MỞ BÀI
Trong khi cả phương Đông còn chìm ngập trong “Đêm trường trung cổ” thì cùng
với các nước phương Tây, Nhật Bản đã làm cuộc cách mạng tư sản thắng lợi. Cuộc cách
mạng 1868 đã mở ra một trang sử mới cho Nhật Bản, và nó đã làm tác động sâu sắc, ảnh
hưởng tới hình thức chính thể và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước nhà nước tư sản Nhật.
Với mong muốn tìm hiểu rõ hơn về sự tác động của cuộc cách mạng tư sản 1868, chúng
em đã chọn câu số 11 “Phân tích tác động của cuộc cách mạng tư sản Nhật đến sự
thiết lập hình thức chính thể và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước tư sản Nhật” làm
đề tài cho bài tiểu luận của nhóm.
NỘI DUNG
I. CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN 1868
1. Tình hình nước Nhật trước cuộc cách mạng
Vào khoảng giữa thế kỉ XIX, trong xã hội Nhật Bản tồn tại nhiều mâu thuẫn: mâu
thuẫn kinh tế tư bản chủ nghĩa với quan hệ sản xuất lỗi thời; mâu thuẫn giữa giai cấp
nông dân, thị dân và giai cấp tư sản với giai cấp phong kiến. Chế độ mạc phủ Tokugawa
lâm vào tình trạng khủng hoảng và sự đe doạ của các nước phương Tây đã đưa Nhật Bản
đứng trước hai con đường: tiếp tục duy trì chế độ phong kiến lạc hậu để thế lực thống trị
(Mạc Phủ) giữ được quyền lực càng lâu càng tốt với nguy cơ trở thành một nước thuộc
địa hoặc đi theo con đường cải cách đất nước với cơ hội trở thành một cường quốc.
2. Nội dung, tính chất của cuộc cách mạng tư sản 1868
2.1. Nội dung
So với các nước tư bản phương Tây, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Nhật Bản kém
phát triển và giai cấp tư sản Nhật Bản còn non yếu. Ngoài các cuộc khởi nghĩa của nông
dân và thị dân phát triển mạnh mẽ và rộng khắp thì còn có các phe phong kiến đối lập với
Mạc Phủ: đó là các lãnh chúa không có quyền lực, tầng lớp phong kiến tư sản hoá muốn
tiến hành cách mạng lật đổ Mạc Phủ. Tháng 12/1867, chế độ Mạc Phủ Tokugawa chấm
dứt. Ngày 3/1/1868, chính quyền mới do thiên hoàng Minh trị bổ nhiệm được hình thành.
Ngày 4/6/1868, thiên hoàng Minh trị long trọng tuyên bố cải cách theo ý nguyện của dân
1
và đề ra cương lĩnh hành động. Cuộc cách mạng tư sản Nhật đã diễn ra dưới hình thức
một cuộc duy tân đất nước tiếp thu ảnh hưởng của các cuộc cách mạng tư sản phương

2.1. Thiên hoàng
Thiên hoàng là người đứng đầu nhà nước, có quyền lực khá lớn. Hiến pháp khẳng
định: “Thiên hoàng là muôn đời thống trị đại đế quốc Nhật Bản”, “Thiên hoàng là thần
thánh bất khả xâm phạm”. Theo hiến pháp, thiên hoàng có quyền hạn rất lớn:
- Triệu tập hoặc giải tán quốc hội
- Ban bố hoặc đình chỉ thi hành các đạo luật của quốc hội
- Bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm thủ tướng và các bộ trưởng
- Tổng tư lệnh quân đội
- Tuyên bố tình trạng chiến tranh hoặc đình chiến, tuyên bố lệnh giới nghiêm.
- Thưởng huân chương, ban lệnh đại xá.
2.2. Quốc hội
Quốc hội là cơ quan lập pháp gồm hai viện:
Thứ nhất là Viện quý tộc ( thượng nghị viện) do thiên hoàng lựa chọn từ những
người trong hoàng tộc, quí tộc, những người đóng thuế nhiều nhất, những người có công
lao đặc biệt với nhà nước.
Thứ hai là viện dân biểu ( hạ nghị viện). Quyền hạn của viện dân biểu tương
đương với quyền của viện nguyên lão, trừ quyền thảo luận và thông qua ngân sách nhà
nước. Viện dân biểu có thể bị thiên hoàng giải tán.
Viện dân biểu có nhiệm kì bốn năm, do cử tri bầu ra. Cử tri là nam từ 25 tuổi, mỗi
năm đóng thuế 15 yên và cư trú ở một nơi được trên một năm rưỡi. Những điều kiện này
đã loại bỏ phần lớn công dân ra khỏi danh sách cử tri. Trong tổng số 43 triệu dân thời bấy
giờ, chỉ có 46 vạn cử tri (chiếm hơn 1%).
3.3. Nội các (chính phủ)
Đứng đầu là thủ tướng, là cơ quan hành pháp. Các thành viên nội các không chịu
trách nhiệm trước nghị viện, mà phải chịu trách nhiệm trước thiên hoàng.
Đặc biệt trong bộ máy nhà nước, Bộ lục quân và Bộ hải quân chỉ quản lí về hành
chính đối với lục quân và hải quân. Tham mưu trưởng có quyền báo cáo trực tiếp lên
thiên hoàng, không cần thông qua nội các. Vì vậy, thế lực của quân đội rất lớn và có vị trí
độc lập nhất định đối với nội các.
Theo Hiến pháp 1889, quyền hạn của thiên hoàng rất lớn, nhưng cơ cấu tổ chức nhà

chính thể khác: quân chủ đại nghị.
4