................................6
1.2. Nội dung hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện.....................18
1.3. Các yếu tố bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện....24

Chương 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG
NHÂN DÂN HUYỆN QUẾ SƠN TỪ NĂM 2011 – 2016..........................28
2.1. Khái quát về tổ chức bộ máy Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn.............28
2.2. Kết quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn......31
2.3. Đánh giá chung về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế

Sơn 41
Chương 3. QUAN ĐIỂM, YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM HOẠT
ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN QUẾ SƠN46
3.1. Quan điểm bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

Quế Sơn...........................................................................................................46
3.2. Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân

dân huyện Quế Sơn......................................................................................... 50
KẾT LUẬN.................................................................................................... 70
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

ĐBQH


VKSND

Viện kiểm sát nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Tính đại diện thông qua nghề nghiệp, vị trí công tác.......................29
Bảng 2.2 Bảng đại diện theo cấp hành chính.................................................. 29
Bảng 2.3 Trình độ chuyên môn và lý luận chính trị........................................29
Bảng 2.4 Tuổi trung bình của các độ tuổi........................................................29
Bảng 2.5 Các tổ đại biểu và số đơn vị bầu cử................................................. 31


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

Qúa trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Nam, việc nâng cao và
tăng cường chất lương, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ta hiện nay
và các cấp chính quyền địa phương trong đó có HĐND các cấp là yêu cầu cấp
bách và cần thiết.
Là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí,
nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng hoạt động của HĐND
các cấp có thực quyền là một yêu cầu quan trọng nhất hiện nay. Với hai chức
năng cơ bản: Chức năng quyết định và chức năng giám sát thì giám sát có một
vị trí, vai trò rất quan trọng bảo đảm HĐND thực sự là cơ quan đại diện cho ý
chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện đúng nguyên tắc quyền lực nhà
nước thuộc về nhân dân. HĐND hoạt động có hiệu quả hay không phụ thuộc
vào chức năng giám sát.
Tình hình kinh tế - xã hội và để nâng cao năng lực quản lý nhà nước

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài

Hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về hoạt động giám sát của HĐND nói
chung. Các đề tài dưới nhiều góc độ đã đề cập đến các vấn đề về lý luận và
thực tiễn trong hoạt động giám sát của HĐND như: chủ thể giám sát, đối
tượng giám sát, hình thức giám sát, nhưng chủ yếu liên qua đến hoạt động
giám sát của HĐND cấp tỉnh hoặc thường trực HĐND các cấp.
Đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và toàn diện về
hoạt động giám sát của HĐND trên địa bàn huyện Quế Sơn với tính chất là
một đề tài độc lập, đi sâu nghiên cứu thực tiễn, để đánh giá mặt được, mặt chưa
được, từ đó đưa ra những giải pháp có giá trị thực tiễn nhằm đổi mới và hoạt


động có hiệu quả hoạt động giám sát của HDND trên địa bàn huyện Quế Sơn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống và làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của
HĐND cấp huyện nói chung và thực tiễn hoạt động giám sát của HĐND
huyện Quế Sơn, luận văn đề xuất giải pháp tăng cường hoạt động giám sát
của HĐND huyện Quế Sơn hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Muốn thực hiện tốt mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ của luận văn là:
- Luận văn đi vào phân tích cơ sở lý luận về vị trí chức năng của

HĐND; làm rõ khái niệm giám sát; phân tích và làm sáng tỏ đặc điểm, nội
dung và hình thức giám sát của HĐND cấp huyện cũng như các yếu tố ảnh
hưởng và các điều kiện bảo đảm hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện.
- Làm sáng tỏ thực trạng hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế

cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước nhìn nhận đúng đắn tầm quan
trọng, vai trò vị trí của hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện trong việc
kiểm soát thực thi quyền lực nhà nước ở địa phương.
- Góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của HĐND

huyện, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống vật chất, tinh
thần cho nhân dân, hạn chế tệ quan liêu, tham nhũng, làm lành mạnh các quan
hệ xã hội.
- Góp phần giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cơ quan quyền lực

nhà nước với cơ quan hành chính trong việc phối hợp thực hiện quyền lực nhà
nước ở địa phương.
- Đặt ra những vấn đề mới, tiếp tục nghiên cứu góp phần hoàn thiện

phương thức tổ chức và hoạt động, bảo đảm thực quyền của HĐND.
- Luận văn có giá trị làm tài liệu tham khảo, vận dụng vào hoạt động

thực tiễn của HĐND các cấp, góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ
năng, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách trong các cơ quan chuyên
môn của HĐND.


7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục
(bảng, biểu. . .), luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện
Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện Quế Sơn từ năm 2011 - 2016

- Giám sát khác với kiểm tra


Kiểm tra là khái niệm bao hàm những thao tác có tính xác định, tính cụ
thể rõ hơn. Việc thực hiện công việc kiểm tra khi có dấu hiệu hoặc sự việc sai
phạm xảy ra là “xem xét cụ thể công việc”. Giám sát khác với kiểm tra ở chỗ:
giám sát là hành vi độc lập, từ bên ngoài, còn kiểm tra là hoạt động thường
xuyên từ bên trong tổ chức hành pháp.
Giám sát khác với thanh tra
Những nội dung giống nhau giữa thanh tra và giám sát là đều có hoạt
động “xem xét, đánh giá, nhận xét” nhưng khác nhau ở chỗ giám sát là sự
“chủ động theo dõi” còn thanh tra thường chỉ xem xét khi có dấu hiệu, khi
xảy ra những vụ việc vi phạm.
Việc giải quyết những tồn tại sau giám sát chủ yếu thông qua hình thức
“kiến nghị” còn đối với thanh tra là áp dụng những biện pháp xử lý cụ thể
theo quy định của pháp luật.
1.1.2. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện
1.1.2.1. Vị trí, vai trò và chức năng của Hội đồng nhân dân huyện trong

cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước


Vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân huyện

Theo quy định của Luật tổ chức Chính quyền địa phương, HĐND là cơ
quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do nhân dân địa phương trực tiếp bầu
ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ nhân dân ở địa phương,
chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhầ nước cấp trên.
Việc quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương thuộc quyền và
trách nhiệm của HĐND và thường trực HĐND. Trong thời gian qua, Đảng và

qua lại với nhau. Tính đại diện là cơ sở để bảo đảm cho HĐND trở thành cơ
quan quyền lực nhà nước ở địa phương, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa


phương cho nên HĐND mới có đủ quyền lực thực hiện được tính chất đại
diện cho nhân dân, thay mặt nhân dân quyết định những vấn đề lớn và quan
trọng ở địa phương.
Do vị trí, vai trò của HĐND được quy định trong các quy định của
pháp luật nên HĐND vừa là một cơ quan trong bộ máy nhà nước, vừa là chủ
thể quyền lực, đại diện cho nhân dân địa phương và là cơ quan duy nhất có
quyền quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương, thực hiện việc
giám sát sự tuân thủ pháp luật của cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế, tổ
chức xã hội và công dân ở địa phương nhằm phát huy tiềm lực kinh tế - xã hội
của địa phương.


Chức năng của Hội đồng nhân dân huyện

Theo quy định của pháp luật hiện hành, HĐND các cấp đều có hai chức
năng cơ bản: chức năng quyết định và chức năng giám sát.
- Chức năng quyết định

Theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015:
"HĐND quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm
năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế, xã hội,
củng cố quốc phòng an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả
nước". Để có cơ sở pháp lý cho HĐND cấp huyện thực hiện tốt chức năng
này, tại Điều 26 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã xác định cụ thể
nội dung những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND

Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND, của cơ quan nhà nước, tổ chức
kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa
phương theo quy định của pháp luật.
Giám sát của HĐND huyện có các đặc điểm sau đây:
- Giám sát là một chức năng được pháp luật quy định, có nghĩa là gắn
với quyền hạn và là trách nhiệm của HĐND. Chức năng này được bảo đảm
bởi pháp luật. Khi nói đến vai trò giám sát là nói đến vị thế của HĐND với tư


cách là cơ quan quyền lực nhà nước, tổ chức và đại biểu HĐND với tư cách
cá nhân trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Mục tiêu giám sát của HĐND là nhằm bảo đảm việc thực hiện các quy
định của pháp luật và của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của
HĐND huyện được đảm bảo đúng quy định, đem lại chất lượng, hiệu lực,
hiệu quả; giám sát để biết được những kết quả đạt được, qua đó phát hiện
những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, qua
đó đề xuất, kiến nghị và đề ra các biện pháp, giải pháp thực hiện đạt kết quả.
Theo quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND
năm 2015 đã thể hiện rõ thẩm quyền giám sát của HĐND như sau:
+ Hội đồng nhân dân giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa
phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát hoạt động
của Thường trực HĐND, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát
nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và Ban của HĐND cấp mình;
giám sát quyết định của Ủy ban nhân dân cùng cấp và nghị quyết của HĐND
cấp dưới trực tiếp;
+ Thường trực HĐND giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở
địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát hoạt
động của Ủy ban nhân dân, các cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân
dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và HĐND
cấp dưới; giám sát quyết định của Ủy ban nhân dân cùng cấp, nghị quyết của


quyền, theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định và không làm cản trở
hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, đây là
nguyên tắc cơ bản của hoạt động giám sát.
- Xem xét báo cáo công tác của các đơn vị được giám sát; xem xét việc

trả lời chất vấn của những đối tượng liên qua; xem xét việc ban hành văn bản


quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới
trực tiếp; tổ chức các đoàn giám sát; bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh
do HĐND bầu; thông qua việc tiếp dân và theo dõi việc giải quyết khiếu nại,
tố cáo của công dân gửi đến HĐND; những nội dung trên là hình thức cơ bản
của hoạt động giám sát.
Những chế tài sau hoạt động giám sát là HĐND có quyền yêu cầu cơ
quan, tổ chức, cá nhân hữu quan áp dụng các biện pháp chấm dứt hành vi vi
phạm; qua đó yêu cầu cơ quan, tổ chức cá nhân có thẩm quyền xem xét trách
nhiệm của các đối tượng giám sát có hành vi vi phạm; đồng thời bãi bỏ một
phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp, nghị
quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp nếu các văn bản đó trái pháp luật, gây
thiệt hại về kinh tế - xã hội ảnh hưởng quốc phòng, an ninh; và thực hiện các
bước về công tác cán bộ theo quy định của pháp luật.
Sau khi hoàn thành công tác giám sát, các chủ thể sẽ báo cáo về những
nội dung giám sát của mình trước các cơ quan liên quan. Các chủ thể giám sát
sẽ chịu trách nhiệm về nội dung báo cáo, các nghị quyết, kết luận và kiến nghị
sau giám sát của mình theo quy định của pháp luật và gửi đến các cơ quan
liên quan để tổ chức thực hiện các công việc sau giám sát.
1.1.3. Vai trò của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

- Đảm bảo cho HĐND thật sự là cơ quan đại diện của nhân dân, tất cả

Chức năng quyết định những vấn đề về kinh tế, xã hội của HĐND bao
giờ cũng có chức năng giám sát đi kèm để qua đó phát hiện những vấn đề cần
bổ sung hoàn chỉnh cho phù hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Để thực
hiện tốt chức năng này không những cho phép HĐND xem xét, kiểm tra, đánh
giá hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc tuân thủ các quy
định của pháp luật và các nghị quyết của HĐND qua đó HĐND còn phát hiện


được sự không đảm bảo, thiếu thực tế của các Nghị quyết do HĐND ban hành
để kịp thời sửa đổi, bổ sung. Kết luận giám sát sẽ là cơ sở để HĐND thực hiện
quyền của HĐND như bãi nhiệm, miễn nhiệm các chức vụ chủ chốt hoặc sẽ là
cơ sở để HĐND bãi bỏ những quyết định và nội dung sai trái của UBND cùng
cấp, những nghị quyết sai trái của HĐND cấp dưới trực tiếp góp phần vào
việc thực hiện đảm bảo các quy định của pháp luật của cơ quan nhà nước.
Bởi thế, Hiến pháp và Pháp luật quy định cụ thể vị trí, vai trò và chức
năng của HĐND vô cùng to lớn. Điều quan trọng hiện nay là chúng ta phải làm
gì để HĐND phát huy tốt vị trí, vai trò và chức năng to lớn của mình.
- Góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Hội đồng
nhân dân nói riêng và của bộ máy nhà nước ở địa phương nói chung
Như đã nói ở trên HĐND huyện là cơ quan quyền lực nhà nước, đại
diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân
trong huyện bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân và cơ quan nhà nước cấp
trên. Bởi vậy, HĐND cấp huyện vừa phải chịu trách nhiệm trước nhân dân địa
phương và trước cơ quan nhà nước cấp trên; việc này sẽ bảo đảm cho sự tập
trung thống nhất trong hoạt động của bộ máy nhà nước trên phạm vi cả nước.
Nhìn ở góc độ địa phương, HĐND cấp huyện là cơ quan quyết định các chủ
trương, đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trên
cơ sở cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng cũng như của cấp trên
cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, đơn vị, từ đó tạo cơ sở để
triển khai thực hiện nhiệm vụ đạt kết quả.